Cuộc gọi đến vào lúc sáu giờ mười bảy phút sáng.

Lan đang ngồi trước màn hình máy tính, mắt đỏ hoe vì thiếu ngủ, tay cầm ly cà phê nguội lạnh từ hồi nửa đêm. Bức ảnh đen trắng vẫn nằm trong túi nhựa zip trên bàn, cạnh đó là ba tờ giấy ghi chép dày đặc chữ — những gì cô đã tìm được trong ba ngày vừa qua. Ba ngày không nhiều nhặn gì hơn ngoài sự trống rỗng và những cái lắc đầu của người quen.

Số điện thoại hiện lên màn hình là đầu số 028, tổng đài cố định thành phố.

"Alô?"

"Xin cho gặp chị Lan, nhà báo Lan?" Giọng phụ nữ, trẻ, chuyên nghiệp, vội vàng theo kiểu người trực đêm chưa kịp ngủ bù. "Dạ tôi gọi từ Bệnh viện Chợ Rẫy, khoa Hồi sức Tích cực. Bệnh nhân Trần Văn Khánh nhờ liên lạc với chị — ông ấy có để lại số điện thoại của chị."

Lan đặt ly cà phê xuống. "Trần Văn Khánh?"

"Dạ. Ông vào viện tối hôm qua, tuổi cao, tình trạng không ổn định lắm. Ông nói cần gặp chị trước khi... dạ, trước khi ông mệt hơn. Nếu chị tiện thì—"

"Tôi đến ngay."

Bệnh viện Chợ Rẫy vào buổi sáng sớm mang một thứ yên tĩnh giả tạo — yên tĩnh bề mặt, bên dưới là tiếng máy thở, tiếng bánh xe cáng lăn trên sàn nhựa, tiếng người nhà bệnh nhân khóc thầm ở hành lang. Lan đã đến đây nhiều lần để viết bài, nhưng mỗi lần đặt chân vào khu hồi sức là cô lại cảm thấy không khí thay đổi — đặc hơn, nặng hơn, như thể bầu không khí ở đây không chỉ chứa oxy mà còn chứa cả những điều người ta chưa kịp nói.

Cô điều dưỡng dẫn Lan vào phòng số 7 sau khi kiểm tra giấy tờ và yêu cầu cô mặc áo choàng xanh, đeo khẩu trang. "Ông ấy tỉnh từ sáng sớm, nhưng không ổn định. Chị nói chuyện nhẹ thôi, đừng để ông xúc động."

Phòng hồi sức có sáu giường, ngăn cách nhau bằng rèm kéo màu xanh bệnh viện. Giường cuối cùng bên phải là của ông Khánh.

Lần đầu tiên trong ba ngày, Lan cảm thấy tim mình đập nhanh hơn vì tò mò thay vì lo lắng.

Ông nằm đó, nhỏ bé đến mức chiếc giường bệnh viện có vẻ quá rộng cho thân hình gầy guộc của ông. Tám mươi bảy tuổi — cô điều dưỡng đã nói — nhưng nhìn ông, Lan nghĩ con số đó có thể còn thấp hơn thực tế. Da ông sạm nắng theo kiểu của người đã sống nhiều thập kỷ ngoài trời, tay trái gắn ống truyền dịch, tay phải đặt lên ngực, những ngón tay dài và gầy của người đã từng quen cầm máy ảnh.

Mắt ông mở ra khi Lan kéo ghế ngồi xuống.

Màu mắt tối, vẫn còn sắc bén đến đáng ngạc nhiên so với cái thân xác đang mỏng manh đó.

"Cô Lan." Giọng ông khàn, nhưng không yếu. Giọng của người đã quyết định dùng hơi sức còn lại vào việc quan trọng hơn là than thở. "Tôi chờ cô."

"Ông là Trần Văn Khánh?" Lan hỏi, dù cô đã biết câu trả lời. Có những câu hỏi người ta cần hỏi để xác nhận với chính mình trước.

"Tôi là người chụp bức ảnh đó." Ông không trả lời thẳng, nhưng cách ông nói rõ ràng hơn bất kỳ câu xác nhận nào. "Ngày hai mươi chín tháng tư, bảy mươi lăm. Trước Dinh Độc Lập, khoảng mười một giờ sáng. Lúc đó tôi đứng phía bên hông, gần cổng phụ."

Lan mở cuốn sổ tay. Tay cô không run, nhưng đầu ngón tay có cảm giác lạnh.

"Ông nhờ ai gửi thư cho tôi?"

