Đèn bàn học chiếu một vòng tròn ánh sáng vàng lên xấp giấy hợp đồng trải rộng, tối Chủ nhật, Mai ngồi một mình trong phòng, quyết tâm đọc hết những gì mình đã bỏ lỡ.

Cô lấy điện thoại đặt bên cạnh, sẵn sàng tra từ điển bất cứ khi nào gặp thuật ngữ pháp lý không hiểu rõ. Đọc chậm, từng câu, từng đoạn, cô cố hình dung ý nghĩa thật sự đằng sau những câu chữ khô khan, khác hẳn cách cô vẫn đọc lướt các văn bản trước đây. Bên ngoài, tiếng xe cộ ngoài ngõ 121 đã thưa dần, chỉ còn tiếng quạt trần quay đều làm bạn với cô trong căn phòng nhỏ.

Đoạn đầu tiên nói về quy trình khởi tạo, hạn mức sử dụng, những điều Mai đã quen thuộc từ lâu. Đoạn tiếp theo về trách nhiệm bảo mật dữ liệu, hứa hẹn thông tin học sinh sẽ được xử lý theo quy định pháp luật hiện hành, dùng nhiều thuật ngữ chung chung mà Mai phải tra cứu để hiểu rõ hơn ý nghĩa cụ thể.

Tới trang thứ ba, cô quay lại đúng đoạn văn đã đọc dở hôm trước, lần này đọc chậm rãi từng chữ một.

"Mô hình cá nhân hóa (sau đây gọi là Sao) được tạo ra dựa trên dữ liệu học sinh là tài sản thuộc quyền sở hữu của Công ty Cổ phần Công nghệ SAO, được sử dụng cho mục đích cung cấp dịch vụ và cải thiện chất lượng sản phẩm chung của công ty."

Mai đọc lại câu đó ba lần, cố hiểu rõ từng cụm từ. "Tài sản thuộc quyền sở hữu" nghĩa là Sao, dù được xây dựng từ chính giọng văn, cách nghĩ của cô, lại không thuộc về cô theo pháp lý, mà thuộc về công ty. Cô đọc tiếp đoạn sau đó.

"Trường hợp học sinh hoặc phụ huynh có yêu cầu chấm dứt sử dụng, học sinh cần nộp đơn theo mẫu quy định. Công ty bảo lưu quyền lưu trữ dữ liệu đã ẩn danh hóa vô thời hạn nhằm phục vụ mục đích cải thiện sản phẩm chung."

Cụm từ "vĩnh viễn" không xuất hiện trực tiếp trong câu này, nhưng "vô thời hạn" mang ý nghĩa gần như tương đương, và Mai cảm nhận rõ sức nặng của nó khi đọc lại lần nữa. Cô lấy bút, khoanh tròn cụm từ đó, viết chú thích bên lề: "vĩnh viễn nghĩa là sao?"

Cô tra từ điển trên điện thoại, đọc định nghĩa, rồi tra thêm các bài viết pháp lý phổ thông giải thích về khái niệm "ẩn danh hóa dữ liệu", cố gắng hiểu rõ hơn ý nghĩa thực tế đằng sau những từ ngữ trang trọng này. Một bài viết giải thích rằng ẩn danh hóa không có nghĩa là xóa hoàn toàn, mà chỉ là tách bỏ những thông tin định danh trực tiếp, phần nội dung cốt lõi vẫn được giữ lại để phục vụ mục đích khác. Càng đọc, cô càng thấy rõ khoảng cách giữa ngôn ngữ hợp đồng và điều nó thực sự có nghĩa với một người như cô, người mà toàn bộ giọng văn, cách nghĩ đã trở thành nguyên liệu cho một sản phẩm không thuộc về mình.

Đồng hồ chỉ mười giờ tối khi Mai đọc xong toàn bộ hợp đồng, xấp giấy giờ đã kín những dòng chú thích viết tay bên lề. Cô ngồi im một lúc, nhìn lại tất cả những gì vừa đọc được, cảm giác nặng nề dâng lên khác hẳn cảm giác mơ hồ, bất an cô từng có trước đây.

Cô chưa ký vào hợp đồng, cũng chưa quyết định sẽ làm gì tiếp theo với nó. Cô gấp xấp giấy lại cẩn thận, cất vào cặp hồ sơ riêng cùng những bài viết đã đánh dấu "lạ" từ trước, một chồng bằng chứng đang ngày càng dày lên, dù cô vẫn chưa biết chính xác mình sẽ dùng nó để làm gì.

Cô đứng dậy, vặn mình cho đỡ mỏi sau nhiều giờ ngồi một chỗ, bước ra cửa sổ nhìn xuống con ngõ vắng bên dưới. Vài ánh đèn phòng trọ hàng xóm vẫn còn sáng, có lẽ cũng là những học sinh khác đang thức khuya ôn bài như cô. Cô đứng đó một lúc, hít thở không khí đêm mát dịu, trước khi quay lại giường chuẩn bị đi ngủ.