Niềm vui nào rồi cũng phải nhường chỗ cho câu hỏi: giữ nó thế nào?

Cõi đã được giành lại. Nhưng Lạc Long Quân, đứng dưới tấm cờ còn bay, biết rằng giành lại một cõi và giữ được một cõi là hai việc khác nhau. Kẻ Có Trước Đất không chết, nó chỉ bị nhốt, và nó đã nói thẳng ra rằng nó sẽ đợi. Đợi cây nêu đổ. Đợi lòng người quên. Cái phong ấn hôm nay dựng lên bằng lòng đồng của muôn loài, thì cũng chỉ bền bằng đúng cái lòng đồng ấy, mà lòng người, chàng biết, không phải thứ đứng yên. Nó đổi thay theo mùa, theo đời, theo cái no cái đói.

Vậy thì phải có kẻ canh. Canh cho cây nêu còn được dựng. Canh cho lời thề còn được giữ. Canh suốt những đời dài mà chính chàng, dẫu sống lâu như dòng Rồng cho phép, cũng không canh hết được.

Chàng gọi cả trăm người con lại, đủ cả trăm, không thiếu một ai, dẫu đứa nào cũng mang đầy dấu tích của bao đời chinh chiến. Và chàng nói cho chúng nghe cái phận mà chúng sinh ra để gánh.

"Các con không sinh ra để làm chủ đất," chàng nhắc lại cái lời đã nói tự thuở bọc mới nở. "Các con sinh ra để đứng chắn cho đất. Trận lớn đã xong, Kẻ Có Trước Đất đã bị nhốt dưới Biển Hư. Nhưng các con chớ tưởng từ nay đã yên."

Chàng đưa tay chỉ ra khắp cõi, nơi xa xa vẫn còn những vệt bóng tối chưa tan.

"Nó bị nhốt, nhưng lũ con của nó, những quỷ, những quái nó thả ra suốt bao đời, thì vẫn còn nhan nhản khắp non nước. Cái giống ấy không chịu nằm yên: chúng lẩn vào rừng sâu, vào lòng nước, vào hang tối, rồi qua năm qua tháng, chúng sinh sôi, biến hóa ra trăm hình vạn trạng, mỗi đời một khác, mỗi vùng một kiểu. Diệt cho hết chúng không phải việc của một trận, mà là việc của muôn đời. Đó là việc thứ nhất cha giao các con: chia nhau đi khắp cõi, mỗi đứa một phương, lần diệt dần lũ tàn dư ấy, giữ cho muôn dân được an lành.

"Việc thứ hai: giữ lấy cây nêu. Tới phương nào, hãy cắm ở đó một cây nêu, làm cái mốc sống để dân vùng ấy đời đời còn nhớ mà dựng lại mỗi mùa, bằng không nó tàn, và lời nguyền dưới Biển Hư sẽ ứng."

Rồi giọng chàng trầm hẳn xuống, nghiêm tới mức cả trăm người con đều nín thở.

"Nhưng dù các con chia đi trăm ngả, dù mai này dòng máu các con loãng ra khắp trăm họ, tới những đời con cháu xa xôi chẳng còn nhớ mặt nhau, thì có một điều các con phải khắc vào tận xương, và truyền lại đời đời cho kẻ đến sau. Rằng Kẻ Có Trước Đất không chết. Nó chỉ ngủ. Sẽ có một ngày nó tỉnh giấc. Ngày ấy, khi hiệu lệnh vang lên, dù các con, dù con cháu các con đang ở chân trời góc bể nào, thì tất cả phải buông mọi sự mà cùng nhau quay về. Bởi cái đã thắng nó một lần là muôn kẻ chụm tay; và cái thắng được nó lần nữa, cũng chỉ có thể là muôn kẻ chụm tay. Chia ra để giữ cõi, nhưng khi nó dậy, phải hợp lại để cứu cõi. Lời này, các con nhớ lấy."

Trăm người con cùng cúi đầu. Và cái lời dặn ấy, khi nó dậy, phải cùng nhau quay về, từ đêm đó được truyền đi, từ đời cha sang đời con, từ đời con sang đời cháu, loãng dần cùng dòng máu Huyết Rồng vào khắp trăm họ, chìm sâu vào máu thịt của cả một giống nòi như một lời hẹn ngủ quên, đợi một ngày rất xa được đánh thức.

Rồi chàng chia trăm con làm hai ngả, đúng như thuở xưa, các cụ tổ đã chia hai dòng máu đi trốn, nay con cháu lại chia hai ngả đi canh và đi diệt tàn dư của Quỷ.

Năm mươi người con, chàng đưa xuống biển. Bởi Biển Hư ở ngoài khơi, và mặt nước là chỗ gần cái ác bị nhốt nhất, là tuyến đầu. Năm mươi đứa ấy theo cha, tỏa ra khắp các cửa sông, các bờ bể, các đảo xa, mỗi đứa cắm một cây nêu, giữ một chốt, làm cái mốc sống để cái giống người vùng biển đời đời còn nhớ mà dựng nêu, mà giữ lời.

