Hai cái thau hứng dột kêu hai nhịp khác nhau, và tới nửa đêm thì Mạc Cửu đã thuộc cả hai.

Cái thau đồng kê ở chân vách kêu nặng, thưa, chừng bốn nhịp thở một giọt. Cái thau đất kê giữa nền kêu mỏng và nhanh hơn, gần như liên tục, vì chỗ dột trên ấy rộng hơn. Mưa đổ từ chiều, thứ mưa đầu mùa mà năm nào cũng đổ liền ba ngày, và trong gian buồng chật này ai cũng đã ướt một chỗ nào đó trên áo mà không ai buồn thay.

Cha cậu nằm trên chõng tre kê sát vách trong. Ông lang đã về từ lúc chưa tối. Trước khi về ông ta không dặn gì thêm về thuốc.

Ấm thuốc sắc buổi chiều vẫn đặt trên cái đôn ở đầu chõng, còn nguyên, đã nguội. Mùi cam thảo trong ấm lâu quá thì ngả sang một thứ mùi ngòn ngọt bức bối, trộn với mùi ẩm của tường đất ngấm nước, thành ra một thứ mùi mà mãi về sau, ở những chỗ không có tường đất và không có cam thảo, Mạc Cửu vẫn nhận ra ngay khi ai đó sắp mất.

Mẹ cậu ngồi ở góc chõng, dì cậu ngồi cạnh mẹ, và hai người trong họ ngồi ngoài cửa buồng vì trong này không đủ chỗ. Đèn dầu phải úp một cái ống bơ thủng đáy lên chụp cho gió khỏi lùa.

"Cửu," cha cậu gọi.

Cậu ngồi xuống chiếu sát chõng, đầu gối chạm cạnh tre.

"Con lấy sổ."

"Cha nghỉ đi ạ."

"Lấy sổ."

Cậu lấy. Cậu mở ra trang cuối phần tổng, kê lên đùi, nghiêng cho ăn ánh đèn.

"Đọc còn lại."

"Cha nghe rồi mà. Hôm kia con đọc rồi."

"Đọc lại."

Mẹ cậu nhìn sang, không nói gì. Mạc Cửu hít vào một hơi và đọc, đọc một mạch không ngắt, đúng cái lối cha bắt cậu tập từ năm bảy tuổi, vì cha nói số nhà mình phải đọc được trong một hơi thì mới là mình nắm nó chứ không phải nó nắm mình.

"Tiền mặt trong hòm, một xâu bốn trăm hai mươi văn. Tiền chờ thu, một nghìn năm trăm sáu mươi văn, thu làm mười lăm phiên chợ từ tháng bảy. Thóc trong bồ, hai mươi hai đấu, trừ giống vụ tới còn mười bốn. Ruộng, chín sào tám giáp bến, cộng mảnh vườn hai sào. Nợ nhà mình còn phải trả, ba khoản, cộng hai xâu tám trăm."

Cha cậu nhắm mắt trong lúc cậu đọc. Đọc xong thì ông mở ra.

"Nợ nhiều hơn có."

"Vâng ạ."

"Con đọc số nợ sau cùng. Vì sao?"

"Vì đọc trước thì mấy số kia không ai nghe nữa ạ."

Ông cười. Cười thì ông ho, và ho thì phải mất một lúc lâu, và mẹ cậu đỡ ông ngồi dựa lên, nhưng ông gạt tay ra, khoát về phía cái tráp gỗ đặt dưới gầm chõng.

Dì cậu kéo cái tráp ra. Nắp tráp cong vênh, phải ấn một bên mới bật.

Trong tráp có văn tự nhà, có mấy tờ khế cũ cuộn lại buộc lạt, và có quyển sổ bìa xanh. Cha cậu đưa tay vào, và bàn tay ấy bây giờ chỉ còn gân với xương, móng tay dài ra vì mấy tuần nay không ai nghĩ tới chuyện cắt. Ông không nhấc được quyển sổ lên bằng một tay. Ông phải kéo lê nó tới mép tráp rồi mới luồn được bàn tay kia xuống dưới.

Mạc Cửu đưa hai tay ra hứng, đúng cách ông đã dạy từ hồi cậu chưa với tới mặt phản.

"Từ giờ là của con."

"Vâng."

"Nghe một câu."

"Vâng."

"Đừng làm chủ nợ của ai ở chỗ mình không sống nổi." Ông thở, và giữa hai hơi thở ấy chỉ có tiếng hai cái thau. "Cha làm chủ nợ ở đây. Cả họ mình làm chủ nợ ở đây. Bốn đời. Đòi không nổi ai, mà đi thì không đi được, vì đi thì bỏ lại cái sổ."

"Vâng ạ."

"Có thế thôi."

Ông không nói gì nữa.

Cậu ngồi nguyên chỗ ấy tới gần sáng, quyển sổ đặt trên đùi, hai tay đặt lên bìa sổ vì không biết đặt vào đâu. Mưa không ngớt. Cái thau đất đầy trước, dì cậu bưng ra sân hắt đi rồi kê lại, và trong khoảng thời gian cái thau vắng mặt thì nước dột rơi thẳng xuống nền đất, không thành tiếng nào cả.

Cha cậu mất vào lúc nào thì không ai nói được chính xác.

Không phải kiểu ngừng thở rồi có người kêu lên. Không phải kiểu trăng trối thêm một câu rồi mới đi. Là mẹ cậu, sau một lúc lâu, đưa tay lên chỗ hõm dưới quai hàm ông, để yên ở đấy đếm chừng mười nhịp, rồi rút tay về và kéo vạt chăn lên tới ngực ông. Bà không nói một tiếng nào. Ngoài kia mưa vẫn đổ, và cái thau đồng vẫn kêu bốn nhịp thở một giọt.

Người trong họ đứng dậy ra ngoài lo việc. Có tiếng gọi nhau ngoài sân, tiếng chân đạp nước, tiếng ai đó dặn phải sang báo bên nội trước khi trời sáng.

Mạc Cửu mở quyển sổ ra.

Cậu lật tới phần chi, tìm dòng trống đầu tiên, và ghi khoản chi ma chay theo lệ nhà: số xâu tiền thuê phường bát âm, số đấu gạo nấu cho người tới viếng, số tiền mua vải trắng tính theo thước. Cậu ghi ba dòng. Đến dòng thứ ba thì tay cậu run, chữ "đấu" viết hỏng mất nét cuối, thành ra một nét móc chìa ra ngoài lề.

Cậu không chữa.

Cậu lật sang tờ sau, chép lại cả trang, từ dòng đầu tiên. Chép hết trang thì cậu quay lại tờ hỏng, xé nó ra, gấp làm tư, và bỏ vào chỗ than còn đỏ trong hỏa lò dưới bếp. Việc ấy mất chừng nửa canh giờ, và trong suốt nửa canh giờ ấy không ai vào gọi cậu, vì trong nhà lúc này ai cũng có việc và không ai nghĩ tới việc hỏi thằng bé mười bốn tuổi đang làm gì.

Trời hửng thì mưa tạnh. Nước từ mái tranh còn nhỏ xuống thêm một lúc nữa rồi thưa dần.

Người ta trải chiếu mới, đặt cha cậu lên, thắp hương ở đầu chõng.

Quyển sổ vẫn nằm mở ở chỗ cậu đặt nó xuống lúc đứng lên, sát cạnh vai người đã mất, trang giấy còn ẩm hơi mực. Có người đi qua nhìn thấy. Có người đi qua nữa cũng nhìn thấy.

Không ai gấp nó lại.