Tuần thứ chín, tôi gặp chuyện đầu tiên mà tôi không sửa được.

Tối thứ bảy, tôi xuống, đặt mẹt cơm, ngồi ở bờ.

Chừng mười giờ, có một người đi trên bờ ruộng phía xóm đi tới.

Một người đàn bà, chừng bốn mươi, tay xách một cái làn.

Bà đi thẳng ra nền gạch.

Tôi đứng dậy.

Bà thấy tôi thì dừng lại, và cả hai chúng tôi đứng nhìn nhau chừng mấy giây trong bóng tối.

Rồi bà hỏi: cậu là người vẫn ra đây phải không.

Tôi bảo vâng.

Bà đi tới, đặt cái làn xuống cạnh hai cái mẹt của tôi, và bà lấy trong làn ra một đĩa xôi, một nải chuối, và ba nén hương.

Tôi bảo: bác ơi, bác đừng thắp hương.

Bà ngẩng lên nhìn tôi.

Tôi không giải thích được. Tôi không có cách nào giải thích cho một người đàn bà xách làn ra ruộng lúc mười giờ đêm rằng cắm ba nén hương xuống chỗ này thì khác hẳn với đặt một mẹt cơm.

Tôi bảo: cháu xin bác, bác cứ để đồ đấy thôi ạ.

Bà cầm ba nén hương trong tay một lúc.

Rồi bà cất lại vào làn.

Bà bảo: ừ, thôi thì cậu bảo thế.

Rồi bà ngồi xuống bờ, cạnh chỗ tôi ngồi, và bà kể.

Bà kể rằng nhà bà ở đầu xóm, số bảy. Bà kể rằng ba tháng nay cả nhà ăn không no, rồi tự nhiên hết. Bà kể rằng người trong xóm đồn có một cậu ở Hà Nội tuần nào cũng ra ruộng này.

Bà bảo: người ta bảo cậu là thầy.

Tôi bảo cháu không phải thầy.

Bà bảo: thế cậu làm gì ở đây.

Tôi ngồi im khá lâu.

Rồi tôi bảo: cháu mang cơm ra.

Bà hỏi: cho ai.

Tôi bảo: cho mấy người chết đói ngày xưa ở đây ạ.

Bà cụ ấy gật đầu, và bà không hỏi gì thêm về chuyện đó.

Bà chỉ hỏi một câu, và câu ấy là câu tôi mang về Hà Nội và tôi ôm nó suốt bốn tháng sau.

Bà hỏi: thế cậu định mang tới bao giờ.

Tôi không trả lời được.

Tôi ngồi ở cái bờ ruộng ấy, cạnh một người đàn bà tôi không quen, và tôi nhận ra rằng trong chín tuần vừa rồi tôi chưa một lần nào hỏi mình câu đó.

Bà ngồi thêm một lúc rồi bà về.

Trước khi về bà bảo: hôm nào cậu ra thì cứ ghé nhà tôi uống nước. Nhà số bảy, có cây nhãn.

Tôi có ghé nhà số bảy, hai tuần sau đó.

Bà tên Thoa. Nhà có cây nhãn thật, có một cái sân gạch, và có một bàn thờ kê sát vách.

Bà rót nước, dọn ra đĩa nhãn, rồi bà gọi thằng con út ra chào tôi.

Thằng bé chừng mười ba tuổi, gầy, cao lêu nghêu.

Bà bảo: cái thằng này ba tháng ấy nó ăn khiếp lắm cậu ạ. Ăn xong nửa tiếng lại lục cơm nguội.

Bà bảo: giờ nó ăn ba bát là thôi.

Tôi ngồi ở cái sân gạch ấy, nhìn thằng bé, và tôi thấy trong người mình một cái ấm lên rất dễ chịu.

Đấy là lần đầu tiên trong mười lăm năm có người ngồi trước mặt tôi và kể cho tôi nghe kết quả của một việc tôi làm.

Mười lăm năm nay tôi gửi người đi trong đêm, một mình, và không ai biết.

Còn cái này thì có một người đàn bà rót nước cho tôi và chỉ vào con mình.

Từ tuần ấy trở đi thì nó thành ra một chuyện khác.

Tuần thứ mười, có hai nhà mang đồ ra.

Tuần thứ mười hai, có bốn nhà.

Người ta không hỏi tôi. Người ta chỉ ra, đặt đồ xuống cạnh mẹt cơm của tôi, đứng một lúc, rồi về.

Có nhà mang xôi. Có nhà mang chuối. Có một ông mang ra một chai rượu trắng.

Có một tuần tôi thử không xuống.

Tuần thứ mười lăm. Tôi cố tình bỏ, bỏ để xem cái gì xảy ra, và tôi tự bảo mình rằng đây là một phép thử cần thiết.

Thứ bảy ấy tôi ở nhà. Tôi ngồi trong thư viện và tôi không làm được việc gì cả.

Chủ nhật tôi vẫn ở nhà.

Thứ hai tôi đi làm, và tối thứ hai tôi lấy xe đi Khoái Châu.

Tôi tới nơi lúc gần mười giờ đêm, mang theo hai cân cơm nấu vội.

Trên nền gạch có một đĩa xôi và mấy quả chuối đã thâm.

Ai đó trong xóm đã mang ra vào tối thứ bảy.

Tôi đứng nhìn cái đĩa xôi ấy khá lâu.

Tôi bỏ một tuần, và cái chỗ ấy không trống một tuần nào cả.

Tôi ngăn được chuyện hương khói trong sáu tuần đầu.

Tuần thứ mười tám thì tôi không ngăn được nữa.

Tôi xuống, ra tới nền gạch, và trên nền gạch có ba chân hương cắm trong một cái bát sứ đựng gạo.

Có người mang cái bát ấy ra và để lại.

Tôi ngồi ở bờ ruộng đêm ấy rất lâu.

Từ chỗ tôi đứng bây giờ, tôi biết rất rõ cái tôi đang nhìn hôm ấy, và tôi biết vì tôi đã dành mấy chục năm sau đó để nhìn nó lại.

Tôi mang cơm ra ruộng mỗi tuần một lần và tôi gọi nó là bố thí.

Tôi giữ cho nó không phải bàn thờ bằng ba cái không: không tên, không bùa, không bát.

Cái tôi không tính là người khác.

Tôi không cần lập bàn thờ. Tôi chỉ cần làm cái việc ấy đủ đều đặn, ở đúng một chỗ, đủ lâu, để cho một người đàn bà xách làn ra và đặt xuống một bát gạo có cắm ba chân hương.

Bàn thờ không phải cái tôi dựng.

Bàn thờ là cái mọc lên ở chỗ nào có người ngày nào cũng tới.