Mực mài đủ đặc thì kéo được thành sợi, và sợi ấy phải đứt trước khi chạm mặt nghiên.

Mạc Cửu thử ba lần mới được như thế. Cậu ngồi khoanh chân trước án thư thấp trong gian sổ, cả nhà đã ngủ từ lâu, ngọn đèn dầu trẩu duy nhất còn cháy trong nhà là ngọn đặt cạnh khuỷu tay cậu. Trước mặt là trang thu tô tháng này, giấy trắng, kẻ sẵn cột, và một tờ giấy nháp ghi mười bốn khoản mà cha cậu đã đi thu suốt ba ngày.

Lần đầu tiên cha giao cậu ghi vào sổ lớn. Không dặn gì thêm, chỉ nói ghi xong thì để đấy.

Cậu viết nhanh. Cậu muốn xong sớm, không hẳn để đi ngủ, mà để sáng mai cha mở sổ ra thì thấy trang ấy đã nằm đó rồi, kín cột, không thiếu dòng nào, làm như chuyện ghi một trang sổ là chuyện cậu vẫn làm hằng đêm.

Được nửa trang, cậu bắt đầu nghĩ cách đi nhanh hơn.

Mười bốn khoản thì mười khoản thu trong cùng tháng. Cậu thấy viết lại tên tháng mười lần là phí, nên từ dòng thứ năm cậu chỉ gạch một nét sổ ngắn ở cột ngày, ngụ ý như dòng trên. Tên xóm cũng vậy: bốn nhà cùng xóm Đoài, cậu viết đủ ở dòng đầu rồi để trống ba dòng sau. Trang sổ nhờ thế thoáng hẳn ra, các cột số đứng thẳng hàng, nhìn còn dễ hơn trang cha viết.

Giấy bản mỏng thấm mực nhanh, viết xong phải chờ khô mới lật được. Cậu chờ, và trong lúc chờ thì khêu bấc đèn lần thứ nhất.

Cậu viết tới dòng cuối cùng thì có tiếng chân ở gian ngoài.

Cha cậu bước vào, tay cầm cái đèn con, tóc còn bết bên thái dương vì vừa nằm dậy. Ông không hỏi xong chưa. Ông đặt đèn xuống đầu án thư, ngồi phịch xuống chiếu, kéo quyển sổ về phía mình, và bắt đầu dò từ dòng thứ nhất bằng đầu ngón tay.

Mạc Cửu ngồi im, hai tay để trên đùi.

Ông dò tới dòng thứ chín thì ngón tay dừng.

"Dòng này con ghi bao nhiêu."

"Bốn mươi hai đấu ạ."

"Con viết vào cột nào."

Cậu nghiêng người nhìn theo tay cha. Chữ số bốn nằm đúng chỗ của nó. Chữ số hai thì lệch sang trái nửa thân chữ, không nhiều, chỉ nửa thân chữ thôi, nhưng nó đã ra khỏi cột đơn vị và đứng vắt sang cột chục.

Trang sổ ấy đọc lên là bốn trăm hai mươi đấu.

Cậu thấy tai mình nóng lên. Cậu với tay lấy bút, rất nhanh, vì cậu nghĩ nếu chữa ngay lập tức trước khi cha kịp nói câu tiếp theo thì chuyện này sẽ chỉ tốn của cậu đúng một hơi thở.

Cha cậu giữ cổ tay cậu lại.

"Chỉ một chữ thôi cha," cậu nói. "Con chấm cho mờ đi rồi viết đè lên. Sáng mai nhìn không ra đâu."

"Con nhìn không ra. Người ta nhìn ra." Cha cậu buông tay cậu, xoay quyển sổ lại phía cậu, và chỉ vào chỗ ấy bằng móng tay. "Trang có vết chữa là trang không ai còn tin. Người ta không cãi con chữa đúng hay sai. Người ta chỉ hỏi tại sao phải chữa. Đến lúc đó thì cả mười ba dòng kia cũng thành đáng ngờ."

