Ngày đầu tiên đi làm, nó dậy từ năm giờ.

Nó không cần dậy sớm thế. Bảy giờ rưỡi mới bắt đầu, mà đi xe buýt tuyến 34 thì bốn mươi phút là tới.

Nó dậy sớm vì đêm ấy nó không ngủ được.

Sáu giờ mười lăm nó ra khỏi nhà. Trời tháng chạp, rét, phố cổ chưa mở hàng, mấy bà bán xôi ngồi co ro dưới mái hiên.

Nó tới cổng lúc bảy giờ mười.

Chị Thu, cái chị kế toán kiêm hành chính, đưa cho nó một cái bàn ở gian ngoài, một cái ghế xoay đã sờn, và một chồng hồ sơ.

Chị bảo: em cứ ngồi đây, việc gì chưa biết thì hỏi.

Việc của nó, tính ra, có bốn phần.

Phần thứ nhất là đọc bia. Đội bốc chụp ảnh bia mộ ở hiện trường, gửi về, và nó dịch: tên người, năm sinh năm mất theo can chi, quê quán, quan hệ dòng họ.

Phần thứ hai là điền vào biểu. Mỗi ngôi mộ một dòng: số hiệu, vị trí, tình trạng bia, tên người nếu đọc được, thân nhân nếu có.

Phần thứ ba là làm giấy tờ với xã, với ban quản lý dự án, với gia đình.

Phần thứ tư là đi hiện trường khi cần đọc bia tại chỗ.

Lương bảy triệu một tháng, thử việc hai tháng thì tám mươi phần trăm. Có cơm trưa. Đi hiện trường thì có phụ cấp ba trăm nghìn một chuyến.

Buổi sáng đầu tiên ấy nó ngồi đọc hai mươi mốt cái bia.

Ảnh chụp bằng điện thoại, có cái mờ, có cái ngược sáng, có cái rêu bám kín phải phóng to từng chỗ.

Nó đọc, và nó điền.

Đến trưa thì chị Thu đi qua, ghé nhìn màn hình, và chị bảo: nhanh thế.

Nó bảo cũng bình thường ạ.

Chị bảo: không bình thường đâu. Trước bọn chị phải nhờ một ông ở ngoài, ông ấy lấy hai trăm nghìn một cái bia, mà một tuần mới trả.

Nó ngồi ở cái bàn ấy, nhìn cái danh sách hai mươi mốt dòng vừa điền, và nó nhẩm.

Hai trăm nghìn một cái. Hai mươi mốt cái là bốn triệu hai.

Trong một buổi sáng.

Lương một tháng của nó là bảy triệu.

Đấy là phép tính đầu tiên nó làm trong cái công ty ấy, và nó làm phép tính ấy trong ngày đầu tiên, trước cả bữa cơm trưa.

Từ chỗ tôi đứng bây giờ, tôi vẫn nhớ rất rõ là mình không thấy bực.

Tôi nhẩm ra con số ấy và tôi thấy vui.

Tôi vui vì lần đầu tiên trong đời, cái thứ tôi biết làm được quy ra tiền, và nó ra một con số đàng hoàng.

Mười hai năm tôi làm một cái nghề không ai trả công. Mười hai năm cái chữ nho tôi học chín năm với ông cụ chỉ dùng để đọc bia mộ giữa nghĩa địa lúc chập tối, một mình.

Bây giờ có người trả tiền cho nó.

Buổi chiều hôm ấy nó đọc thêm mười tám cái nữa.

Trong ba mươi chín cái bia của ngày đầu tiên, có sáu cái không đọc được tên: mòn hết, hoặc vỡ, hoặc chỉ còn hai chữ.

Nó ghi vào cột tình trạng: không xác định.

Rồi nó ngồi nhìn sáu dòng ấy khá lâu.

Sáu người. Có bia, có mộ, có người xây mộ cho, mà bây giờ thì cái bia mòn hết chữ và trong hồ sơ ghi ba chữ không xác định.

Nó lấy giấy nháp ra, và nó chép lại sáu cái số hiệu ấy.

Chép vào giấy nháp, gấp lại, bỏ túi.

Đấy là việc đầu tiên tôi làm sai trong cái công ty ấy, và tôi làm nó trong ngày đầu tiên, lúc bốn giờ chiều.

Không phải sai với công ty. Công ty chẳng mất gì.

Sai với ông cụ trên gò.

Mười hai năm tôi không chép một chữ nào. Tôi giữ cái luật ấy qua sáu năm học chữ, qua mấy trăm vụ, qua cả cái đêm tôi phải nhớ ba tầng tên của một người đàn ông chết rét dưới gầm cầu.

Ngày đầu đi làm, tôi rút giấy nháp ra và tôi chép, vì có sáu cái số hiệu mà tôi sợ mình quên.

Chiều ấy về nhà, tôi mở tờ giấy nháp ra, đọc lại, rồi tôi đốt.

Tôi tự nói với mình rằng chép rồi đốt thì không tính là chép.

Bữa cơm trưa hôm ấy ăn ở cái nhà ăn nhỏ phía sau văn phòng.

Cơm nấu tại chỗ, một cô nấu cho cả công ty, mười bốn người. Bữa có ba món, ăn không hết thì để tủ lạnh chiều hâm.

Nó ngồi ở góc bàn, và nó nghe.

Mấy anh trong đội bốc nói chuyện với nhau. Chuyện lịch tuần sau, chuyện cái xe tải phải thay lốp, chuyện thằng con nhà một anh sắp thi vào lớp mười.

Không ai nói chuyện ma.

Đấy là cái làm nó ngạc nhiên nhất trong ngày đầu tiên, và bây giờ tôi vẫn cho rằng đấy là chi tiết quan trọng nhất của cả Quyển này.

Mười bốn con người, làm cái nghề động vào mồ mả người ta mỗi tuần, ngồi ăn cơm trưa với nhau và nói chuyện lốp xe với chuyện thi vào lớp mười.

Không ai sợ. Không ai kiêng. Không ai kể chuyện gặp cái này cái kia.

Về sau tôi hiểu vì sao, và hiểu rồi thì thấy rất giản dị: với họ đây là một cái nghề.

Người ta không sợ cái nghề của mình. Ông thợ điện không sợ điện. Bà hàng thịt không sợ máu.

Còn tôi thì mười hai năm nay làm cái việc này một mình trong bóng tối, và với tôi thì nó chưa bao giờ là một cái nghề. Nó là một cái đạo.

Ngồi ở góc bàn ăn hôm ấy, tôi vừa ăn vừa nghĩ: hoá ra người ta làm việc này như một cái nghề cũng được.

Cái ý nghĩ ấy nghe rất vô hại.

Nó là ý nghĩ đầu tiên trong chuỗi ý nghĩ đưa tôi đi hết bốn quyển còn lại.