Năm mươi người con còn lại, Âu Cơ đưa lên non. Bởi non cao là chỗ neo phong ấn trên cạn, là xương sống của cả cõi. Năm mươi đứa ấy theo mẹ, tỏa lên khắp các đỉnh, các nguồn, các rừng thiêng, mỗi đứa cũng cắm một cây nêu, giữ một chốt, làm cái mốc sống cho cái giống người vùng non đời đời còn nhớ.

Người con cả, đứa nở ra đầu tiên từ bọc trứng, đứa mang trong mình đủ đầy nhất cả biển của cha lẫn non của mẹ, đứng đầu trong năm mươi người theo mẹ lên non, thì được các em tôn lên, ở lại vùng đất giữa non và biển, nơi cây nêu trung tâm đã dựng. Chàng trao cho con cả cái ngôi mà về sau người đời gọi là ngôi Vua Hùng: không phải ngôi để hưởng, mà ngôi để canh, canh cây nêu giữa cõi, canh cái tục dựng nêu mỗi mùa, canh cho cái giống người bé nhỏ đời đời còn nhớ vì sao mình được sống dưới nắng. Con cả lập nên một nước, đặt tên là Văn Lang, cái nước đầu tiên của cõi này, mà cái việc gốc rễ nhất của nó, cái lẽ nó ra đời, không phải để mở mang bờ cõi, mà để giữ lấy lời thề.

Và để cái lời dặn khi hiệu lệnh vang thì cùng nhau quay về không chỉ nằm trong trí nhớ, cái thứ mong manh nhất trên đời, mà có được một hình hài bền vững, con cả cho đúc một cái Trống Đồng lớn, đặt ở giữa nước Văn Lang. Cái trống ấy không phải nhạc khí thường. Nó được đúc bằng thứ đồng luyện với long mạch, khắc lên mặt hình mặt trời, hình chim Lạc, hình cả một cõi thu vào một vành đồng, và trong nó đúc chính cái tiếng gọi của đêm muôn loài chắp cờ năm xưa. Con cả dặn con cháu: cái trống này chính là hiệu lệnh. Khi nào cõi lâm đại nạn, khi nào Kẻ Có Trước Đất trở mình, thì gõ nó lên. Tiếng nó gọi được không chỉ muôn dân, mà cả muông thú, cả long mạch, và cả chư thần đã lui về, buộc tất cả những kẻ mang dòng máu giữ cõi, dù tản mác chân trời góc bể nào, phải nghe mà quay về. Cái trống gốc ấy, về sau, người đời chỉ còn nhớ nó là vật quý của các Vua Hùng, mà quên mất nó vốn là cái hiệu lệnh tối hậu để hội tụ cả cõi. Và tới cơn loạn của nghìn năm sau, nó sẽ thất lạc, mang theo cả cái sức gọi thần của nó, để những đời sau phải đúc những cái trống khác thay vào, yếu hơn nó nhiều.

Nhưng còn hai người nữa, thì không chia đi đâu cả.

Ông Đùng và Bà Đà, hai Cự Nhân thuở xưa đã đứng im không nói tiếng "được", hai đốm than đã giữ cho hai dòng máu không tắt, nay đã già lắm rồi. Già hơn cả những đỉnh non, già hơn hết thảy Cự Nhân từng có. Bởi hai người, từ đầu, không nhận sức của Kẻ Có Trước Đất, không dâng cho nó một phần hồn nào; nên cái đời của hai người không bị nó rút ngắn như đám kia, những kẻ tuy quyền năng mà cháy nhanh. Hai người giữ trọn được cái đời mình, dài đằng đẵng, đủ để sống qua cả thời nô dịch lẫn cuộc kháng chiến, tới tận cái ngày này. Suốt bao đời, hai người ở lại giữa cõi, làm cái mốc cho dòng Rồng và dòng Tiên tìm lại được nhau; và họ đã sống đủ lâu để thấy cái ngày ấy tới, để thấy cháu chắt của hai dòng nắm tay nhau kéo lên một tấm cờ trải khắp trời.

Giờ thì họ mỏi rồi. Nhưng trước khi nằm xuống, hai người còn một điều muốn cho.

Bà Đà tới bên Lạc Long Quân và Âu Cơ, cái thân già khổng lồ của bà giờ còng xuống như một rặng núi sắp lở. Bà nói, giọng đã chậm như đá lăn dưới đáy suối:

"Các cháu cắm nêu khắp cõi. Nhưng nêu cắm trên đất, thì đất phải giữ được nêu. Mà đất này, ta biết nó từ thuở nó còn mềm, đất này cần một cái xương để tựa. Cần một cái gì thật sâu, thật bền, neo xuống tận gốc, để dù ngàn năm sau lòng người có lung lay, thì cái nền dưới chân vẫn còn vững."

"Cái xương ấy," Ông Đùng tiếp lời, đặt bàn tay khổng lồ đã run lên vai chàng Rồng, "là chúng ta. Chúng ta già rồi, đánh không đánh được nữa, chắp cũng chẳng thêm được sợi nào. Nhưng chúng ta còn cho được cái cuối cùng: cái thân này. Hãy để chúng ta nằm xuống làm núi. Xương chúng ta thành đá, máu chúng ta thành mạch chảy trong lòng đất, để nối khắp các chốt nêu lại với nhau, để cái phong ấn hôm nay không nổi trên mặt đất như một tấm cờ dễ rách, mà ăn sâu vào lòng đất như rễ một cái cây không ai bứng nổi."

