Cha cậu nằm từ mùng bảy, và tới hôm nay là ngày thứ mười chín.

Mạc Cửu đi một mình. Cậu mang theo quyển sổ bìa xanh, một tờ giấy bản gấp tư, một thỏi mực đã mòn hết một góc và cây bút lông nhỏ nhất trong nhà, tất cả bọc trong một mảnh vải buộc chéo qua vai. Không mang gậy, không mang người đi cùng, vì trong nhà không còn ai rảnh để đi cùng.

Nhà con nợ nằm ở làng ven chợ, cách bốn dặm đường bờ. Sân đất nện, giữa sân có một cái cối đá đã sứt một mảng vành, gà bới quanh chân cối, phân gà khô lẫn với trấu. Chủ nhà ngồi trên bậc thềm, chân co chân duỗi, ống điếu cày dựng bên hông. Trong nhà có ba đứa nhỏ thò đầu ra nhìn rồi rụt vào.

"Cháu nhà họ Mạc."

"Vâng ạ."

"Cha cháu đâu?"

"Cha cháu nằm."

"Ừ, tao nghe rồi." Ông ta rót ra một bát nước vối nguội, đẩy về phía cậu. "Uống đi. Nắng."

Mạc Cửu uống. Nước vối để qua đêm, chát và có mùi hơi chua. Cậu uống hết bát, đặt xuống ngay ngắn, rồi ngồi xổm xuống mép sân, mở sổ ra trên đùi.

"Cháu đọc bác nghe." Cậu đặt ngón tay lên dòng chữ. "Vay tháng tám năm Bính Ngọ, một nghìn hai trăm văn, hẹn trả sau vụ mùa. Tháng chạp năm ấy khất. Tháng tư năm Đinh Mùi khất. Tháng mười năm Mậu Thân khất. Tháng hai năm nay khất. Bốn lần. Lãi tính theo lệ nhà cháu, mỗi năm một phần mười, không nhập vào gốc, tới hôm nay là ba trăm sáu mươi văn. Cộng lại một nghìn năm trăm sáu mươi văn."

Chủ nhà gãi cổ.

"Cháu tính giỏi thật."

"Bác có trả được không ạ."

"Không." Ông ta nói ngay, không quanh co, và chính cái nhanh ấy làm Mạc Cửu tin. "Tao có trả được thì tao trả từ năm Đinh Mùi. Nhà tao bây giờ trong bồ còn chín đấu thóc. Cháu bê đi thì bốn đứa nhà tao nhịn."

"Cháu không lấy thóc."

"Thế cháu lấy gì?" Ông ta nhặt ống điếu lên, chưa châm. "Cháu lấy cái cối đá kia đi cũng được. Nặng lắm đấy, cháu vác không nổi đâu."

Mấy đứa nhỏ trong nhà cười khúc khích. Mạc Cửu không cười. Cậu gấp sổ lại, kẹp vào nách, và đứng lên.

"Chợ nhỏ ngoài kia có bao nhiêu sạp ạ."

Chủ nhà ngừng tay.

"Hai mươi sáu. Sao?"

"Bác thu tiền chỗ ngồi mỗi sạp mấy văn một phiên."

"Bốn văn. Sạp hàng cá năm văn vì nó chiếm rộng. Nhưng cái ấy tao thu để nộp cho làng, tao có ăn được đâu."

"Nộp bao nhiêu ạ."

"Một nửa."

"Vậy bác giữ hai văn." Mạc Cửu nhìn ra phía chợ, chỗ mấy mái lá thấp lô nhô sau rặng tre. "Phiên chợ sáu ngày một lần. Ba tháng là mười lăm phiên. Hai mươi sáu sạp, phần bác giữ là hai văn một sạp một phiên, thành bảy trăm tám mươi văn. Chưa đủ. Nhưng nếu bác nhường cháu cả bốn văn, phần nộp làng cháu tự nộp, thì mười lăm phiên ra một nghìn năm trăm sáu mươi văn."

Sân im. Con gà mái đang bới ngẩng lên rồi lại cúi xuống bới tiếp.

"Cháu đòi cái đó?"

"Cháu đòi cái đó. Ba tháng. Từ phiên tới. Hết ba tháng thì sổ nhà cháu xóa tên bác, không lãi, không đuôi."

