Bà Khế múc một thìa cháo, thổi hai hơi, đưa vào miệng, đảo một vòng quanh lưỡi, rồi nhổ ra chiếc lá chuối đặt sẵn bên cạnh, gọn như người ta nhổ hạt nhãn.

"Nếp hơi già lửa," bà nói. "Đứa nào canh nồi?"

"Dạ, con." Thằng Rươi đứng nép sau chum nước, hai tay ôm cái muôi gỗ như ôm một con gà. "Con thổi lửa to cho nhanh, sợ ngài chờ."

"Ngài chờ thì ngài chờ. Cháo già lửa thì cháo đắng ở đáy." Bà Khế lấy cái thìa đồng gõ một tiếng lên mép nồi. "Lần sau thổi nhỏ. Nồi cháo cũng như người già, mày vội với nó thì nó cáu."

"Thế có phải nấu lại không ạ?"

Bà nhìn nồi cháo, nhìn trời ngoài cửa bếp đã sáng hẳn, nghe tiếng người lục tục ở gian lớn. Hai mươi hai vị lang đang ngồi đợi. Bà nhắm mắt một thoáng, rồi lắc đầu.

"Không. Múc vào bát có nắp. Phần đáy bỏ đi."

Thằng Rươi múc. Bà Khế đứng nhìn từng muôi, gạt phần cháy bám thành nồi sang một bên. Bà biết nếm lại cũng thế thôi. Bà cũng biết chẳng ai ngoài bà nhận ra vị đắng ở đáy. Ngài thì càng không.

Gian bếp vua dài ba gian, nằm sau nhà lớn, ngăn bằng một vườn rau thơm do chính tay bà trồng: tía tô, kinh giới, rau răm, hành, một luống gừng non. Hai mươi năm bà đứng ở cái chỗ hẹp giữa bếp và mâm. Mọi thứ lên miệng vua đều qua lưỡi bà trước. Lưỡi bà nếm, mồm bà nhổ, rồi bát mới được bưng đi.

Bà mang bát cháo lên tận sau tấm bình phong đan nan. Ngài đang ngồi chờ ở đó, một mình, trước khi ra gian lớn.

"Hôm nay cháo thế nào?" ngài hỏi.

"Thưa ngài, cháo hôm nay ngọt hạt," bà Khế nói. "Nếp mới. Thơm mùi lá dứa, vì con cho một nhánh vào lúc gần nhắc nồi. Ngài ăn nóng, đầu lưỡi sẽ thấy ngọt trước, rồi thấy béo sau."

Ngài gật đầu, nhận bát bằng cả hai tay.

Bà không có lá dứa nào cả. Bà nhìn ngài húp, không nhai, nuốt như nuốt nước. Ba năm rồi, bà nói dối như thế ba bữa mỗi ngày.

Ba năm trước, cái mùa giặc tan, có tin từ phía núi Sóc về. Đứa bé làng Phù Đổng đã cưỡi ngựa sắt bay lên khỏi đỉnh núi, không xuống nữa. Hôm ấy ngài đang ăn bữa trưa. Ngài đặt bát xuống, hỏi bà một câu bà nhớ mãi: "Bà Khế, canh này có muối không?" Canh mặn tới mức bà nếm xong phải súc miệng. Từ hôm ấy, lưỡi ngài không còn biết gì.

Không thầy thuốc nào biết. Không Lạc hầu nào biết. Chỉ bà, và có lẽ ông già giữ nêu ở đồi Tổ, vì ông già ấy cái gì cũng như biết.

Bà đứng sau bình phong lúc ngài nói lời truyền. Bà không nhìn được ra gian lớn, chỉ nghe. Bà nghe câu "món vừa ý ta" rơi xuống gian nhà, nghe cái im lặng sau đó, và nghe cái im lặng ấy vỡ ra thành tiếng thì thào của hai mươi hai người cùng nghĩ một điều.

Bà nghĩ: chúng nó sẽ đến tìm mình.

Bà không phải chờ lâu. Ngài vừa vào trong, bà vừa quay về bếp, đã có một ông già mặc áo Lạc hầu đứng đợi giữa vườn rau, giẫm lên luống kinh giới.

