Nhiều ngày sau, khi bụi đã lắng và toán đã dọn sang đoạn đường kế tiếp, A Lộc cầm xẻng lần đầu. Đó là cái xẻng Khải để lại ở lán, lưỡi sắt còn mới, cán gỗ chưa bóng tay, và ông mang nó tới chân mảng sạt, nơi đất vàng sẫm tuột xuống dừng sát mép nước đứng, và ông chọn một chỗ cách cái can nhựa ông đã đặt trên đá chừng mười bước. Ông cắm xẻng xuống đất. Ông đạp vào vai xẻng. Ông hất đất lên, và đất rơi thành một vòng cung nhỏ trên nền đá vàng.

Cắm, đạp, hất. Ba động tác nối nhau không nghỉ, cùng một nhịp. Ông đào một cái hố vuông, cạnh dài bằng sải tay, và đất bắn lên áo ông, khô lại thành từng mảng sậm như vảy.

Tính đào chung ba hôm. Ông đào bên kia hố, im lặng, mỗi lần chạm vào đá thì khẽ chửi nhỏ bằng tiếng xuôi, và ngày thứ ba, khi mặt trời đã nằm gọn trên miệng vực, ông chống xẻng, thở ra.

"Ông ăn cái gì đi."

"Không đói."

"Ba hôm rồi. Ông không ăn thì ai đào cùng tôi?"

"Không đói."

"Tôi nấu cơm nắm. Muối ớt, như ông hay ăn."

"Để đó."

"Để đâu?"

"Đó."

Tính đặt gói lá chuối khô lên tảng đá cạnh mép hố, nơi A Lộc có thể với tay tới. Ông nhìn gói lá, nhìn A Lộc, lắc đầu, đi lên dốc. Tối ấy khi quay lại, gói lá vẫn còn nguyên, hạt cơm đã se. Ông lặng lẽ cầm nó đi.

Su lên vào ngày thứ chín, lúc trời còn chưa nắng.

Bà đi bộ năm ngày, từ làng, qua những con dốc mà xe thồ cũng phải dắt, chân phải khập khiễng, tay chống một cây gậy tre, bọc vải sau lưng nặng đến mức vai bà nghiêng hẳn. Bà bốn mươi ba tuổi, tóc búi thấp, mặt rám nắng, và khi tới chân mảng sạt, bà dừng lại cách hố một quãng, đứng nhìn người đàn ông trong hố đang cắm xẻng.

Ông không ngẩng đầu. Ông nghe tiếng gậy chạm đá, và ông biết, vì ông biết nhịp bước ấy.

"Anh."

"Su."

"Anh đào gì vậy?"

"Đào."

"Em hỏi anh đào gì."

"Thằng Sinh."

Su im. Bà đặt bọc vải xuống, tựa gậy vào đá, rồi bước xuống bờ hố, đứng bên mép nhìn xuống. Cái hố sâu ngang bắp chân, vuông vức.

"Anh có ăn không?"

"Có."

"Anh nói dối."

"Không."

"Ông Tính nói anh bỏ ba hôm. Ông ấy viết thư cho em, người xe thồ đưa, em nhận đêm trước."

"Ừ."

"Em đi năm ngày. Chân em đau. Em không đi nổi nữa thì em bò."

"Su."

"Anh về đi. Em đưa anh về. Về làng, anh nằm đó một tháng, ăn cơm em nấu, rồi anh muốn đi đâu em theo."

"Anh ở."

"Anh ở làm gì?"

"Đào."

"Anh đào mãi cũng không..." Giọng bà vỡ, bà nuốt, rồi nói tiếp thấp hơn, từng chữ. "Anh biết nó không ở đây."

"Anh không biết."

"Anh biết."

"Không biết."

Su không nói nữa. Bà đứng nhìn chồng, nhìn bàn tay ông siết cán xẻng, ngón trỏ cong, nhìn tấm lưng ông đã gầy đi thấy rõ qua lớp áo bông rách khuỷu. Rồi bà quay lại, đi về phía bọc vải, và bắt đầu mở nó ra.

"Em mang muối ớt anh thích," bà nói, lưng quay về phía hố.

"Ừ."

"Thằng Sinh cũng thích."

Ông không đáp, nhưng tiếng xẻng trong hố ngừng một nhịp.

Bà ở ba đêm. Bà dựng lại cái bếp ba hòn cạnh lán, nhặt củi khô, nhóm lửa, đặt nồi nhôm lên, và khói bếp bay thẳng lên lòng hẻm, mỏng, thơm mùi gỗ cháy. Bà nấu cơm trắng với cá khô, canh rau rừng với muối, bày ra trên một tấm ván cạnh bếp, rồi gọi, một lần, ngắn.

Ông không lên.

Bà gọi lần thứ hai, rồi ngồi xuống ăn một mình, chậm, mắt nhìn về phía hố. Sáng hôm sau, bà nấu lại. Cũng gọi. Ông cũng không lên. Bà đứng ở mép dốc nhìn ông đạp xẻng, và nói với mình hoặc với vách đá, không rõ.

"Anh không ăn cơm nhà em nấu cũng được. Nhưng ăn cho em nhìn."

Ông dừng tay.

Ông đứng yên trong hố, xẻng chống trên đất. Một lúc rất lâu, không ai nói, chỉ có tiếng gió. Rồi ông leo lên khỏi hố, đi qua mặt bà mà không nhìn, ngồi xuống cạnh tấm ván. Bà đưa bát. Ông cầm. Ông ăn, từng đũa, nhai chậm, cúi đầu thật thấp, và Su đứng bên cạnh nhìn ông ăn như nhìn một cái cây được tưới sau nhiều ngày khô.

"Ngon không?" bà hỏi.

"Ngon."

"Cá mặn."

"Mặn."

"Em quên không cho ít muối."

"Mặn vừa."

Chiều ấy bà ngồi bên bếp kể, một hơi, không đợi ông đáp, như bà vẫn kể suốt mười lăm năm.

"Ngô nhà mình cao hơn đầu em."

"Ừ."

"Trâu nhà ông Hai đẻ con đực."

"Ừ."

"Ông thầy thuốc hỏi tiền. Em nói anh gửi tám trăm rồi. Còn một nghìn hai, em hẹn mùa sau."

"Ừ."

"Anh nghe em không?"

"Nghe."

"Anh nhắc lại xem."

"Ngô. Trâu. Thầy thuốc."

Su bật cười, tiếng cười ngắn, nghẹn, rồi đưa mu bàn tay lên quệt mắt. "Anh nghe thật."

Đêm thứ ba, bà nằm ở cái chõng tre trong lán, ông nằm dưới đất cạnh cửa, và họ không nói gì, nhưng cả hai đều thức. Sáng ra, bà gói lại bọc vải, xách gậy, buộc dây giày cũ. Ông đã ra đứng trong hố từ sớm.

"Em đi."

"Ừ."

"Anh nhớ ăn."

"Ừ."

"Ngày ba bữa."

"Hai."

"Ba."

"Hai."

"Thôi, hai cũng được."

Bà đứng ở mép dốc nhìn ông một lần cuối, rồi quay lưng đi xuống, từng bước khập khiễng, bóng nhỏ dần trên con đường đá vàng, đi hết một khúc cua thì dừng. Bà không quay lại. Bà nói, đủ lớn để gió mang tới.

"Mùa gặt em tự gặt. Ngô chín em để phần anh một gùi."