Bà Kim Ngọc quay lại khu lán trại một tuần sau, lần này mang theo một đề nghị cụ thể: bà muốn tài trợ cho một cuộc xét nghiệm ADN, so sánh mẫu từ bộ hài cốt với chính bà, sẵn sàng chi trả toàn bộ chi phí dù nó có thể lên tới một con số không nhỏ.

Ngọc Thư mời bà ngồi xuống, triệu tập thêm Diễm và một chuyên gia di truyền học được mời riêng từ thành phố để giải thích rõ ràng những giới hạn kỹ thuật của yêu cầu này, trước khi bất kỳ ai đưa ra quyết định vội vàng.

"Bà Kim Ngọc, tui đánh giá cao thiện chí của bà," Ngọc Thư bắt đầu, giọng cô nghiêm túc nhưng vẫn giữ sự tôn trọng cần thiết. "Nhưng tui cần giải thích rõ, tại sao yêu cầu ni khó khả thi hơn bà nghĩ."

Chuyên gia di truyền học, một người đàn ông trẻ tên Đạt, tiếp lời. "Sau bốn trăm năm dưới nước, ADN trong hài cốt, nếu còn sót lại, đã bị phân huỷ nghiêm trọng, khó có thể chiết xuất được mẫu đủ chất lượng để phân tích. Ngay cả khi chiết xuất được một phần, việc so sánh với ADN của bà cũng chỉ có thể cho ra một xác suất liên quan, không phải một kết luận chắc chắn, vì khoảng cách thế hệ quá xa, qua quá nhiều đời."

"Vậy có nghĩa là không có cách chi để biết chắc chắn được à?" bà Kim Ngọc hỏi, giọng bà không giấu được sự thất vọng.

"Đúng vậy," Ngọc Thư đáp, giọng cô nhẹ nhàng nhưng không né tránh sự thật. "Khoa học, dù tiến bộ tới đâu, cũng có giới hạn của nó. Hoa văn trùng khớp, câu chuyện gia đình bà kể, tất cả đều là những mảnh ghép hợp lý, đáng để cân nhắc. Nhưng chúng không thể, và sẽ không bao giờ, trở thành một bằng chứng xác nhận huyết thống chắc chắn. Tui không thể, với tư cách một nhà khoa học, nói với bà rằng bà chắc chắn là hậu duệ của người phụ nữ ni."

Bà Kim Ngọc im lặng một lúc lâu, gương mặt bà lộ rõ một cuộc đấu tranh nội tâm dữ dội. "Nhưng cô cũng không thể khẳng định điều ngược lại, đúng không?" bà cuối cùng lên tiếng, giọng bà lấy lại phần nào sự sắc bén quen thuộc. "Cô không thể chứng minh tui SAI, cũng như cô không thể chứng minh tui ĐÚNG."

"Đúng vậy," Ngọc Thư thừa nhận. "Đó chính xác là giới hạn tui đang cố giải thích. Khoa học không hoạt động bằng cách chứng minh một điều gì đó không thể bị bác bỏ, mà bằng cách tìm bằng chứng đủ mạnh để xác nhận. Ở đây, mình không có, và có lẽ sẽ không bao giờ có, loại bằng chứng đó."

Bà Kim Ngọc đứng dậy, bước tới cửa sổ, nhìn ra biển một lúc lâu trước khi quay lại, giọng bà giờ đây mang một sự bình thản khác lạ, pha lẫn nỗi buồn.

"Cả đời tui đã sống với một câu chuyện không có bằng chứng," bà nói. "Có lẽ tui sẽ phải tiếp tục sống như rứa, với một khoảng mờ không bao giờ được lấp đầy. Nhưng cô Thư à, có những thứ người ta tin, không phải vì có bằng chứng khoa học, mà vì niềm tin đó đã trở thành một phần của chính con người họ, đã định hình cách họ sống suốt cả cuộc đời. Tui không cần khoa học xác nhận điều đó để nó vẫn có ý nghĩa với tui."

Ngọc Thư gật đầu, không phản bác, hiểu rằng đây là một ranh giới cô không thể và không nên cố gắng vượt qua, ranh giới giữa sự thật khoa học và ý nghĩa cá nhân, hai thứ không phải lúc mô cũng cần trùng khớp với nhau để cùng tồn tại.

Sau khi bà Kim Ngọc ra về, Diễm ở lại cùng Ngọc Thư dọn dẹp phòng làm việc, cả hai im lặng một lúc trước khi Diễm lên tiếng. "Cô xử lý chuyện ni khéo lắm," chị nói. "Không dễ chi để vừa giữ đúng nguyên tắc khoa học, vừa không làm tổn thương một người đang mang theo một niềm tin lớn tới rứa."

"Chị cũng không chắc mình đã làm đúng," Ngọc Thư đáp, giọng cô trầm ngâm. "Có những lúc chị tự hỏi, liệu việc giữ vững ranh giới khoa học có phải lúc mô cũng là điều tốt nhất cho người đang đứng trước mặt mình không, hay đôi khi, một chút hy vọng, dù không có cơ sở chắc chắn, cũng đáng được để yên."

Diễm không trả lời ngay, chỉ đặt tay lên vai Ngọc Thư một lúc trước khi quay lại công việc dọn dẹp, không ai trong hai người tìm được câu trả lời trọn vẹn, một câu hỏi cả hai đều biết sẽ còn theo họ suốt quãng đời làm nghề còn lại.

Đêm đó, Ngọc Thư viết lại toàn bộ cuộc trò chuyện vào hồ sơ chính thức, cố gắng ghi chép khách quan nhất có thể, nhưng khi tới đoạn bà Kim Ngọc nói về niềm tin không cần bằng chứng khoa học, cô dừng bút một lúc lâu, ngón tay lơ lửng trên trang giấy. Cô nghĩ tới chính mình, tới việc cô cũng đã dành gần hai mươi năm nuôi dưỡng một niềm hy vọng mơ hồ về số phận của cha mình, dù không có bất kỳ bằng chứng cụ thể nào, và tự hỏi liệu mình có khác gì bà Kim Ngọc, chỉ là đang đứng ở phía bên kia của chính chiếc bàn làm việc mà thôi.