Đống chiếu cói ở mũi thuyền hắt hơi.

Lang Liêu đang chống sào qua quãng nước xoáy dưới chân Phong Châu, nghe tiếng ấy thì dừng tay. Thuyền trôi chậm lại. Chàng nhìn đống chiếu, năm cái chiếu mới mua ở chợ sáng nay để đem về cho bà Rền, cuộn chồng lên nhau, buộc dây gai. Chiếc ở giữa phồng hơn hẳn hai chiếc kia, và đang run.

"Ra đi," chàng nói.

Đống chiếu không động.

"Út. Anh thấy chân em thò ra rồi."

Một bàn chân trắng, sạch, đi dép cói đế mềm của người kinh, rụt vào. Rồi cả cuộn chiếu lăn sang một bên, bung ra, và Lang Út ngồi dậy giữa đống cói vụn, tóc dính sợi, mặt đỏ như vừa bị phạt.

"Em chỉ đi chơi," cậu nói.

"Mẹ em biết không?"

"Mẹ em biết thì em đã không phải chui vào chiếu."

Lang Liêu nhìn bờ sông. Phong Châu đã khuất sau một khúc quanh, chỉ còn cái mái cong của gian nhà lớn nhô lên trên rặng tre. Quay ngược lại thì mất nửa buổi chống sào. Nước đang xuôi.

"Em biết chèo không?"

"Không."

"Biết cấy không?"

"Không."

"Biết làm gì?"

Út nghĩ. "Em biết hỏi."

"Cái ấy thì anh biết rồi." Lang Liêu ném cho cậu một cái mái chèo ngắn. "Ngồi phía sau. Thấy anh chống bên nào thì em khua bên kia."

Út khua sai bên ba lần đầu, thuyền xoay một vòng giữa sông, một ông chài đi ngược nhìn hai người cười tới suýt rơi lưới. Tới lần thứ tư thì đúng. Tới khúc sông có bãi lau trắng, Út đã thôi khua, chỉ ngồi nhìn cò bay và hỏi tên từng loài chim.

Bà Rền đứng ở bến đất từ lúc thuyền còn ở xa, tay chống nạnh. Lúc thuyền cập, bà nhìn Lang Liêu, rồi nhìn Út, rồi lại nhìn Lang Liêu.

"Đi một mình về hai mình."

"Con không đem nó đi. Nó tự đi."

"Thế mày có tự đem nó về không? Hay để tao đem?" Bà quay sang Út, nheo mắt. "Mày là đứa nào?"

"Cháu là Út ạ. Hai mươi hai."

"Hai mươi hai tuổi mà trông như con gà chưa ra ràng."

"Không ạ, cháu thứ hai mươi hai. Cháu mười lăm tuổi."

Bà Rền im một lúc. Rồi bà thở ra một hơi dài, cái thở của người hiểu ra mình vừa có thêm một miệng ăn mà không ai hỏi trước.

"Con vua," bà nói. "Lại thêm một thằng con vua. Bãi này năm nay được mùa con vua."

Thằng Thóc chạy ra từ sau bụi chuối, dừng lại cách Út hai bước, nhìn đôi dép cói.

"Anh ấy là ai hả bà?"

"Là đứa không biết chèo."

"Thế anh ấy về đây để làm gì?"

Út mở miệng định trả lời, rồi không biết trả lời gì.

Bữa tối dọn trên sàn nhà, cạnh bếp ba ông đầu rau. Cơm tẻ mới, mắm tép bà Rền làm từ mùa trước, rau muống luộc chấm mắm, một đĩa cua đồng rang muối thằng Thóc bắt chiều nay. Út ăn ba bát, khen mắm tép bốn lần, hỏi cách làm mắm tép hai lần, và lần thứ hai bà Rền gõ đầu cậu bằng cái muôi gỗ.

"Hỏi một lần thì tao nói. Hỏi hai lần là mày không nghe."

"Cháu nghe, cháu quên."

"Thế thì đừng hỏi nữa, tự nếm mà nhớ."

Lang Liêu kể chuyện ở Phong Châu. Hai mươi hai cái chiếu, bát cháo, câu của vua. Chàng kể ngắn, như kể chuyện nước lên nước xuống. Bà Rền nghe hết, không chen một câu nào, tay vẫn nhặt cua. Chỉ tới đoạn con trai mắt đen của anh Cả thì bà mới ngẩng lên.

"Con trai thì ăn được cái gì? Toàn cát."

"Anh Cả bảo trăm năm mới mò được một con."

"Trăm năm mới mò được thì là vì nó không muốn lên." Bà nhổ một mẩu vỏ cua. "Cái gì không muốn lên thì đừng lôi nó lên."

"Món vừa ý," bà nói khi chàng kể xong. "Vừa ý ai?"

"Vừa ý cha."

"Cha mày già rồi."

"Già rồi."

"Vừa ý người già thì dễ." Bà bóc một con cua, nhai cả vỏ. "Cái gì nhắc họ hồi còn trẻ, thì vừa ý."

Út đặt bát xuống. "Thế vua hồi trẻ ăn gì ạ?"

"Tao biết đâu. Tao có ăn với vua bao giờ đâu."

"Nhưng bà vừa bảo..."

"Tao bảo cái lẽ. Còn món thì mày đi mà hỏi người ăn với vua."

Thằng Thóc ngáp, ngả đầu vào đùi bà Rền. "Thế ăn với vua để làm gì?"

"Để làm vua." Bà Rền xoa đầu nó. "Ngủ đi."

Út ngủ ở gian ngoài, nằm ngang chiếc chiếu mới, ngáy như người lớn. Thằng Thóc ngủ trong lòng bà Rền. Lang Liêu ngồi ở bậc thang nhìn ra ruộng. Trăng rằm vừa qua, còn tròn, soi xuống thửa nếp làm mặt nước chỗ trũng sáng lên như một tấm đồng.

Chàng nghĩ tới câu của bà Rền. Cái gì nhắc họ hồi còn trẻ.

Cha hồi trẻ đã đứng ở bãi này. Chàng biết điều đó như người ta biết một chuyện kể đi kể lại: thái tử đi đắp đê mùa lũ, gặp cô gái bãi Đồng Chiêm. Chàng biết mẹ. Chàng cố nghĩ tới mặt mẹ.

Chàng thấy cái nón lá. Chàng thấy cái vạt yếm nâu. Chàng nghe được giọng, giọng gọi "Liêu ơi, về ăn cơm" ở cuối bờ ruộng, kéo dài chữ "ơi" như người ta kéo một sợi lạt. Chàng thấy hai bàn tay, móng tay có vệt bùn không bao giờ rửa sạch. Nhưng khuôn mặt thì không.

Chàng cố thêm. Chàng nhắm mắt, nghĩ tới đúng cái lúc mẹ cúi xuống buộc nắm cơm vào túi cho mình. Chỗ ấy đáng lẽ phải có một khuôn mặt. Chỉ có một khoảng sáng, như chỗ mặt nước bị trăng chiếu vào, nhìn lâu thì chói, không thấy đáy.

Mười ba năm. Chàng không biết từ năm nào thì mất.

"Anh Mười Tám."

Út đã dậy, đứng sau lưng chàng, tay cầm một vật gì đó bám đầy bụi. Cậu đã trèo lên xà nhà lúc nào không biết.

"Cái gì đây ạ?" cậu hỏi, lắc lắc vật trong tay, nghe có tiếng hạt chạy sột soạt bên trong. "Sao lại bịt sáp?"