Chiều tối, Vĩnh trở lại, nón cầm trong tay, bước chậm như người đến nhà người lạ có chuyện. Anh dừng ở mép hố. Dưới đáy, A Lộc ngồi tựa lưng vào thành đất, đối diện dải bờ vai cúi, cái xẻng mòn đặt ngang đầu gối, và ngọn đèn dầu trên mép hố cháy nhỏ, vàng, đứng thẳng không một cơn gió.

"Bác Lộc."

"Gì."

"Đội trưởng gọi em lên nói với bác."

"Nói."

"Đường mở tiếp. Đoạn trên, ba cây số nữa. Đội trưởng nói cần cả những người ở lại."

"Tôi ở."

"Ý đội trưởng là... bác lên đội làm tiếp. Hai tháng công, trả liền, không chia nửa."

"Tôi ở."

"Đội nói bác đi thì có tiền."

"Tôi ở."

"Bác còn nợ ông thầy thuốc một nghìn hai."

"Còn."

"Bác còn thím Su ở quê."

"Còn."

"Bác ăn gì chưa?"

"Cơm nắm."

"Ai gói?"

"Su."

"Thím xuống rồi mà."

"Còn một gói."

"Để mai em mang cái mới."

"Đừng."

"Bác định đào tới khi nào?"

"Tới khi họ lên."

"Họ nhiều lắm bác. Em thấy hôm qua."

"Nhiều."

"Mình bác đào hết không?"

"Không hết."

"Vậy sao bác đào?"

"Tôi đi thì không ai đào."

"Em đào cùng."

"Mày còn mẹ."

"Dạ."

"Mày về làm đường."

"Bác còn thằng Sinh?"

A Lộc im. Ông không ngẩng đầu. Ngón trỏ cong của ông gõ nhẹ vào cán xẻng, một cái, hai cái, rồi ngừng. Phía trên, Vĩnh đứng nhìn xuống, hai tay vặn vành nón, môi mấp máy như muốn rút lại câu hỏi mà không rút nổi.

"Thằng Sinh," A Lộc nói, chậm. "Ở đâu cũng được."

"Em không hiểu."

"Không cần hiểu."

"Bác ở dưới này, bác không..."

"Về đi, Vĩnh."

"Bác có cần gì không?"

"Xẻng này."

"Còn gì nữa?"

"Không."

"Em để nước."

"Để."

"Mai em mang nữa."

"Ừ. Mang."

Vĩnh đặt nón lên đầu, rồi cúi xuống đặt cái thùng thiếc ngay ngắn cạnh mép hố, và nhìn lần cuối người đàn ông ngồi giữa những bờ vai cúi trong ánh đèn run. Anh đi lên dốc, hai bước, ba bước, rồi dừng. Anh không quay lại. Anh nói, lớn hơn mức anh định.

"Em sẽ mang nước."

A Lộc không đáp. Tiếng giày vải của Vĩnh nhỏ dần trên đá trắng, rồi mất.

Một lúc sau có tiếng gậy gõ đá, chậm, cách quãng, và bà Pế hiện ra ở mép hố, lưng còng, tay xách một gói lá. Bà không nhìn xuống. Bà đặt gói lên mép đất cạnh ngọn đèn.

"Mận."

"Bà để đó."

"Ăn đi. Chua thì tỉnh."

"Tôi không buồn ngủ."

"Tao có nói mày buồn ngủ đâu."

A Lộc im. Bà Pế tựa hai tay lên đầu gậy, nhìn vào khe trời đã chuyển sang màu tro.

"Ba con sông chảy song song," bà nói. "Về ba biển khác nhau. Đá ở giữa thì không đi đâu."

"Đá không trôi."

"Ừ. Đá không trôi."

"Bà ngủ ở lán?"

"Lán."

"Lạnh."

"Tao quen."

"Bà về đi."

"Tao về đây. Mày thì khác."

"Khác sao."

"Mày không về."

Ông gật. Bà Pế đứng thêm một lúc, rồi quay đi, gậy gõ trên đá, một nhịp, hai nhịp, nhỏ dần về phía lán.

Trời tối hẳn. Ngôi sao đầu tiên hiện ra trong khe trời hẹp, nhạt, lạnh, và rồi thêm một ngôi nữa, rồi thêm, cho tới khi cả dải trời hẹp chỉ còn là một con sông sao chảy từ vách này sang vách kia. Đá trên hai vách thở ra hơi ẩm, và dưới chân vách, mảng nước đứng nằm im, phẳng, đen, in lại cả dải sao thưa. Gió không thổi. Không có tiếng búa, không có tiếng còi, không có tiếng toán phu ồn ào dưới xuôi. Chỉ có ngọn đèn dầu cháy nhỏ trên mép hố, và hơi thở của một người.

Ông đặt xẻng sang bên, cắm nghiêng vào thành đất. Ông nhìn lên một lần, về phía khe trời, rồi nhìn xuống nền hố dưới chân mình.

Đất ở đáy hố đã ướt. Không phải ướt vì mưa, vì mùa khô chưa tàn. Nó ướt từ dưới lên, một lớp nước mỏng rỉ ra từ kẽ đất, thấm quanh gót giày ông, lạnh, trong, không mùi. Ông ngồi xuống. Ông ngồi xuống chỗ bùn ấy, hai chân khoanh lại, hai bàn tay úp xuống mặt bùn hai bên, trước mặt người đầu tiên đang cúi đầu ngồi đợi, và không đứng dậy.

Ông không hứa gì. Ông không nói gì. Ông cũng không khóc. Gói mận của bà Pế nằm trên mép hố, chưa mở, mùi muối ớt thoảng xuống tận đáy, và ông nhìn nó một lúc, như nhìn một thứ của ngày hôm qua.

Nước lên.

Nó lên chậm, từ nền hố, qua lớp bùn mịn, và ông cảm nó trước khi thấy nó, một hơi lạnh trải từ gót lên mắt cá, từ mắt cá lên bắp chân. Nó không xoáy, không chảy, không có tiếng. Nó chỉ lên, đều như hơi thở của người ngủ say, và mặt nó phẳng, phẳng như một tấm sàn mà trời lộn ngược nằm lên trên. Nước qua đầu gối. Nước qua đùi. Nó thấm vào áo bông rách khuỷu, nặng dần, kéo vải xuống vai, và hơi lạnh bò theo sống lưng lên cổ.

Ông không động.

Ngọn đèn trên mép hố đứng thẳng, vàng, và dưới ánh đèn ấy, những bờ vai cúi dọc thành đất dường như cùng ngồi gần lại, hoặc ông chỉ nghĩ vậy. Nước lên tới bụng. Nước lên tới ngực. Hơi thở ông nghẹn một chút khi nước chạm xương sườn, rồi dịu lại, vì nước không đè, nó chỉ nâng, nó ôm lấy ông như bàn tay người nâng một cái bát. Ông nhắm mắt. Ông mở ra. Trên mặt nước phẳng, ông thấy trời, và những ngôi sao, không phân biệt trên dưới.

Ngọn đèn trên mép hố cháy thấp xuống một nấc, rồi lại đứng yên.

Nước lên tới vai, tới cổ, và ngừng lại ở cằm.