Mưa qua, mùa khô tới. Gió từ đỉnh băng thổi xuống hẻm vực hanh và sắc, lấy hết hơi ẩm khỏi đất, và bụi đá trắng bay lên theo từng bước chân. Con đường người ta mở đã dài thêm hai cây số về phía thượng nguồn, những vạt vách vàng đất bị cắt thành mặt phẳng lởm chởm, đá vụn trắng rải trải thành vệt dài, và trên đó một toán phu mới đang đi lên, áo mới còn nếp gấp, giày mới còn nguyên đế, gương mặt lạ hoắc, không ai trong số họ từng thấy cái hẻm này trước một mùa nước đứng.

A Lộc vẫn đào. Cái hố vuông giờ đã sâu gần tới đầu gối, thành đất thẳng, sạch, và xẻng ông mòn đi một nửa lưỡi vì ma sát với đá. Ba món đồ vẫn nằm trên mép hố, nhưng chúng đã được thêm nhiều thứ nữa, xếp hàng ngay ngắn, và những người phu mới đi ngang thỉnh thoảng nhìn ông, nhìn chúng, rồi quay đi.

Một anh phu trẻ trong toán mới, mặt còn non, dừng lại ở mép hố, tay xách thùng nước.

"Bác ơi, đào gì vậy bác?"

"Đào."

"Bác mất đồ hả?"

"Ừ."

"Đồ gì vậy bác?"

Ông ngừng xẻng. Ông nhìn lên, và một lúc lâu ông không đáp được, miệng hé ra, bàn tay siết cán xẻng.

"Đào," ông nói.

"Dạ."

Anh phu trẻ xách thùng đi tiếp, ngoái nhìn hai lần.

Su lại lên vào đầu mùa khô, lúc xế chiều, với cái bọc vải và cây gậy tre. Chân bà vẫn khập khiễng, nhưng bà đi nhanh hơn năm ngoái, vì bà đã quen đường.

"Anh."

"Su."

Ông leo lên khỏi hố, và hai người đứng nhìn nhau, cách một sải. Bà nhìn ông từ đầu đến chân, kỹ, chậm, nhìn đôi vai gầy xuống, nhìn mớ tóc bạc nhiều hơn, nhìn bàn tay chai như vỏ cây. Ông nhìn bà. Ông mỉm cười, và nụ cười đến muộn nửa nhịp, như tiếng vách đáp lại tiếng búa.

Tối ấy, bà nấu cơm trên bếp ba hòn, vẫn nồi nhôm cũ, vẫn muối ớt, rồi ngồi xuống bên ông, đưa ông bát cơm. Ông ăn. Bà ăn. Ngoài trời, sao trải dày trên dải trời hẹp, lạnh và sáng, và bà bắt đầu kể.

Bà kể như bà vẫn kể suốt mười lăm năm, một hơi, không đợi ông đáp: cái bếp nhà thủng mái, con gà mái ấp trứng trong rổ ngô, ông Hai mua thêm con trâu. Rồi bà kể sang chuyện cũ hơn.

"Anh nhớ hồi thằng Sinh biết đi không?"

"Nhớ."

"Nó đi ba bước, rồi nó ngồi phịch xuống, rồi nó cười. Cười cả ngày."

"Ừ." Ông cười. "Nó cười suốt."

"Nó đi lần đầu là lúc anh đi vắng."

"Anh đi chợ."

"Anh về nghe em kể, anh khóc."

"Anh không khóc."

"Anh khóc. Anh giấu sau cánh cửa."

Ông cười gượng, gãi gáy. Bà cũng cười, nhìn ngọn lửa. Rồi bà kể sang chuyện khác, mùa gặt trước.

"Mùa gặt lần trước anh về, anh hứa mua cho em cái vòng bạc. Em cãi anh."

"Cãi?"

"Em nói anh đừng mua, anh nợ ông thầy hai nghìn. Anh nói không sao, anh có công. Em nói công anh chủ thầu còn chưa trả. Hai người cãi nhau ngay trước hiên, ông Hai đi qua cũng phải quay mặt đi."

"Ừ."

"Anh nói câu này với em. Anh nhớ không? Anh nói..."

Bà dừng. Bà quay sang nhìn ông, và ông đang nhìn ngọn lửa, đôi mắt ông trống, sáng và trống, như mặt nước đứng.

"Anh không nhớ?"

"Nhớ."

Bà im. Bà nhìn đôi mắt ông rất lâu, nhìn vào cái chỗ mà đáng lẽ phải có thứ gì chuyển động.

"Anh không nhớ."

"Su."

"Anh không nhớ chuyện cãi nhau."

"Anh nhớ."

"Anh nhớ mà không nhớ cái vòng."

"Anh..." Ông ngừng. Ông mở miệng, rồi khép lại. Một lúc rất lâu, chỉ có tiếng củi nổ.

"Không sao," bà nói, nhẹ, và đưa tay lên xoa lưng bàn tay ông. "Em kể lại. Mai em kể lại."

Họ không nói gì thêm. Ông không hỏi bà chuyện ấy xảy ra khi nào, và bà không nói, vì không ai trong hai người biết chỗ trống ấy nằm ở đâu. Đêm ấy, khi bà ngủ, ông ngồi một mình bên đống lửa tàn, kéo sợi dây xuống, và ngón trỏ cong của ông trượt qua từng nút, từng nút, nhỏ, to, nhỏ, to, rồi đến một đoạn trơn. Ngón tay ông đi qua đoạn trơn ấy mà không dừng, như đi qua một đoạn đường phẳng, và ông không để ý nó dài bao nhiêu.

Sáng sau, khi sương còn bám trên vách, Tính đứng ở cửa lán với cái bao vải đeo vai và đôi giày cũ buộc dây.

"Tôi về dưới."

A Lộc ngẩng đầu.

"Con gái tôi lấy chồng," Tính nói. "Tháng sau. Tôi phải về lo."

"Ừ."

"Ông ăn cơm."

"Ừ."

"Ông nhớ ăn."

"Ừ."

"Gạo ông Khải để lại, tôi giấu dưới chõng."

"Ừ."

"Chị Su, chị trông ông ấy hộ tôi," Tính nói qua vai A Lộc.

"Em trông," Su đáp.

"Tôi nhớ hộ ông không được nữa rồi." Tính cười, nụ cười mỏi, tự giễu. "Tôi đi bộ xuống, chắc quên luôn."

"Ông không quên."

"Ừ thì tôi không quên." Ông đặt tay lên vai A Lộc, nhẹ, rồi lấy tay xuống, quay lưng đi. Ông đi qua toán phu mới, qua những mặt lạ, qua cái hố vuông và dãy đồ xếp hàng trên mép, và xuống dốc, bóng nhỏ dần, nhỏ dần trên con đường đá trắng.

A Lộc đứng nhìn theo. Ông không gọi. Ông không giữ.

Su đứng sau lưng ông, khoác áo, tay ôm khuỷu, đã đứng đó từ lúc nào. Bà nhìn bóng Tính khuất sau khúc cua, rồi nhìn chồng, rồi nhìn xuống cái hố nằm lặng dưới chân họ, vuông vức, tối, sâu.

"Anh cứ đào. Em biết anh không bỏ."