Ca đêm thứ Năm tuần này vắng khách bất thường, có lẽ do trời vừa đổ một cơn mưa lớn đầu mùa, đường Nguyễn Xí ngoài kia còn đọng vài vũng nước phản chiếu ánh đèn đường. Tôi ngồi sau quầy trong giờ nghỉ ngắn, lướt điện thoại giết thời gian như thói quen mọi khi. Không hiểu vì lý do gì, tôi lại mở lại thông báo cũ về việc mình lọt hạng bảy bảng xếp hạng "Nhân viên chăm chỉ nhất tháng", tấm ảnh chụp màn hình vẫn còn lưu trong album từ hôm đó.

Tôi tò mò bấm vào phần "Xem chi tiết cách tính điểm" mà trước đây chưa bao giờ để ý đọc kỹ, chỉ đơn giản vui vì thấy tên mình lọt top mà không quan tâm cơ chế đằng sau.

Một trang giải thích dài hiện ra, chữ nhỏ, đầy những thuật ngữ. Tôi đọc chậm rãi từng dòng, cố hiểu hết ý nghĩa. Điểm số được tính dựa trên tổng số giờ đăng nhập làm việc trong tháng, cộng thêm hệ số nhân cho những ca khó tuyển như ca đêm hoặc ngày lễ.

Tôi đọc tới đoạn chú thích nhỏ ở cuối trang, chữ còn nhỏ hơn cả phần nội dung chính, dễ bị bỏ qua nếu không cố tình tìm kiếm.

"Lưu ý: hệ thống tính điểm dựa trên dữ liệu đăng nhập nội bộ của CaNhanh, không bao gồm thời gian làm việc trên các nền tảng khác."

Tôi đọc đi đọc lại câu đó nhiều lần, cảm giác lành lạnh chạy dọc sống lưng khi hiểu ra ý nghĩa thật sự của nó. Bảng xếp hạng này, cái danh hiệu "chăm chỉ nhất" mà tôi từng tự hào khoe với cả nhà, chỉ đơn giản là đo lường ai đăng nhập nhiều giờ nhất trên chính app này, không hề biết, và cũng không buồn tìm cách biết, người đó có đang kiệt sức vì làm thêm ở những nơi khác hay không.

Đây chính xác là cơ chế đã khiến không ai, kể cả chính hệ thống, nhận ra Trần Gia Bảo đang lao vào một vòng xoáy làm việc không có điểm dừng. Tệ hơn, bảng xếp hạng này còn gián tiếp khuyến khích đúng kiểu hành vi đó, biến việc làm việc quá sức thành một điều đáng được tôn vinh, đáng được thưởng tiền, thay vì một dấu hiệu cần được cảnh báo.

Tôi mở lại tấm ảnh chụp màn hình hạng bảy của mình, nhìn nó một lúc lâu. Niềm tự hào nhỏ bé tôi từng cảm nhận giờ đã biến thành một cảm giác khó chịu, gần như tội lỗi. Tôi, không biết tự lúc nào, đã trở thành một phần của chính cái hệ thống đã góp phần gây ra bi kịch mà mình đang cố công tìm hiểu.

Tôi ấn giữ vào tấm ảnh, chọn xoá, xác nhận không chút do dự.

Sau đó, tôi mở lại trang giải thích cách tính điểm, chụp một tấm ảnh chụp màn hình mới, lần này là đoạn chú thích nhỏ về việc không tính giờ làm ở nền tảng khác. Tôi mở thư mục "Bằng chứng" trong ghi chú, đặt tên riêng đã lưu từ trước, lưu tấm ảnh mới vào đó, cạnh những mảnh ghép khác mình đã thu thập được suốt cả tháng qua.

Tôi nhìn thư mục đó, giờ đã có kha khá nội dung: ảnh chụp trang cách tính điểm, ghi chú cuộc nói chuyện với chị Nga, thông tin từ cuốn sổ tay của Bảo. Từng mảnh nhỏ, rời rạc, nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng bắt đầu kể một câu chuyện có hệ thống hơn hẳn những suy đoán ban đầu của tôi.

Bên ngoài, mưa đã tạnh hẳn, chỉ còn tiếng nước nhỏ giọt từ mái hiên xuống rãnh thoát nước, đều đặn như một chiếc đồng hồ tự nhiên. Tôi ngồi lặng một lúc, nhìn màn hình điện thoại tối dần rồi tắt hẳn, phản chiếu gương mặt mình mờ mờ trong đó. Tôi chưa biết mình sẽ dùng những bằng chứng này để làm gì, gửi cho ai, hay liệu chúng có đủ sức nặng để thay đổi được điều gì hay không. Nhưng ít nhất, tôi biết mình không còn nhìn cái app này, cái công việc này, bằng con mắt ngây thơ như những ngày đầu mới nhận ca thứ Năm nữa.