Nghĩa trang xã có một cuốn sổ chôn cất bìa xanh, ghi từ năm chín tám tới giờ, và trong đó không có tên nào hợp với người Ngần đang tìm.

Cô đi hai nghĩa trang trong một ngày.

Nghĩa trang thứ nhất là nghĩa trang xã, cách Bàu Cạn bốn cây, chỗ chôn của dân mấy xóm quanh đây từ đời trước. Ông từ giữ nghĩa trang tên Mười, bảy mươi tuổi, ở luôn trong cái nhà tôn cạnh cổng.

"Cô tìm ai."

"Dạ con tìm một bà cụ, mất hồi mười mấy năm trước, chừng sáu mươi hai tuổi."

"Tên gì."

"Dạ con không biết tên."

Ông Mười ngẩng lên nhìn cô.

"Không biết tên mà đi tìm mả hả cô."

"Dạ."

Ông không hỏi thêm. Ông vào nhà, xách ra cuốn sổ bìa xanh, đặt lên cái bàn đá dưới gốc cây, và ông mở ra.

"Cô coi đi. Ghi từ năm chín tám tới giờ."

Ngần ngồi xuống cái ghế đá và đọc.

Mỗi trang một năm. Mỗi dòng một người: ngày chôn, họ tên, năm sinh, quê quán, người nhà đứng ra, số lô.

Chữ trong sổ đổi ba lần trong bảy năm đó, ba nét chữ khác nhau, chắc ba người ghi.

Cô đọc từ năm bàn giao trở về trước năm năm, và đọc xuôi tới sau bàn giao hai năm. Bảy năm, chừng ba trăm dòng.

Có mười bốn người mất ở tuổi sáu mươi tới sáu mươi lăm. Cô chép hết mười bốn cái tên, và trong mười bốn cái đó có mười một người có người nhà đứng ra ghi rõ họ tên, hai người ghi là cơ quan, một người ghi là chính quyền xã.

Cái dòng ghi chính quyền xã là một ông cụ chết ngoài đường, không rõ tung tích.

Không có dòng nào ghi người nhà là con dâu, con trai, hay bất cứ ai có thể là thằng Út.

"Ông Mười."

"Hả."

"Hồi mười mấy năm trước, người ta chết mà không có người nhà thì chôn đâu ông."

"Thì chôn ở đây chớ đâu. Có cái khu riêng ở góc trong, khu vô danh." Ông chỉ bằng cằm. "Mà phải có chính quyền đứng ra. Có giấy tờ."

"Nếu không có giấy tờ gì hết."

Ông Mười nhìn cô lâu hơn lần trước.

"Cô hỏi kỳ quá."

"Dạ."

"Không có giấy thì tui không cho chôn." Ông nói. "Tui làm ở đây hai mươi mấy năm. Cô đem một cái xác tới đây mà không có giấy báo tử thì tui gọi công an chớ tui không có đào lỗ."

Ngần gấp cuốn sổ lại.

"Vậy người ta làm sao hả ông."

"Người ta thiêu." Ông Mười nói. "Thiêu thì dễ hơn. Mà thiêu cũng phải có giấy."

Trước khi đi, cô hỏi ông Mười thêm một câu.

"Ông ơi, hồi mười mấy năm trước, khu Bàu Cạn đang xây đó, có ai bên đó đem người qua đây chôn không ông."

"Có chớ. Công nhân bên đó chết cũng có." Ông Mười gấp cuốn sổ. "Mà cái đó thì nhà thầu người ta lo. Người ta chở về quê. Ai ở đâu về đó."

"Chở về quê hết hả ông."

"Ừ. Người ta làm xa mà. Chết thì phải về nhà chớ."

Ra tới cổng, cô quay lại cảm ơn ông Mười, và ông gật đầu mà không nói gì.

Nghĩa trang thứ hai cách đó bảy cây, nghĩa trang của huyện, lớn hơn, có văn phòng, có máy tính.

Ở nghĩa trang huyện có văn phòng, có máy lạnh, có hai cô nhân viên và một cái máy tính để bàn.

Ở đó cô mất hai tiếng để được người ta cho tra, và tra ra kết quả y hệt: không có ai.

Ở nghĩa trang huyện, cô hỏi thêm một câu với cô nhân viên văn phòng, và câu đó cô hỏi bằng giọng người đi dọn nhà chớ không phải người đi tra.

"Chị ơi, hồi trước có ai tới đây hỏi giống em không chị."

"Hỏi kiểu gì."

"Hỏi một người mà không biết tên."

Cô nhân viên nghĩ một chút rồi lắc đầu.

"Không. Người ta tới đây thì người ta biết tên chớ chị. Không biết tên thì tìm sao được."

Ra tới cổng, cô ngồi ở cái ghế đá dưới gốc cây chừng mười phút, và cô nghĩ tới một chuyện.

Trong hai cuốn sổ cô vừa đọc, có chừng năm trăm cái tên. Cái tên nào cũng có người nhà đứng ra, có số lô, có ngày chôn.

Năm trăm người, và người nào cũng có một dòng.

Bốn giờ chiều, cô ngồi ở quán nước trước cổng nghĩa trang huyện, gọi cho Trọng.

"Không có," cô nói.

"Cả hai chỗ hả."

"Cả hai. Với lại tui hỏi thêm được một chuyện."

"Chuyện gì."

"Không có giấy báo tử thì không chôn được, không thiêu được." Cô nói. "Ông từ nghĩa trang xã nói ổng làm hai chục năm, chưa cho chôn cái nào không có giấy."

Đầu dây bên kia im.

"Vậy bả đâu," Trọng hỏi.

Ngần ngồi ở cái ghế nhựa trước cổng nghĩa trang huyện, nhìn ra con đường có xe tải chạy qua, và cô không trả lời được câu đó.

Trong bốn năm làm nghề dọn nhà, cô đã dọn chừng bốn chục căn có người mất. Người nào cũng đi qua đúng một dây chuyền: có người phát hiện, có người báo, có y tế xác nhận, có giấy báo tử, có nhà tang lễ hoặc có người nhà, có xe, có chỗ chôn hoặc chỗ thiêu, có cái mâm cúng, có người gọi tên.

Cái dây chuyền đó dài, chậm, phiền, và tốn tiền.

Mà nó là cái duy nhất bảo đảm rằng một người chết rồi thì có chỗ để nằm.

"Anh Trọng nè," cô nói. "Người ta chết trên một cái công trường, ban đêm, không ai báo, thì cái xác đi đâu."

"Tui không biết."

"Anh chở người mất bốn năm rồi mà."

"Tui chở người có giấy," anh nói. "Bốn năm nay tui chưa chở ai không có giấy lần nào."