Mười một giờ trưa, nắng tháng sáu đổ xuống cổng bệnh viện như ai đó trút cả chảo lửa. Bà Liên kéo chiếc xe đẩy inox kêu lạch cạch qua vũng nước còn đọng từ trận mưa đêm, dừng lại đúng chỗ gốc cây bàng đã quen mặt, chỗ có bóng râm và có cái nắp cống thoát nước để mọi người ngồi được mà không phải bệt xuống đất.

Hai mươi hộp xốp xếp ngay ngắn trong thùng. Cơm trắng, một miếng thịt kho, vài cọng rau luộc, chút dưa chua. Không nhiều nhặn gì nhưng nóng.

"Bác Liên tới rồi."

Một người đàn ông mặc áo sơ mi đã ngả màu, tay cầm chiếc nón vải đứng dậy từ băng ghế đá. Ông ta không phải người đầu tiên trong hàng nhưng là người đầu tiên lên tiếng. Những người còn lại, khoảng bảy tám người ngồi rải rác quanh gốc bàng, ngẩng lên nhìn. Có người còn cầm theo cặp lồng, có người chỉ ngồi không, chờ.

Bà Liên gật đầu, mở nắp thùng xốp.

"Hôm nay có hai mươi suất. Ai chưa ăn gì thì lại đây. Ai ăn rồi thì nhường cho người sau."

Không ai tranh giành. Từng người đứng dậy, bước tới, nhận hộp cơm bằng hai tay như nhận một món quà. Người đàn ông áo sơ mi cũ nhận hộp cuối cùng trong đợt đầu, cúi đầu cảm ơn rồi quay lại chỗ ngồi cũ, mở nắp, cắm đũa tre vào cơm nhưng chưa ăn ngay. Ông ta nhìn về phía cổng bệnh viện, nơi dòng người ra vào tấp nập như nước chảy.

"Con bác khỏe hơn chưa?" bà Liên hỏi.

"Vẫn vậy. Bác sĩ nói phải nằm thêm tuần nữa. Em trai nó ở quê đang xoay tiền."

Bà Liên không hỏi thêm. Bà đã nghe câu chuyện này đủ nhiều lần để biết câu trả lời tiếp theo sẽ là gì. Người ta thường không kể hết ra trong lần đầu. Phải ba bốn bữa cơm, đến khi cái bụng đã quen với mùi thức ăn của bà, người ta mới bắt đầu kể.

Một người phụ nữ trẻ bồng đứa bé chừng hơn một tuổi tiến lại gần. Chị ta gầy, tóc buộc vội sau gáy, mắt thâm quầng.

"Bác ơi, còn không bác?"

"Còn một suất. Con ăn đi."

"Con không ăn đâu bác. Con xin cho mẹ con. Mẹ con nằm trong kia, con không dám mua cơm ngoài. Hai mươi ngàn một hộp, mà con còn phải mua sữa cho cháu."

Bà Liên nhìn đứa bé đang ngủ trên vai mẹ nó, cái miệng nhỏ xíu chu ra như đang bú mớm trong mơ.

"Vậy con vô đưa mẹ. Nói bác Liên gửi."

Người phụ nữ trẻ nhận hộp cơm, mắt đỏ lên. Chị ta đứng tần ngần một lúc rồi quay người bước vào cổng bệnh viện. Đứa bé trên vai khẽ động đậy, rồi ngủ tiếp.

Bà Liên dọn lại thùng xốp, đếm số hộp còn thừa. Không còn. Hôm nay hết sớm hơn mọi ngày. Bà ngồi xuống băng ghế đá bên cạnh người đàn ông áo sơ mi, lau mồ hôi trán bằng ống tay áo.

"Bác Liên nấu cơm từ mấy giờ vậy?" ông ta hỏi, vẫn chưa động đũa.

"Bốn giờ sáng. Nồi cơm năm mươi người ăn. Vo gạo, nấu cơm, kho thịt. Một mình."

"Sao bác không nhận thêm người phụ?"

