Người ấy đến vào lúc chẳng ai còn trông đợi ai đến nữa.

Chiến trường đêm ấy đã tàn. Lửa cháy leo lét trên những gò xác quái vừa bị đốt, khói tanh còn vương khắp một vùng. Lạc Long Quân ngồi bó gối, mắt nhìn vào than đỏ mà không thấy than. Âu Cơ ngồi cạnh, hai tay đặt trên đầu gối, những bàn tay từng chữa lành biết bao vết thương cho các con mà đêm nay chẳng chữa nổi cái mỏi trong chính lòng mình. Quanh họ, trăm người con, đứa nào cũng đầy thương tích sau trận, nằm ngồi rải rác, kẻ để mẹ băng vết thương, kẻ mài lại khí giới, kẻ chỉ ngồi im nhìn về phía biển đen, cái nhìn của những người biết ngày mai lại phải ra trận, và biết rằng ra trận cũng chẳng thay đổi được gì.

Ấy là lúc, từ phía rừng, một người đi ra.

Người ấy không lớn. Đứng giữa những kẻ khổng lồ lưng chừng của dòng Huyết Rồng, người ấy chỉ nhỏ như cái giống người bé bỏng, thậm chí còn có vẻ nhỏ hơn, gầy hơn, già hơn. Đầu người ấy tròn, không tóc. Áo người ấy là một tấm vải thô đã bạc, vắt qua vai. Chân người ấy đi đất. Người ấy không mang gươm, không mang giáo, không mang một mảnh khí giới nào. Hai bàn tay để không, buông thõng, thanh thản.

Mấy người con gần đó đứng bật dậy, theo thói quen của kẻ đã quá quen với hiểm nguy. Nhưng lạ thay, vừa nhìn thấy người ấy, cái tay đang với lấy khí giới của họ tự nhiên chùng xuống. Bởi ở người ấy tỏa ra một cái gì đó mà cả cái cõi tăm tối này đã lâu lắm không thấy: một sự an. Không phải cái an của kẻ không biết sợ, mà cái an của kẻ đã đi qua hết mọi nỗi sợ rồi, và thương lấy tất cả những ai còn đang sợ.

Người đời sau gọi người ấy là Bụt.

Bụt đi thẳng tới đống lửa, tới chỗ Lạc Long Quân và Âu Cơ ngồi. Bụt không xưng danh, không kể mình từ đâu tới, đã đi qua bao nhiêu cõi, đã thấy bao nhiêu nỗi khổ. Bụt chỉ ngồi xuống bên đống lửa tàn, như thể chỗ ấy vốn dành sẵn cho mình, và Bụt mỉm cười.

Rồi Bụt hỏi một câu.

"Các con đánh nó bao lâu rồi?"

Lạc Long Quân ngẩng lên. Chàng định đáp "mấy đời", nhưng nghĩ lại, thấy con số ấy chẳng còn nghĩa gì. "Lâu tới mức," chàng nói, giọng khản, "con không còn nhớ có một thời nào mà mình không đánh nó."

"Và các con thắng được nó chưa?"

Câu hỏi ấy đâm thẳng vào chỗ đau nhất. Âu Cơ cụp mắt. Một người con ngồi gần đó siết chặt nắm tay tới mức đá dưới tay vỡ vụn. Lạc Long Quân im lặng một hồi lâu, rồi nói ra cái điều mà bấy lâu chàng không dám nói thành lời:

"Chưa. Và con bắt đầu sợ rằng… không bao giờ. Con diệt quái của nó, nó nặn quái mới. Con lấy lại một dải bờ, nó phủ bóng lên một dải khác. Con mạnh nhất cõi này, cả trăm con của con đều mạnh, mà chúng con cứ như đấm vào nước. Đấm mãi, đấm mãi, tay thì mỏi, mà nước thì vẫn là nước."

Bụt gật đầu chậm rãi, như đã biết trước câu trả lời ấy từ trước khi hỏi.

"Bởi vì," Bụt nói, "các con đang lấy cái mình mạnh nhất ra chọi với nó. Mà cái các con mạnh nhất, là sức, lại đúng là cái nó không sợ. Nó có trước cả đất. Sức của cả cõi đất cộng lại cũng non hơn nó. Lấy sức chọi nó, thì dù các con có thêm nghìn người con nữa, cũng chỉ là thêm nghìn nắm cát ném vào cái hố không đáy của nó."

"Vậy thì lấy gì mà chọi?", một người con buột hỏi, giọng vừa giận vừa tuyệt vọng. "Chúng con còn có gì ngoài sức?"

Bụt không đáp ngay. Bụt cúi xuống, nhặt một cành củi khô, khơi lại đống than sắp tàn cho nó bùng lên một chút. Trong cái ánh sáng vừa hồi lại ấy, Bụt nhìn khắp lượt những khuôn mặt mỏi mệt quanh mình, rồi hỏi một câu tưởng chẳng ăn nhập gì:

"Kẻ Có Trước Đất, nó đã bao giờ nuốt lời chưa?"

