Sang ngày thứ chín, nước dưới thuyền đổi màu.

Từ xám nó chuyển sang một thứ xanh nhạt pha vàng, thứ màu của nước biển đã trộn nước sông, và trên mặt nước ấy trôi từng đám lá dừa nước rách. Trời hửng từ sớm. Nắng ở đây lên nhanh, không ửng dần như ngoài Lôi Châu mà bật lên một cái là đã đủ nóng gáy, và tới lúc thuyền vào cửa biển thì mạn gỗ đã ấm dưới lòng bàn tay.

Mạc Cửu đứng ở mũi, bọc đồ đeo chéo lưng, cái nón buộc ngoài cùng.

Trong họng cậu còn cái vị của bốn ngày cuối. Từ hôm bão, phần nước ngọt của cậu vẫn đúng một ống, không hơn một giọt nào, và cậu đã tính từ trước rằng bốn ngày thì chưa chết được.

Cửa biển mở ra rộng, hai bên là rừng thấp, và bên trong là hàng chục chiếc ghe đủ cỡ đậu chen nhau. Ghe mui vòng, ghe ván trần, một chiếc thuyền mành lớn hơn thuyền của Tăng Lão Ngũ đang ăn hàng, dăm chiếc thúng đan chống bằng sào len giữa. Nhà sàn dựng ngay mép nước, cột gỗ cắm xuống bùn, ván cầu bắc từ sàn ra tận be ghe, và người ta khuân hàng đi trên những tấm ván ấy như đi trên đường.

Thuyền cập. Người xuống. Không có ai đứng ở đầu ván.

Không ai hỏi giấy. Không ai đếm đầu người. Không ai nhìn lên đầu cậu một lần nào.

Cậu đứng lại trên bờ chừng mấy nhịp thở, chờ cái việc lẽ ra phải xảy ra, rồi hiểu là nó sẽ không xảy ra, và đi tiếp.

Việc đầu tiên là đổi tiền. Cậu còn hai xâu tư tiền kẽm và một mẩu bạc vụn mẹ gói riêng trong lớp ngoài cái túi.

Người đổi tiền ngồi trên chiếu trải ngay đầu bến, dưới một mái lá chống bằng bốn cây tre. Trước mặt ông ta là cái cân tiểu ly bằng đồng đặt trong hộp gỗ, và ba chồng tiền xỏ dây xếp thành ba hàng riêng: một hàng tiền lỗ vuông cậu biết mặt, một hàng tiền lỗ vuông chữ lạ, và một hàng tiền dẹt mỏng hơn, sáng hơn, chữ cậu chưa từng thấy.

"Bạc bao nhiêu một xâu?"

Ông ta cầm mẩu bạc lên, hà hơi, chùi vào vạt áo, đặt lên đĩa cân. Rồi hô một con số.

Cậu ngoái nhìn quanh chỗ ông ta ngồi. Không có bảng nào dán ở cột, không có tấm gỗ nào ghi giá, không có gì ngoài chiếu, cân và ba chồng tiền.

"Hôm qua cũng giá ấy à."

"Hôm qua thuyền Xiêm chưa vào." Ông ta cười, để lộ hàm răng nhuộm đen. "Cậu đi hỏi ba người kia đi. Hỏi xong quay lại đây thì tôi hô lại từ đầu."

Cậu đi hỏi ba người kia thật. Ba người hô ba giá, chênh nhau tới hơn một phần mười, và không ai trong ba người đưa ra bất cứ thứ gì để cậu đối chiếu ngoài cái miệng của họ.

Cậu đổi ở người thứ hai, chỗ giá giữa, rồi đi dọc bến.

Cậu đi hết buổi sáng.

Giàn tre phơi cá dựng suốt một quãng dài, cá xẻ đôi phơi nằm sấp, ruồi bay lên từng đám khi có người đi qua rồi đậu lại đúng chỗ cũ. Sau giàn cá là một dãy chum sành ủ mắm, đậy lá, buộc lạt, và cái mùi từ dãy chum ấy nồng tới mức cậu phải đi vòng ra phía nước mới thở được. Ba đứa trẻ chạy giữa hai hàng chum, đứa sau cầm que đuổi đứa trước, không đứa nào mặc áo.

Người ở bến nói ít nhất bốn thứ tiếng. Cậu nghe ra tiếng Quảng, tiếng Triều Châu, và hai thứ nữa cậu không biết là gì, một thứ nhiều âm mũi, một thứ nhiều âm gió. Người ta chuyển từ thứ này sang thứ kia giữa câu, tự nhiên như đổi tay khi khiêng nặng.