"Cháu trai tôi. Thằng Minh — nó không biết thư viết gì, tôi chỉ nhờ nó tìm cô rồi gửi phong bì." Ông dừng lại, hít một hơi nhẹ. "Tôi đọc bài cô viết năm ngoái. Về vụ hồ sơ tử tù bị thất lạc ba mươi năm. Cô không bỏ cuộc khi người ta đóng cửa trước mặt."

"Vụ đó tôi mất hai năm."

"Tôi biết." Khóe miệng ông khẽ động, không hẳn là nụ cười nhưng gần với sự thừa nhận. "Vì vậy tôi mới chọn cô."

Ngoài cửa sổ, ánh sáng ban mai bắt đầu lọt qua rèm. Từ đâu đó trong bệnh viện, một cái máy bíp lên đều đặn. Lan chờ.

"Tôi là phóng viên ảnh cho tờ Tiền Tuyến," ông Khánh nói. "Báo của Quân lực Việt Nam Cộng Hòa. Ngày hôm đó tôi được lệnh ra ngoài ghi lại tình hình — không ai biết sẽ là ngày cuối. Hoặc biết mà không dám nói thẳng." Ông nhìn lên trần nhà, mắt đi đến một chỗ nào đó cách đây năm mươi năm. "Tôi chụp rất nhiều. Người chạy loạn, xe cộ, lính bỏ súng. Rồi tôi thấy chiếc Jeep đó."

"Chiếc Jeep trong ảnh."

"Đậu ở góc đường, cách cổng Dinh khoảng năm mươi mét. Bình thường không có gì lạ — ngày đó xe cộ đậu loạn cả. Nhưng có người bước ra từ chiếc xe đó khiến tôi..." ông dừng lại, "...khiến tôi bấm máy. Theo phản xạ. Không kịp suy nghĩ."

Lan nhìn vào cuốn sổ tay nhưng không viết gì. "Ai vậy, ông?"

Đôi mắt tối của ông Khánh quay lại nhìn cô. Một thứ gì đó trong ánh mắt đó — không phải sợ hãi, không phải tiếc nuối, mà gần hơn với sự cân nhắc. Ông đã giữ điều này năm mươi năm. Ông đang quyết định xem mình có nên đặt nó xuống hay không, và đặt vào tay ai.

"Cô có biết ai là người bước ra khỏi chiếc xe Jeep đó không?"

Câu hỏi ngược lại khiến Lan khựng người.

Không phải vì sự bất ngờ — cô đã làm nghề đủ lâu để biết người ta hay trả lời câu hỏi bằng câu hỏi khác khi họ muốn thử xem người đối diện biết đến đâu. Mà vì cách ông hỏi. Giọng bình thản, gần như học thuật, như một giáo viên hỏi học sinh trước khi tiết lộ đáp án. Như thể ông muốn biết cô đã tự mình đi đến đâu rồi trước khi ông bước vào.

"Tôi không biết," Lan nói thật. "Ba ngày qua tôi cố tìm. Bức ảnh chụp góc nghiêng, mặt người trong ảnh không rõ. Tôi chỉ nhận ra đó là sĩ quan — cầu vai, dáng đứng."

"Cô nhận ra điều gì khác không?"

Lan đặt bút xuống. Cô nhắm mắt lại một giây, hình dung lại bức ảnh đen trắng — tấm ảnh cô đã nhìn đến mức thuộc từng góc tối. Dinh Độc Lập phía sau. Chiếc Jeep. Người đàn ông vừa bước xuống, lưng hơi cúi, tay trái giơ lên như đang che nắng hoặc đang... đang ra hiệu cho ai đó phía không có trong ảnh.

"Người đó không chạy," Lan nói chậm. "Ngày hôm đó ai cũng chạy. Nhưng người trong ảnh đang đứng yên. Và tay trái..." cô dừng lại. "Tay trái ra hiệu cho ai đó."

Ông Khánh không nói gì, nhưng có gì đó trong ánh mắt ông thay đổi.

"Tôi không biết ông ấy là ai," Lan tiếp tục, "nhưng ngay khi nhìn lần đầu, tôi cảm thấy ông ấy đang chờ đợi. Trong khi tất cả mọi người xung quanh đang hỗn loạn — ông ấy chờ. Như thể ông ấy đã biết trước điều gì sẽ xảy ra."

Khoảng lặng kéo dài ba, bốn giây.

Rồi ông Khánh mở miệng.

"Đúng vậy, cô Lan. Người đó—"

Tiếng máy monitor bên cạnh giường bíp dồn dập. Không phải tiếng bíp đều đặn bình thường — tiếng bíp liên tục, tần số cao, thứ âm thanh mà bất kỳ ai đã từng ở trong phòng hồi sức đều biết ý nghĩa của nó.