"Có chứ. Mấy cô trong hội phụ nữ phường cũng tới giúp. Nhưng giúp được một hai buổi rồi bận. Người ta còn gia đình, còn con cái. Tôi thì rảnh rỗi. Về hưu rồi, chồng mất, con ở nước ngoài. Không làm gì cũng buồn."

Người đàn ông gật đầu, cuối cùng cũng cắm đũa vào cơm. Ông ta ăn vội, từng miếng lớn, như người đói lâu ngày. Bà Liên nhìn ông ta ăn, không nói gì. Bà đã học được cách im lặng trong những lúc như thế này.

"Con bác bị gì vậy?" bà hỏi sau khi ông ta ăn xong gần hết hộp cơm.

"Dạ dày. Nội soi, sinh thiết, chờ kết quả. Ba tuần rồi."

"Ba tuần. Vậy là bác ở đây ba tuần rồi?"

"Dạ. Em trai nó ở quê gửi tiền lên. Hai anh em chia nhau. Một người trông, một người đi làm. Không dám nghỉ cả hai."

Bà Liên gật đầu. Bà biết câu chuyện này. Bà đã nghe nó hàng trăm lần, với hàng trăm biến thể khác nhau. Người anh trông em, người em trông chị, người vợ trông chồng, người mẹ trông con. Ai cũng có một người ở quê gửi tiền lên, một người ở lại trông bệnh viện, và một căn nhà trống không ai về.

"Bác Liên ở đây lâu chưa?"

"Tám năm rồi. Tám năm trước tôi đưa chồng tôi vô đây. Ông ấy nằm ba tháng rồi mất. Tôi ngồi ở cái ghế này, chỗ bác đang ngồi, ăn cơm hộp mua ngoài. Một hộp hai chục ngàn. Hồi đó tôi cũng không có tiền. Con tôi ở nước ngoài gửi về, nhưng không kịp. Tôi nhịn đói hai ngày. Đến ngày thứ ba thì có một bà cụ đẩy xe cơm tới. Bà cho tôi một hộp. Tôi ăn mà nước mắt chảy vô cơm."

Người đàn ông áo sơ mi im lặng. Ông ta nhìn về phía cổng bệnh viện, nơi có người đàn bà trẻ bồng con vừa đi vào. Chị ta vẫn chưa ra.

"Vậy bác tiếp tục nấu cơm từ đó?"

"Ừ. Bà cụ đó mất rồi. Tôi nấu thay. Mỗi ngày hai mươi hộp. Ngày nào khá thì ba mươi. Không dư dả gì nhưng đủ cho người ta có một bữa no. Trong bệnh viện này, một bữa no đôi khi quý hơn một liều thuốc."

Một người đàn ông khác từ trong cổng bệnh viện đi ra. Ông ta mặc áo bệnh nhân, tay cầm chai nước suối, chân đi dép lê. Ông ta tiến lại gần bà Liên, cúi đầu chào.

"Bác Liên, hôm nay con không có suất nào hả bác?"

"Hết rồi con. Con ăn gì chưa?"

"Dạ chưa. Con mới xuống, tưởng còn."

Bà Liên mở thùng xốp, lục lọi. Không còn hộp nào. Bà nhìn quanh. Người đàn ông áo sơ mi cũ vẫn còn nửa hộp cơm chưa ăn hết. Ông ta nhìn bà, rồi nhìn người bệnh nhân mới tới.

"Đây, tôi còn nửa hộp. Ông ăn đi. Tôi ăn no rồi."

Người bệnh nhân nhìn hộp cơm, rồi nhìn người đàn ông áo sơ mi. Ông ta lưỡng lự một giây, rồi đưa tay nhận.

"Cảm ơn anh. Tôi nằm trong kia ba ngày rồi, ăn cơm bệnh viện không quen. Muối quá."

"Ăn đi. Cơm bác Liên nấu ngon mà."

Người bệnh nhân ngồi xuống mép băng ghế đá, mở hộp cơm ra ăn ngay tại chỗ. Ông ta ăn chậm, từng miếng một, như người đang cố nhớ lại mùi vị của thức ăn nhà.

Bà Liên đứng dậy, kéo chiếc xe đẩy về phía mình.

"Thôi, tôi về. Chiều còn đi chợ, tối chuẩn bị cho ngày mai."