Cả bọn ngẩn ra. Lạc Long Quân chậm rãi lắc đầu. "Chưa. Nó… lạ lắm, thưa Bụt. Nó tàn ác, nó tham không đáy, nhưng nó chưa bao giờ nói dối, chưa bao giờ trở mặt sau khi đã giao kèo. Các cụ tổ con nói 'được' với nó, thì nó cho sức thật, đúng như hứa. Cái nó lấy đi, nó cũng lấy đúng như đã nói, không hơn không kém."

"Đúng vậy," Bụt nói, và trong mắt Bụt ánh lên một cái gì đó, không phải cái tinh ranh của kẻ bày mưu, mà cái sáng của người vừa nhìn thấy một con đường giữa chỗ tưởng chừng không lối. "Bởi nó có trước cả đất, nên nó bị trói bởi một cái luật còn xưa hơn cả nó: đã là lời thề, thì phải giữ. Một kẻ như nó, mạnh tới mức không gì cưỡng được, thì cái duy nhất cưỡng được nó, chính là lời của chính nó. Nó có thể phá mọi thứ trong cõi này. Chỉ có một thứ nó không phá nổi: cái nó đã hứa."

Lạc Long Quân ngồi thẳng dậy. Lần đầu tiên sau bao đời, chàng thấy trong lòng có một cái gì đó không phải là mỏi mệt.

"Ý Bụt là… mình không đánh nó. Mình bắt nó thề."

"Ta không bày cho các con cách thắng nó bằng sức, vì không có cách ấy," Bụt nói, giọng hiền mà chắc như đá. "Ta chỉ bày cho các con cách khiến nó tự trói lấy mình bằng chính miệng nó. Nó tham. Cái tham của nó lớn tới mức nó khinh thường tất cả những gì nhỏ bé. Mà chỗ nào có khinh thường, chỗ ấy có sơ hở. Ta sẽ tới gặp nó. Ta sẽ xin nó một điều nhỏ tới mức nó phải bật cười. Và khi nó cười mà gật đầu, thì cái gật đầu ấy sẽ là sợi dây trói nó."

"Điều nhỏ ấy là gì?", Âu Cơ hỏi. Nàng đã ngẩng lên, mắt không còn cụp nữa.

Bụt cầm cành củi đang cháy dở, cắm thẳng nó xuống đất trước đống lửa, như cắm một cái cột con. Rồi Bụt lấy vạt áo thô của mình, khẽ vắt lên đầu cành củi, để nó rủ xuống như một lá cờ nhỏ.

"Ta sẽ xin nó," Bụt nói, mắt nhìn lá-cờ-áo bé xíu đang khẽ lay trong hơi nóng của lửa, "chỉ một khoảnh đất. Bằng đúng chỗ mà lá cờ trên một cây nêu trải bóng tới. Đổi lại, cả cõi này cống nạp nó đời đời."

Một người con cau mày. "Một lá cờ thì trải được bao nhiêu đất? Thế thì mình cho không nó cả cõi, mà chỉ đòi lại một mảnh bằng bàn tay!"

Bụt quay lại nhìn người con ấy, và nụ cười của Bụt sâu thêm một chút, không phải nụ cười giễu cợt, mà nụ cười của người thầy trước một trò chưa hiểu bài, nhưng sắp hiểu.

"Con nói đúng," Bụt gật đầu. "Một lá cờ thì trải được bao nhiêu. Kẻ Có Trước Đất cũng sẽ nghĩ y như con vừa nghĩ. Nó sẽ cười. Nó sẽ khinh. Và nó sẽ thề."

Bụt đứng dậy, phủi vạt áo, nhìn khắp một lượt những khuôn mặt đã bắt đầu le lói một thứ ánh sáng mới, không phải ánh sáng của sức mạnh, mà của một điều còn quý hơn sức mạnh giữa lúc này: một hy vọng có đường đi.

"Còn lá cờ ấy trải được tới đâu," Bụt nói khẽ, "thì không phải do phép. Mà do các con. Do tất cả các con. Do cả cái giống người bé nhỏ kia. Do từng con chim, từng con thú, từng ngọn cỏ trong cõi này còn chưa chịu khuất. Sức một mình thì thua nó. Nhưng lòng của muôn loài chụm lại, cái đó, nó chưa từng gặp. Và cái nó chưa từng gặp, là cái nó sẽ khinh thường nhất, và thua đau nhất."

Đêm ấy, quanh đống lửa vừa được khơi lại, kẻ mang cả biển, người mang cả non, và trăm người con thân đầy thương tích của họ, lần đầu tiên sau bao đời chỉ biết cắn răng ra trận, ngồi nghe một người tay không vẽ cho họ một con đường không cần tới sức.

Con đường ấy tên là Cây Nêu.