"Còn sạp thì vẫn của tao?"

"Sạp vẫn của bác. Đất vẫn của bác. Bác vẫn ngồi ngoài đó chửi mấy bà hàng rau như mọi phiên. Cháu chỉ cầm cái ống tre đi thu."

Chủ nhà đặt ống điếu xuống bậc thềm. Ông ta ngồi tính, tính bằng cách gõ ngón tay lên đầu gối, mỗi lần gõ là một phiên. Gõ tới lần thứ chín thì ông ta dừng.

"Cháu thiệt đấy. Phiên tháng tám mưa, chợ vắng, tao thu không đủ đâu."

"Cháu biết ạ. Nhưng phiên tháng mười một với tháng chạp thì người ta dựng thêm sạp tạm ngoài rìa."

Ông ta nhìn cậu một lúc lâu. Rồi ông ta cười, tiếng cười của người vừa bị bắt bài mà không thấy khó chịu lắm.

"Con nhà họ Mạc," ông ta nói. "Cha cháu ngày xưa cứ ngồi đây nói chuyện nhân nghĩa với tao đến sập tối rồi về không."

Mạc Cửu trải tờ giấy bản lên mặt cối đá. Cậu vuốt cho phẳng, lấy nắp chén làm nghiên, nhổ vào đó một chút nước bọt vì không có nước sạch, mài mực bằng ba mươi vòng tay đúng như đã đếm quen. Cậu viết đứng, khom lưng, tay trái đè giấy vì có gió.

Viết xong, cậu đọc to từng dòng.

"Ngày hai mươi ba tháng sáu năm Kỷ Dậu. Bên nhận nợ giao cho bên chủ nợ quyền thu tiền chỗ ngồi của hai mươi sáu sạp chợ trong ba tháng, kể từ phiên đầu tháng bảy. Bên chủ nợ tự nộp phần của làng. Hết hạn, khoản nợ một nghìn năm trăm sáu mươi văn coi như trả đủ, sổ xóa tên. Trong ba tháng ấy bên nhận nợ không được thu song song, không được thêm sạp ngoài sổ mà giấu."

"Câu cuối là gì?"

"Là bác không được dựng thêm sạp rồi bảo cháu là sạp ấy không tính ạ."

"Tao có nghĩ tới đâu."

"Vậy thì bác điểm chỉ vào đi ạ."

Ông ta nhúng đầu ngón cái vào chỗ mực còn lại trong nắp chén, ấn xuống góc trái tờ giấy, xoay nửa vòng cho ăn mực rồi nhấc lên. Vân tay in thành một hình bầu dục đen, rõ tới từng đường. Mạc Cửu điểm chỉ vào góc bên kia, thổi cho khô, rồi gấp tờ khế làm tư và nhét vào lần vải trong cùng của bọc.

Trên đường về, cậu đi nhanh hơn lúc tới.

Cậu tính trong đầu. Mười lăm phiên, mỗi phiên đứng nửa buổi, cộng lại chưa tới tám ngày công. Đổi lấy một khoản mà cha cậu đã bốn lần đòi không được. Và còn một chỗ nữa: cái quyền ba tháng ấy, nếu cậu không muốn tự đi thu, cậu bán lại được ngay cho ông thầu bến đò lấy tiền mặt, chịu lỗ chừng một phần tám. Nghĩa là món nợ trong sổ, thứ nằm chết ở đó ba năm, vừa mới biến thành một thứ có thể cầm đi được.

Chạng vạng thì cậu về tới đầu ngõ.

Đèn trong nhà thắp nhiều hơn thường lệ. Không phải một ngọn ở gian giữa như mọi tối. Bốn, năm ngọn, cả gian ngang cũng sáng. Và ngoài cổng tre, dì cậu cùng hai người hàng xóm đang đứng chờ sẵn, quay mặt ra phía đường.

[1] Ở các chợ làng vùng Quảng Đông đương thời, tiền chỗ ngồi được thu theo ngày phiên chứ không theo tháng, mức thu chênh nhau tùy diện tích và mặt hàng. Quyền thu khoản này thường được làng giao khoán cho một người trong một kỳ hạn, và người giữ khoán có thể chuyển nhượng lại kỳ hạn đó cho người khác.