"Bác Liên," người đàn ông áo sơ mi gọi với theo, "bác có cần gì không? Mai con ra sớm, con phụ bác."

"Không cần đâu. Con ở đây lo cho con con đi. Có gì cần thì nói với tôi. Tôi ở khu tập thể bên kia, ai trong bệnh viện cũng biết."

Bà đẩy xe qua cổng bệnh viện, đi về phía con đường có hàng cây me tây. Nắng vẫn chói nhưng đã có gió. Những người ngồi lại dưới gốc bàng bắt đầu ăn cơm, nói chuyện với nhau bằng giọng nhỏ nhẹ. Người bệnh nhân áo bệnh phục ăn xong, gấp hộp xốp lại, đứng dậy chào mọi người rồi đi vào trong.

Người đàn ông áo sơ mi cũ ngồi lại một mình trên băng ghế đá. Ông ta nhìn theo bóng bà Liên đã khuất sau hàng cây, rồi nhìn xuống hộp cơm rỗng trên tay mình. Ông ta gấp nắp hộp lại, đặt xuống cạnh ghế, và ngồi im như thế rất lâu, chờ đến giờ vào thăm con.

Chiều hôm đó, trong bệnh viện, người phụ nữ trẻ bồng con đứng bên giường mẹ. Bà cụ nằm đó, mắt nhắm nghiền, tay cắm kim truyền. Đứa bé ngủ trên vai chị, thỉnh thoảng lại khẽ cựa mình. Chị ta mở hộp cơm bà Liên gửi, đặt lên tủ đầu giường.

"Mẹ ơi, mẹ ăn chút đi. Cơm bác Liên nấu."

Bà cụ mở mắt, nhìn hộp cơm, rồi nhìn con gái. Bà không nói được nhiều, chỉ khẽ gật đầu. Chị ta bón từng muỗng cơm nhỏ cho mẹ, tay còn lại vẫn đỡ đứa bé trên vai. Ngoài cửa sổ, nắng đã nhạt, và từ đâu đó trong bệnh viện vang lên tiếng loa gọi bệnh nhân.

Sáng hôm sau, bà Liên lại dậy lúc bốn giờ. Bà vo gạo, nấu cơm, kho thịt. Mùi thơm bay khắp căn hộ nhỏ trong khu tập thể. Hàng xóm quen rồi, không ai thắc mắc. Có người còn gửi bà ít rau, ít trứng, nói là cho "quỹ cơm từ thiện". Bà nhận, ghi vào sổ tay, để mai mốt có ai hỏi thì trả lời.

Chín giờ sáng, bà nhận được điện thoại từ một số lạ.

"Dạ, bác Liên phải không ạ? Con là người hôm qua bác cho cơm. Con muốn hỏi bác có cần người phụ không ạ. Con ở nhà trọ gần đây, con rảnh cả ngày."

Bà Liên im lặng một lúc. Đó là giọng của người đàn ông áo sơ mi cũ. Bà không hỏi tại sao ông ta có số của mình. Trong bệnh viện, mọi người đều biết nhau.

"Được. Mười một giờ con ra chỗ cũ. Tôi chỉ cho cách xếp hộp."

"Vâng ạ. Con cảm ơn bác."

Bà cúp máy, nhìn ra cửa sổ. Ngoài kia, trời đã hửng nắng. Một ngày mới lại bắt đầu, với những hộp cơm mới, những câu chuyện mới, và những người mới ngồi dưới gốc bàng chờ được ăn một bữa no.

Bà với tay lấy chiếc tạp dề treo trên móc, quấn quanh eo, và bắt đầu chuẩn bị cho ngày thứ hai trong tuần.

Người đàn ông áo sơ mi cũ tới sớm hơn hẹn. Mười giờ rưỡi, bà Liên đã thấy ông ta đứng dưới gốc bàng, tay cầm hai bao ni lông đen, bên trong là mấy chục hộp xốp rỗng và một bó đũa tre mới.

"Con mua ở chợ đầu mối. Rẻ hơn tiệm tạp hóa gần đây ba ngàn một hộp."