"Bà Khế," ông ta nói, giọng ngọt như mật pha nước. "Lâu không gặp."

"Ông đứng lên rau của tôi."

Ông Lạc hầu nhìn xuống, nhấc chân lên, nhưng lại đặt xuống đúng luống bên cạnh. "Tôi chỉ hỏi bà một câu. Ngài dạo này thích ăn món gì?"

"Món chín."

"Bà đùa."

"Tôi không đùa. Ngài thích món chín, không thích món sống. Ông về nói với cậu nào sai ông đến thế."

"Không ai sai tôi. Tôi hỏi vì lo cho ngài."

"Thế thì ông lo cho ngài bằng cách khác." Bà Khế cúi xuống ngắt một nắm rau răm bị giẫm dập. "Tôi nếm cơm cho vua hai mươi năm. Ông là người thứ bao nhiêu hỏi tôi câu ấy, ông biết không?"

"Bao nhiêu?"

"Từ sáng tới giờ thì ông là người đầu tiên. Từ giờ tới tối thì tôi chưa đếm."

Ông Lạc hầu cười gượng, chắp tay, đi. Lúc đi vẫn giẫm thêm một khóm hành.

Chiều, ngài gọi bà lên gian nhỏ phía sau, nơi ngài hay ngồi ăn một mình nhìn ra ngã ba sông. Mâm có bát cơm, đĩa cá kho, bát canh rau đay. Bà đã nếm hết dưới bếp. Cá kho mặn vừa, gừng hơi nhiều. Canh rau đay nhớt đúng độ.

Ngài cầm thìa, nhìn mâm, không ăn ngay.

"Hôm nay có gì ngon?"

Bà Khế ngồi xuống chiếu, cách ngài ba bước như mọi chiều.

"Cá chép sông, thưa ngài. Kho với mắm cá, gừng, hành khô. Miếng gần đuôi chắc thịt, ngài cắn sẽ thấy nó dai một chút rồi mới bở. Nước kho sánh, ngọt hậu, cay gừng ở cuống lưỡi chứ không cay đầu lưỡi. Canh rau đay thì mát, có tôm đồng giã, ngài húp một thìa rồi ăn miếng cá, cái nhớt của rau đay sẽ làm dịu cái mặn của cá."

Ngài nhón một miếng cá, nhai chậm. Bà nhìn hàm ngài động. Ngài vẫn nhai, vì ngài biết bà nhìn.

"Bà kể hay hơn ta ăn," ngài nói.

"Thưa ngài, cá kho hôm nay thật sự ngon."

"Ta biết." Ngài đặt thìa xuống. "Ta biết bà không nói dối về cá. Bà chỉ nói dối về cái lưỡi của ta."

Bà Khế không nói gì. Ngoài cửa, sông chảy đục, một con thuyền buôn cắm cờ chàm đang lách vào bến dưới.

"Hôm nay ta nói với chúng nó một câu," ngài nói. "Bà nghe rồi chứ."

"Con nghe rồi."

"Bà nghĩ sao?"

"Con chỉ là cái lưỡi, thưa ngài. Cái lưỡi không nghĩ."

Ngài cười, tiếng cười khô như lá tre. "Thế thì cái lưỡi của ta nói xem, chúng nó sẽ dâng gì?"

"Cậu Cả sẽ dâng thứ đắt nhất. Cậu Ba sẽ dâng thứ khó nhất. Cậu Bảy sẽ dâng thứ ngài thích nhất, nếu cậu ấy tìm ra ngài thích gì."

"Còn những đứa khác?"

"Những đứa khác sẽ chọn theo một trong ba cậu ấy."

"Còn thằng mười tám?"

Bà Khế hít một hơi. "Con không biết cậu ấy, thưa ngài. Con chỉ thấy chân cậu ấy có bùn."

Ngài nhìn ra sông rất lâu.

Tối, bà Khế về gian bếp của mình ở cuối dãy, định nằm sớm. Trước cửa, trên bậc gỗ, ai đó đã đặt sẵn ba cái khay gỗ, xếp hàng ngang như ba người đứng chờ.

Mỗi khay buộc một sợi dây một màu: đỏ son, chàm, và nâu sẫm như máu khô.