Lạc Long Quân định ngăn. Âu Cơ đã bật khóc. Nhưng hai người khổng lồ già chỉ mỉm cười, cái nụ cười của kẻ đã sống trọn một cái phận, và giờ được chọn cách mình dừng lại.

"Đừng khóc, cháu ạ," Bà Đà nói với Âu Cơ. "Ta không mất đi. Ta chỉ đổi cách ở lại. Từ mai, mỗi khi cháu nhìn lên một rặng non, thì đó là ta còn nằm đó, giữ đất cho cháu. Mỗi khi một dòng mạch chảy trong lòng đất nuôi cho lúa xanh, thì đó là máu ta còn chảy. Ta ở lại mãi. Chỉ là ở lại theo cách của núi."

Rồi hai người khổng lồ già dắt tay nhau, đi ra giữa cõi, tìm một chỗ, và nằm xuống.

Họ nằm xuống, và không dậy nữa. Thân họ lớn dần lên, hóa đá, hóa đất, vươn cao thành hai rặng non sừng sững, đứng canh hai bên như hai người lính gác không bao giờ ngủ. Và từ dưới sâu, từ chỗ họ nằm, những dòng mạch bắt đầu tỏa đi, chảy ngầm trong lòng đất, nối chốt nêu này với chốt nêu kia, nối biển với non, nối khắp giang sơn thành một cái nền liền lạc. Người đời sau, khi cày lên gặp những mạch đất ấy, gọi chúng là long mạch, mà ít ai biết đó chính là máu của hai kẻ đã nằm xuống để làm nền cho cả cõi.

Từ đó, cái phong ấn giữ Kẻ Có Trước Đất không còn chỉ là một tấm cờ trải trên mặt đất. Nó có xương, có rễ, ăn sâu vào lòng non nước, bền như chính đất, chừng nào đất còn có người nhớ mà giữ.

Việc cuối cùng, là chia tay.

Lạc Long Quân là con của nước, Âu Cơ là con của non. Chàng không sống lâu được trên cạn, nàng không sống lâu được dưới nước. Cái đã đưa họ tới với nhau, một mang biển, một mang non, cũng chính là cái không cho họ ở mãi bên nhau. Họ biết điều ấy từ đầu. Họ vẫn chọn nhau, để sinh ra trăm con giữ nước. Giờ trăm con đã tỏa đi làm phận mình, thì tới lượt cha mẹ cũng phải về lại cõi của mình.

"Ta về biển," Lạc Long Quân nói, tay còn nắm tay nàng. "Mình về non. Nhưng mình đừng buồn. Ta không đi hẳn. Con cháu ta rải khắp cõi, dòng máu ta chảy trong chúng, và trong cả cái giống người bé nhỏ kia nữa, mai này loãng dần ra, tới đứa trẻ xa xôi nhất cũng mang một tia. Khi nào cõi có việc lớn, khi nào cây nêu lâm nguy, thì gọi ta. Ta sẽ về ngay."

"Còn ngày thường?", Âu Cơ hỏi, dù nàng đã biết câu trả lời.

"Ngày thường thì để cho chúng nó." Chàng nhìn về phía cái giống người bé nhỏ đang dựng lại làng dưới nắng, phía trăm con đang tỏa đi cắm nêu khắp cõi. "Cõi này không nên nương mãi vào cha mẹ. Một đứa trẻ cứ được bồng mãi thì không bao giờ biết đi. Đã tới lúc cõi phải tự đứng trên đôi chân của mình. Ta với mình lui về, không phải vì hết thương nó, mà chính vì thương nó. Để nó lớn."

Và thế là hai người chia tay, mỗi người về một cõi. Nước và non, từ đó, xa nhau, nhưng long mạch dưới lòng đất vẫn nối chúng lại, như một sợi dây không bao giờ đứt hẳn.

Chư thần lui về. Cái thời mà thần đích thân xuống cầm gươm đánh Quỷ, cái thời của những trận long trời lở đất, đã khép lại cùng Hồi này. Từ nay, cõi sẽ tự đứng. Người sẽ tự giữ. Cây nêu sẽ do chính tay người dựng lại mỗi mùa, không phải thần dựng hộ. Và thần, dù vẫn còn đó, vẫn sống mãi, sẽ chỉ về khi có việc thật lớn, việc mà người phàm không kham nổi.

Đó là một sự khởi đầu, mà cũng là một sự phó thác. Cả cõi được trao vào tay chính những kẻ sống trong nó, với một lời dặn dò duy nhất, giản dị đến mức đáng lẽ không thể nào quên:

Giá mà lời dặn giản dị ấy được giữ mãi, thì đã chẳng có câu chuyện nào để kể tiếp.

Nhưng ngàn năm là dài. Và dưới đáy Biển Hư, có một kẻ rất kiên nhẫn đang đợi.