Bà Liên nhìn hai bao ni lông, rồi nhìn ông ta. Ông ta mặc chiếc áo khác, cũng ngả màu, nhưng phẳng phiu hơn. Tóc chải gọn. Ông ta đã chuẩn bị cho việc này, không phải tiện miệng nói chơi.

"Con tên gì?"

"Dạ, Tâm. Nguyễn Văn Tâm."

"Tâm. Con ở đây ba tuần rồi, chắc cũng biết trong bệnh viện có mấy chỗ cần cơm lắm. Nhưng tôi chỉ nấu được hai mươi suất. Con phụ tôi xếp cơm, phụ tôi đẩy xe. Còn ai tới xin thì con nói chuyện. Tôi nghe mấy chuyện đó hoài, tôi mệt."

"Vâng."

Hôm đó, bà Liên xếp được hai mươi hai hộp. Bà lấy thêm gạo trong thùng dự trữ, thêm một hộp thịt kho. Tâm đứng bên cạnh, học cách bà múc cơm cho đều, cách bà đặt miếng thịt lên trên để người nhận thấy được miếng thịt trước khi thấy cơm. "Người ta nhìn vô, thấy miếng thịt trước, lòng tự trọng không bị tổn thương," bà nói. Tâm gật đầu, ghi nhớ.

Mười một giờ, xe cơm lăn bánh tới cổng bệnh viện. Hôm nay có thêm ba người mới. Một bà cụ ngồi xe lăn, con trai đẩy. Một người đàn ông trung niên tay cầm hồ sơ bệnh án. Một chị gái trẻ mặc đồ bảo hộ lao động, chắc vừa tan ca đêm ở khu công nghiệp.

Tâm đứng ra phát cơm. Ông ta nói ít, chỉ đưa hộp, cúi đầu. Có người cảm ơn, ông ta gật. Có người không nói gì, ông ta cũng gật. Bà Liên ngồi trên băng ghế đá, quan sát. Bà nhận ra Tâm không phải người mới trong việc này. Ông ta biết cách đứng, biết cách đưa hộp bằng hai tay, biết cách nhìn người nhận mà không làm họ thấy bị soi mói.

"Con làm gì ở quê?" bà hỏi khi hộp cuối cùng được phát xong.

"Dạ, con làm thợ mộc. Nhà con có xưởng nhỏ. Nhưng từ lúc con trai con bệnh, con giao lại cho em con. Con ở đây trông nó."

"Ba tuần rồi con không về nhà?"

"Dạ không. Vợ con ở quê trông xưởng. Con trai con học lớp chín. Nó ở với bà nội. Con chỉ gọi điện về mỗi tối."

Bà Liên im lặng. Bà biết những người như Tâm. Họ đến bệnh viện với một cái túi vải, mấy bộ quần áo, và một niềm tin mong manh rằng người nhà họ sẽ khỏi. Rồi họ ở lại. Một tuần, hai tuần, một tháng. Cái túi vải mòn dần. Niềm tin cũng mòn theo, nhưng không ai dám nói ra.

"Con trai con bị gì?"

"Dạ dày. Kết quả sinh thiết chưa có. Bác sĩ nói phải chờ thêm năm ngày."

Năm ngày. Bà Liên biết năm ngày này dài bằng năm năm. Bà đã từng ngồi chờ kết quả của chồng mình. Mỗi buổi sáng thức dậy, bà tự nhủ hôm nay sẽ có kết quả. Rồi hôm nay qua đi, lại hôm khác. Cái chờ đợi nó ăn mòn người ta từ bên trong, trước cả khi bác sĩ nói ra lời nào.

"Con cứ ra đây phụ tôi. Có việc làm, đầu óc nó bận rộn. Đỡ hơn ngồi trong kia nhìn trần nhà."

Từ hôm đó, Tâm thành người phụ cơm thứ hai. Sáng sáng, ông ta tới khu tập thể của bà Liên, vo gạo, nấu cơm. Ông ta học cách kho thịt sao cho miếng thịt mềm mà không nát, cách luộc rau sao cho rau xanh mà không bị vàng. Bà Liên chỉ một lần, ông ta làm được ngay. Bà không ngạc nhiên. Đàn ông ở quê, ai cũng biết nấu ăn. Chỉ là người ta ít khi nói ra.