Nhưng cái cậu để ý không phải tiếng nói.

Ở hàng cơm đầu bến, một người đàn ông ăn xong đứng dậy, bà hàng hô giá bằng tiền lẻ, đúng bao nhiêu đồng, không quy ra đấu gạo như ngoài chợ huyện. Người kia không có tiền, nói hai câu, bà hàng gật, và ông ta đi.

Ở chỗ ăn hàng, một chủ ghe nhận hai mươi giỏ cá của người khác, chở đi bán, hẹn về trả. Không ai viết gì. Không có khế, không có tờ giấy nào, không có ai điểm chỉ vào đâu cả. Người giao cá đứng nhìn ghe rời bến rồi quay về giàn phơi của mình.

Cậu đứng xem chuyện ấy lặp lại bốn lần trong một buổi.

Ở đây người ta nhớ thay cho viết. Ai nhớ được nhiều hơn thì người đó nói gì cũng đúng.

Gần trưa cậu quay lại chỗ thuyền, hỏi thăm ghe ngược sông lên Nam Vang. Có, mỗi ngày một chuyến, đi từ lúc nước lớn. Ở đó cậu gặp lại mấy người cùng thuyền đang chia nhau ngồi chờ, và cậu ngồi xuống cạnh họ một lúc.

Họ nói chuyện giá gạo. Nói chuyện chỗ trọ. Một người kể lại trận bão cho người khác nghe, kể rất kỹ đoạn cái nan buồm gãy, và trong cả câu chuyện dài ấy thì chỗ mất một người được kể bằng đúng bốn chữ, mất một thằng bé.

Không ai gọi tên nó. Chú nó đã lên bờ từ sáng, đi đâu không rõ.

Cậu đứng dậy, ra ngồi ở bậc đá cuối bến, chỗ có bóng một cây me tây đổ xuống.

Cậu cởi bọc, đặt cái nón sang bên, rồi lộn mặt trong cái túi vải ra.

Ba chữ ở góc dưới vẫn còn. Nước biển hôm bão làm nét xám loang rộng thêm một chút, nhưng đọc vẫn ra.

Cậu nhặt một mẩu than trong đống tro ai đó nấu ăn bỏ lại dưới gốc me, thổi cho sạch, và viết thêm vào bên cạnh cái tên.

Cậu viết ngày. Ngày cậu tính lùi lại từ hôm nay, chín ngày, trừ đi phần đã đi trước bão, ra ngày thứ tư sau khi rời lạch. Cậu viết chỗ. Chỗ thì cậu không biết gọi là gì nên cậu viết ngoài khơi Quỳnh Châu, vì đó là cái tên duy nhất người trên thuyền có nhắc tới.

Viết xong hai dòng ấy mất một lúc lâu, vì than trên vải gai đi rất chậm.

Không có ai đòi cậu ghi. Không có ai sẽ hỏi tới nó. Cái vải này thì rồi cũng mục, và ba chữ kia không đổi được lấy một ống nước.

Cậu vẫn viết cho hết dòng, rồi phủi vụn than, rồi ngồi yên nhìn ra chỗ nước.

Bóng người đổ xuống bậc đá bên cạnh cậu, đứng đó đã một lúc.

Một người đàn ông đứng tuổi, áo vải, chân đất, tay cầm cái nón cời quạt phe phẩy ngang ngực. Ông ta không nhìn mặt cậu. Ông ta nhìn chỗ tay cậu vừa viết.

"Này," ông ta nói bằng tiếng Triều Châu. "Cậu có biết viết số không?"

[1] Mán Khảm, cũng chép là Mang Khảm, là một trong các tên gọi đương thời của vùng đất ven vịnh Xiêm nơi Mạc Cửu về sau lập nghiệp; các nguồn còn chép tên Phương Thành cho vùng này.

[2] Tại các thương cảng ven vịnh Xiêm cuối thế kỷ 17, nhiều loại tiền lưu hành song song, gồm tiền đúc Trung Hoa, tiền của các vương quốc trong khu vực và bạc nén cân theo trọng lượng; tỷ giá do người đổi tiền tại chỗ ấn định và thay đổi theo lượng thuyền ra vào bến.

[3] Mốc năm 1671 cho việc Mạc Cửu rời Lôi Châu là mốc được nhiều tài liệu đời sau chép lại; các nguồn không thống nhất về lộ trình và thời điểm cụ thể của chuyến đi.