Ông đứng dậy, lấy trên kệ một tờ giấy bản mới, trải xuống bên cạnh trang cũ, vuốt cho phẳng.

"Chép lại."

"Cả trang ạ."

"Cả trang."

Cậu mài mực lại từ đầu, vì chỗ mực còn trong nghiên đã đặc quá, khô vón ở rìa. Mài mực mất một khắc. Cậu vừa mài vừa tính trong đầu, và cái tính ấy làm cậu khó chịu hơn cả việc phải chép: nếu lúc nãy cậu không cãi, không đôi co chuyện chấm mực với viết đè, thì đến giờ đã chép được ba dòng rồi.

Cha cậu không đi ngủ. Ông ngồi ở góc chiếu, dựa lưng vào vách, mắt nhắm, nhưng cứ hễ cậu lật giấy sớm là ông lên tiếng mà không cần mở mắt.

"Chưa khô."

Cậu chép. Mười bốn dòng, và lần này cậu viết đủ tên tháng ở cả mười dòng, viết đủ tên xóm ở cả bốn nhà xóm Đoài, không gạch nét sổ nào thay chữ nào. Cậu không hỏi vì sao. Cậu chỉ hiểu rằng cái nét sổ ngắn kia là thứ cậu tự nghĩ ra, và trong quyển sổ này không có chỗ cho những thứ chỉ mình cậu hiểu.

Khêu bấc lần thứ hai. Dầu trong đĩa đã vơi tới quá nửa, thấy rõ ngấn cũ còn đọng vàng ở thành đĩa.

Tay cậu bắt đầu mỏi từ dòng thứ tám. Không mỏi ở cổ tay mà mỏi ở khoảng giữa ngón cái và ngón trỏ, một chỗ nhỏ bằng hạt đậu, mỏi rồi tê, rồi nóng ran. Cậu đổi cách cầm bút hai lần, cách nào cũng chỉ đỡ được vài dòng.

Khêu bấc lần thứ ba.

Gà gáy đợt đầu khi trang chép còn hai cột. Tiếng gáy từ nhà bên vọng sang, một con, rồi mấy con khắp xóm gáy đuổi theo, và ngoài cửa sổ trổ hướng đông cái nền trời đã bớt đen, chưa sáng, chỉ là bớt đen.

Cậu chép nốt hai cột cuối, thổi khô, rồi đặt bút xuống.

Cậu tính lại. Cậu ngồi vào chiếu từ đầu canh hai. Bây giờ gà đã gáy. Ba canh giờ. Ba canh giờ cho một chữ số lệch nửa thân chữ.

Cha cậu mở mắt, với tay lấy cả hai tờ giấy, đặt cạnh nhau trước mặt.

Mạc Cửu nhìn theo, và cậu nhận ra một chuyện mà cậu không lường trước.

Hai trang giống hệt nhau. Cùng nét chữ ấy, cùng mười bốn dòng ấy, cùng những con số ấy xếp thành cột ngay ngắn. Trang cũ không hề có vẻ gì là trang sai. Nó sạch sẽ, không tẩy, không chấm mực, không một dấu vết nào cho biết trong lòng nó có một con số đứng nhầm chỗ. Cậu đã biết chỗ ấy ở đâu nên cậu tìm được. Nếu cậu không biết thì cậu cũng chỉ thấy một trang sổ đẹp.

Cha cậu gấp trang cũ làm đôi, cất vào tráp, không xé.

"Đi ngủ."

Cậu đứng dậy, chân tê tới mức phải vịn vách. Ra tới cửa gian, cậu còn ngoái lại nhìn cái tráp một lần nữa.

Nếu một trang đã ghi thì không được phép chữa, mà một trang sai lại không có cách nào nhìn ra là sai, vậy trang nào cố ý viết sai ngay từ đầu thì ai biết được?