Ngày thứ tư, Tâm nhận được kết quả sinh thiết. Ông ta tới chỗ bà Liên lúc mười giờ, khi hai người đang xếp cơm vào thùng xốp. Ông ta không nói gì, chỉ đứng im một lúc lâu. Bà Liên nhìn ông ta, không hỏi. Bà tiếp tục xếp cơm. Một hộp, hai hộp, ba hộp.

"Lành tính," Tâm nói. "Bác sĩ nói u lành tính. Cắt ra là khỏi."

Bà Liên đặt hộp cơm xuống, nhìn Tâm. Ông ta đứng đó, nước mắt chảy dài trên mặt, nhưng miệng lại cười. Cái cười của người vừa thoát khỏi một cái chết đang chực nuốt mình. Bà Liên đứng dậy, rót cho ông ta một ly nước.

"Con uống đi. Rồi mình đi phát cơm. Hôm nay có thêm ba suất, tôi nấu thêm cho mấy người mới."

Tâm uống nước, lau mặt, rồi gật đầu. Hai người đẩy xe ra cổng bệnh viện như mọi ngày. Nhưng hôm đó, khi phát cơm xong, Tâm không ngồi lại. Ông ta chạy vào bệnh viện, lên phòng con trai. Bà Liên nhìn theo, mỉm cười.

Chiều hôm đó, người phụ nữ trẻ bồng con lại ra. Lần này chị ta không xin cơm. Chị ta đưa cho bà Liên một túi vải nhỏ, bên trong là mấy củ gừng tươi và một gói đường phèn.

"Con không có gì để cảm ơn bác. Mẹ con ăn cơm bác hai bữa, đêm qua ngủ được. Con mua chút gừng đường, bác nấu nước uống cho ấm bụng."

Bà Liên nhận túi vải. Bà nhìn chị ta, nhìn đứa bé vẫn ngủ trên vai mẹ. Đứa bé hình như lớn hơn một chút so với tuần trước.

"Mẹ con sao rồi?"

"Dạ, bác sĩ nói uống thuốc đáp ứng. Tuần sau có thể xuất viện. Con đang tìm nhà trọ gần đây để ở lại chăm mẹ."

"Con tên gì?"

"Dạ, Hạnh."

"Hạnh. Con ở đâu?"

"Dạ, con ở trọ trong hẻm kia. Chủ trọ lấy bốn trăm một tháng. Con chưa đóng."

Bà Liên gật đầu. Bà không nói gì thêm. Nhưng tối hôm đó, về nhà, bà mở sổ tay ra ghi: "Hạnh. Mẹ nằm phòng bốn. Cần nhà trọ gần đây. Có con nhỏ."

Sáng hôm sau, bà Liên tới phòng bốn thăm mẹ Hạnh. Bà cụ nằm đó, mắt mở, nhìn bà Liên. Miệng bà cụ mấp máy nhưng không ra tiếng. Hạnh ngồi bên cạnh, tay đỡ đứa bé. Chị ta thấy bà Liên, đứng dậy chào.

"Bác ơi, sao bác biết phòng?"

"Tôi hỏi ở phòng hành chính. Họ biết tôi."

Bà Liên ngồi xuống ghế cạnh giường. Bà nhìn bà cụ, nhìn cái kim truyền trên tay bà cụ, nhìn đứa bé đang ngủ.

"Hạnh này. Con có muốn ở khu tập thể bên tôi không? Có một phòng trống, trước đây là phòng chứa đồ. Tôi dọn ra được. Không rộng nhưng có chỗ nằm. Con đóng cho tôi hai trăm một tháng. Điện nước chia."

Hạnh nhìn bà Liên, mắt đỏ. Chị ta không nói được gì, chỉ gật đầu lia lịa. Đứa bé trên vai chị ta khẽ cựa mình, rồi ngủ tiếp.

Tối hôm đó, Tâm tới nhà bà Liên. Ông ta cầm theo một cái bánh kem nhỏ, loại bánh sinh nhật bán ở tiệm tạp hóa.