Ông Khánh giật mình. Không phải giật mình vì âm thanh — mà toàn thân ông co giật, cánh tay phải vươn ra rồi đập xuống thành giường, đầu ông ngả về phía sau.

"Ông Khánh!" Lan đứng dậy, ghế đổ xuống sau lưng.

Hai điều dưỡng chạy vào, một người gạt nhẹ nhưng dứt khoát vai Lan sang một bên. "Chị ra ngoài giúp tôi."

"Ông ấy—"

"Chị ra ngoài." Giọng người điều dưỡng không còn lịch sự, chỉ còn khẩn trương. Đó là thứ khẩn trương của chuyên môn, không có chỗ cho người ngoài. "Ngay bây giờ."

Lan lùi ra. Chân cô đi mà đầu óc không theo. Rèm xanh khép lại trước mặt cô, tiếng chân người bên trong nhanh lên, tiếng thiết bị kêu, giọng ai đó đọc thông số.

Cô đứng ở hành lang, lưng dựa vào tường lạnh, cuốn sổ tay cầm trong tay.

Bên trong trang giấy, cô chỉ kịp ghi được một dòng trước khi mọi thứ xảy ra:

Và bên dưới, nguệch ngoạc vội vì tay Lan run nhẹ khi viết, không phải từ ông Khánh mà từ chính cô sau khi đứng dậy:

Mười lăm phút sau, cô y tá lúc sáng bước ra, kéo khẩu trang xuống cổ.

"Bệnh nhân đã ổn định trở lại. Nhưng ông ấy hôn mê rồi. Không biết khi nào tỉnh." Cô nhìn Lan với ánh mắt thông cảm nhưng không có thêm thông tin. "Chị có thể để lại số điện thoại, khi nào ông ấy tỉnh chúng tôi sẽ báo."

Lan gật đầu. Cô viết số điện thoại ra mảnh giấy, đưa cho cô y tá, rồi đứng thêm một lúc trước khi quay đi.

Hành lang bệnh viện dài ra trước mặt cô. Ánh đèn huỳnh quang trắng bệch. Mùi thuốc sát trùng và mùi cơm bệnh viện bắt đầu tỏa ra từ bếp ăn tầng dưới.

Lan mở cuốn sổ tay ra lần nữa. Nhìn vào dòng chữ mình vừa viết.

Năm mươi năm. Ông Khánh đã giữ điều này năm mươi năm mà không nói với ai — hoặc đã nói nhưng không ai tin, không ai tìm, không ai nhớ. Và bây giờ, khi ông cuối cùng quyết định mở miệng, cơ thể tám mươi bảy tuổi của ông đã phản bội ông trước khi ông kịp nói hết.

Hoặc — một suy nghĩ lạnh hơn chạy qua đầu cô — có thứ gì đó khác đang xảy ra.

Cô dừng lại giữa hành lang.

Bệnh nhân 87 tuổi vào viện đột ngột tối hôm qua. Gọi cho nhà báo sáng sớm hôm sau. Co giật và hôn mê đúng lúc sắp tiết lộ tên người trong ảnh.

Timing. Trong nghề điều tra, Lan đã học được rằng không phải mọi sự trùng hợp đều là trùng hợp.

Nhưng cô cũng học được rằng không phải mọi sự trùng hợp đều có âm mưu phía sau.

Lan nhìn xuống cuốn sổ tay lần nữa, rồi nhìn lên đồng hồ trên tường hành lang. Bảy giờ mười hai phút sáng.

Cô cần biết ông Khánh vào viện vì lý do gì. Cần biết ai biết ông đang ở đây. Cần biết cháu trai — thằng Minh — là ai và có thể liên lạc được không.

Và trên tất cả những điều đó, cô cần biết tại sao một người đàn ông đã giữ im lặng năm mươi năm lại chọn lúc này để lên tiếng.

Cô đã đọc câu đó hàng chục lần trong ba ngày qua. Nhưng chỉ bây giờ, đứng trong hành lang bệnh viện với tiếng máy thở vọng ra từ sau cánh cửa khép, Lan mới thực sự hiểu sức nặng của từng chữ trong đó.

Không phải "tìm sự thật vì tôi muốn kể."

Mà là "tìm sự thật — trước khi ai đó ngăn tôi kể."

Cô bước về phía thang máy, tay đã cầm điện thoại, đầu óc đã bắt đầu lập danh sách những việc cần làm.

Ông Khánh biết tên người đó.

Và ai đó — hay điều gì đó — đang đảm bảo rằng cái tên đó sẽ không được nói ra dễ dàng như vậy.