Tuần đầu tiên, nó học quy trình.

Quy trình ấy, tôi phải tả cho kỹ, vì cả Quyển này là chuyện một người tử tế bị một quy trình tử tế nuốt mất.

Bắt đầu từ một cái dự án.

Người ta làm đường, làm khu công nghiệp, làm khu đô thị. Trong phần đất ấy có một cái nghĩa địa, hoặc một phần nghĩa địa.

Chủ đầu tư ký hợp đồng với công ty.

Công ty cử người xuống khảo sát: đếm mộ, chụp ảnh bia, lập danh sách, phân loại.

Phân loại thì có ba nhóm.

Nhóm A: mộ có thân nhân, thân nhân tự lo. Công ty chỉ hỗ trợ thủ tục, có khi làm luôn nếu gia đình thuê.

Nhóm B: mộ có bia, đọc được tên, mà chưa tìm được thân nhân. Nhóm này phải thông báo: dán thông báo ở xã, đăng báo địa phương, chờ ba mươi ngày.

Nhóm C: mộ vô chủ. Không bia, hoặc bia không đọc được, hoặc thông báo hết ba mươi ngày mà không ai nhận.

Nhóm A thì gia đình mang đi.

Nhóm B, hết ba mươi ngày mà không ai đến, thì chuyển sang nhóm C.

Nhóm C thì công ty đưa về kho.

Và ở đây có một chỗ mà nó phải hỏi ba lần mới hiểu.

Nó hỏi: thế mộ nhóm C thì cuối cùng chôn ở đâu.

Chị Thu bảo: thì tuỳ dự án. Có dự án bố trí đất để xây nhà chung, mình đưa vào đấy. Có dự án không bố trí, thì mình giữ.

Nó hỏi: giữ đến bao giờ ạ.

Chị Thu bảo: đến khi có chỗ.

Nó hỏi: thế nếu không bao giờ có chỗ.

Chị Thu ngẩng lên nhìn nó, và chị bảo: em hỏi kỹ nhỉ.

Chị nói câu ấy không có ý gì. Chị nói kiểu người ta nói với một nhân viên mới hay thắc mắc.

Rồi chị giải thích, giải thích rất kiên nhẫn: hợp đồng ký với chủ đầu tư có mục di dời và mục lưu giữ. Chủ đầu tư trả tiền di dời một lần, và trả tiền lưu giữ theo tháng. Chừng nào chưa có chỗ mới thì họ vẫn trả tiền lưu giữ.

Nó ngồi ở cái bàn ấy, và nó hiểu ra một chuyện.

Trong cái quy trình này, một người chết không có thân nhân thì thành ra một dòng chi phí.

Mà một dòng chi phí thì không có lý do gì phải kết thúc.

Chủ đầu tư trả tiền lưu giữ mỗi tháng. Công ty nhận tiền lưu giữ mỗi tháng. Cái hộp nhựa nằm trên giá sắt, không tốn gì ngoài chỗ, và mỗi tháng nó đẻ ra một khoản.

Không có ai trong cái chuỗi ấy được lợi từ việc đưa người ta đi.

Đấy là điều tôi hiểu ra trong tuần đầu tiên, hiểu bằng cách đọc hợp đồng mẫu, và tôi hiểu rất rõ ràng.

Và tôi không thấy đấy là chuyện ác.

Tôi thấy đấy là chuyện dở.

Trong đầu tôi lúc ấy, cái chuyện bảy mươi cái hộp nằm trên giá sắt là một chỗ hỏng của hệ thống, một cái kẽ mà không ai cố ý tạo ra: chủ đầu tư thì muốn xong việc, công ty thì làm đúng hợp đồng, xã thì không có đất, và ở giữa thì có bảy mươi người không ai nhận.

Tôi nghĩ: thế thì mình sửa được.

Tôi nghĩ: mình đọc được bia. Mình tìm được tên. Tìm ra tên thì tìm ra thân nhân. Tìm ra thân nhân thì mộ chuyển từ nhóm C sang nhóm A, và gia đình người ta mang về.

Tôi ngồi ở cái bàn ấy, tuần đầu tiên đi làm, và tôi vạch ra trong đầu cả một kế hoạch cứu bảy mươi người bằng cách làm thật tốt công việc mà người ta thuê tôi làm.

Cái kế hoạch ấy tử tế, hợp pháp, và hoàn toàn không cần phạm một điều cấm nào.

Nó cũng là cái làm tôi ở lại công ty ấy thêm ba năm.

Cuối tuần đầu tiên, chị Thu đưa nó xuống kho một lần nữa, lần này để đối chiếu số.

Đối chiếu số là việc mỗi quý làm một lần: cầm sổ, đi dọc giá sắt, đọc số trên nắp hộp, tích vào sổ.

Nó đi dọc dãy giá ấy, tay cầm cái bảng kẹp giấy, và nó đọc số.

Bốn mươi mốt. Bốn mươi hai. Bốn mươi ba.

Chị Thu đọc, nó tích.

Đến số bốn mươi mốt thì nó dừng lại nửa giây.

Trên nắp cái hộp ấy có dán một mảnh giấy dó, và trên mảnh giấy có một lá bùa vẽ một mạch.

Cùng cái hộp ấy, hôm phỏng vấn, anh Lộc đã gọi với ra cửa bảo chị Thu ghi hộ một cái tên vào lô Văn Giang, ô số bốn mươi mốt.

Cái tên ấy chính nó đọc ra từ tấm bia trong ảnh.

Nó đứng trước cái hộp ấy, tay cầm bảng kẹp giấy, và nó nhìn.

Rồi chị Thu đọc số tiếp, và nó tích tiếp.

Nó tích hết bảy mươi hai ô trong buổi chiều hôm ấy.

Từ chỗ tôi đứng bây giờ, tôi biết cái hộp số bốn mươi mốt ấy là người đầu tiên tôi đưa vào kho.

Tôi không bốc mộ. Tôi không khiêng. Tôi không lái xe.

Tôi chỉ đọc một tấm bia mòn chữ và nói ra một cái tên, và nhờ có cái tên ấy mà bộ hồ sơ hoàn chỉnh, và nhờ bộ hồ sơ hoàn chỉnh mà cái hộp có mã, và nhờ có mã mà nó vào sổ, vào cột lưu giữ, và mỗi tháng đẻ ra một khoản tiền.

Cái nghề của tôi là tìm tên cho người chết để họ được đi.

Ngày thứ tư đi làm, tôi tìm được một cái tên, và cái tên ấy giữ người ta ở lại.