"Con mua cho con con. Nhưng nó ăn không hết. Con mang qua bác."

Bà Liên nhận bánh. Bà cắt một miếng, đưa cho Tâm. Ông ta nhận, ăn ngay tại chỗ. Hai người ngồi im trong căn hộ nhỏ, nghe tiếng xe cộ ngoài đường vọng vào.

"Con trai con khi nào xuất viện?"

"Dạ, tuần sau. Con sẽ đưa nó về quê. Nhưng con sẽ quay lại. Con ở đây phụ bác."

Bà Liên nhìn Tâm.

"Con không cần phải quay lại. Con về với vợ con, với xưởng mộc của con."

"Con muốn quay lại. Con ở đây ba tuần, con thấy nhiều người. Họ không có ai. Con có vợ, có con, có xưởng. Họ không có gì. Con muốn làm gì đó."

Bà Liên im lặng. Bà nhìn ra cửa sổ. Ngoài kia, trời đã tối. Một ngày nữa lại qua. Bà nghĩ tới bà cụ đẩy xe cơm ngày xưa, người đã cho bà hộp cơm đầu tiên. Bà cụ đó chắc cũng từng nghe những lời như thế này. Và bà cụ đó cũng từng gật đầu.

"Được. Con quay lại. Nhưng con phải hứa với tôi một điều."

"Dạ, bác nói."

"Con không được bỏ bê gia đình con. Mỗi tháng con phải về quê ít nhất một lần. Thăm vợ, thăm con. Nghe chưa?"

"Dạ, con nghe."

Sáng hôm sau, bà Liên dậy lúc bốn giờ như mọi ngày. Nhưng hôm nay, khi bà mở cửa, bà thấy Hạnh đã đứng đó, tay bồng đứa bé, tay cầm một túi gạo nhỏ.

"Bác ơi, con phụ bác nấu cơm. Con không biết nấu nhiều, nhưng con biết vo gạo, nhặt rau."

Bà Liên nhìn Hạnh, nhìn đứa bé đang ngủ trên vai mẹ nó. Bà mở cửa, để Hạnh bước vào.

"Con để cháu lên giường tôi. Rồi vô đây. Tôi chỉ cho."

Mùi cơm bắt đầu bay lên từ căn hộ nhỏ trong khu tập thể. Ngoài kia, trời còn tối, nhưng đã có tiếng xe đạp, tiếng người đi chợ sớm. Một ngày mới lại bắt đầu, với những hộp cơm mới, những câu chuyện mới, và những người mới ngồi dưới gốc bàng chờ được ăn một bữa no.

Bà Liên quấn tạp dề, đứng bên bếp. Hạnh ngồi nhặt rau bên cạnh. Đứa bé ngủ trên giường bà, thỉnh thoảng lại khẽ cựa mình. Bà Liên nhìn Hạnh, nhìn đứa bé, rồi nhìn ra cửa sổ nơi trời đang dần sáng. Bà không nói gì. Nhưng trong lòng bà, có một điều gì đó ấm lên, như miếng thịt kho vừa chín tới, như hộp cơm vừa xếp xong, như một ngày mới vừa bắt đầu.

Bà với tay lấy thêm một cái nồi nữa. Hôm nay, bà sẽ nấu ba mươi suất. Vì ngoài kia, dưới gốc bàng, sẽ có thêm những người mới. Và bà biết, Tâm sẽ tới. Hạnh sẽ ở đây. Đứa bé sẽ ngủ trên giường bà. Và câu chuyện sẽ tiếp tục, như nó vẫn luôn tiếp tục, từ ngày bà cụ đẩy xe cơm ngày xưa trao cho bà hộp cơm đầu tiên.

Bà bật lửa. Ngọn lửa xanh bén vào bếp, cháy đều. Bà đặt nồi cơm lên, đậy nắp. Hơi nước bắt đầu bốc lên, mờ cả cửa kính. Ngoài kia, nắng tháng sáu lại sắp đổ xuống cổng bệnh viện. Nhưng trong căn hộ nhỏ này, mùi cơm đã thơm. Và bà Liên biết, hôm nay sẽ là một ngày tốt lành.