Lê Hoài Nam chưa từng say sóng trong đời, vì lý do đơn giản là anh chưa từng có lý do để lên một con tàu nào ra khỏi tầm nhìn của đất liền.

Hai mươi tám năm sống ở Hà Nội rồi chuyển vào Hội An làm việc gần một năm nay, phần lớn thời gian anh ngồi sau bàn giấy ở Sở, đọc hồ sơ di sản, ký các văn bản mà cấp trên đưa xuống, và thỉnh thoảng đi thực địa những di tích trên bờ, nơi mặt đất không nhấp nhô dưới chân. Con tàu gỗ chở anh ra Cù Lao Chàm sáng nay lắc theo từng đợt sóng nhỏ, và tới phút thứ hai mươi, dạ dày anh bắt đầu phản đối bằng một thứ ngôn ngữ không cần dịch.

Anh gập người qua mạn thuyền, và trong lúc cúi xuống, cuốn sổ tay bìa da anh luôn mang theo, cuốn sổ đã ghi kín những dòng chữ nắn nót về quy trình khai quật khảo cổ học dưới nước, tuột khỏi túi áo ngực, rơi xuống sàn thuyền ướt, rồi bị một đợt sóng tạt qua mạn hất thẳng vào một vũng nước đọng.

Khi anh với tay nhặt lên, mực đã nhoè thành từng vệt xanh loang lổ, xoá sạch gần một nửa số trang.

"Trời ạ," anh bật ra, giọng vừa bực vừa hoảng, cố lau cuốn sổ bằng vạt áo, nhưng càng lau càng nhoè thêm.

"Cất nó vào túi ni lông trước khi trời còn sớm hơn nữa," một giọng nữ vang lên phía sau anh, không có chút thương hại nào trong đó, chỉ có một sự thực dụng khô khốc. "Cất đồ giấy trên tàu mà không bọc là lỗi sơ đẳng đầu tiên ai cũng mắc một lần."

Anh ngẩng lên. Người phụ nữ ngồi tựa vào thành tàu, mái tóc buộc gọn, mặc một bộ đồ lặn màu đen viền cam còn mới, đang nhìn anh với ánh mắt không phải khinh thường, chỉ đơn thuần là đã quá quen với cảnh này.

"Chị là Ngọc Thư?" anh hỏi, cố giữ giọng bình tĩnh dù bụng vẫn đang cuộn lên.

"Đúng. Anh là người bên Sở?"

"Lê Hoài Nam, phòng Di sản." Anh chìa tay ra, rồi nhận ra tay kia của anh vẫn còn dính mực loang. Anh rụt lại, hơi ngượng.

Ngọc Thư không cười, nhưng khoé miệng cô nhích lên một chút. Cô ném cho anh một túi ni lông nhỏ từ ba lô của mình. "Từ giờ mọi giấy tờ đều bọc trong này trước khi lên tàu. Không có ngoại lệ, kể cả khi trời đang yên."

Anh nhét cuốn sổ ướt vào túi, cảm giác như đang cất giữ một thứ vừa chết. "Tôi có thể chép lại," anh nói, phần nhiều để tự trấn an bản thân hơn là nói với cô. "Trí nhớ tôi tốt."

"Vậy thì anh vừa học được một bài học rẻ hơn nhiều so với việc để mất một trang ghi chép hiện trường thật." Cô nhìn ra biển, giọng dịu lại một chút. "Lần sau đừng để bụng dạ mình quyết định thay cho quy trình."

Anh nhìn cô, cố hiểu câu nói đó có phải một lời châm chọc không. Nhưng khi Ngọc Thư quay đầu lại nhìn anh lần nữa, ánh mắt cô không có ác ý, chỉ có một sự nghiêm túc mà anh chưa từng thấy ở những đồng nghiệp cùng tuổi mình tại Sở.

"Tôi đọc hồ sơ chị gửi lên rồi," anh nói, cố lấy lại chút thăng bằng chuyên môn. "Chị đề nghị khai quật ngay khi có giấy phép sơ bộ, trước khi hoàn tất đánh giá tác động đầy đủ. Theo đúng quy trình thì phải chờ."

"Theo đúng quy trình thì tới lúc chị chờ xong, cái vách ngăn gỗ dưới đó có thể đã mục thêm một lớp, hoặc tệ hơn, có người khác đã lặn xuống trước," Ngọc Thư đáp, không nhìn anh, mắt vẫn dán vào đường chân trời phía trước, nơi những hòn đảo nhỏ của Cù Lao Chàm bắt đầu hiện ra thành những khối xanh sẫm nhấp nhô.

"Chị nghĩ có người khác biết chuyện này rồi sao?" anh hỏi, thoáng giật mình.

"Tôi không nghĩ gì hết. Tôi chỉ không tin vào sự may mắn khi nó đứng cạnh một thứ có giá trị."

Con tàu tiếp tục lướt qua mặt biển yên ả, và Hoài Nam ngồi im, một tay giữ chặt túi ni lông đựng cuốn sổ ướt, cố ghi nhớ từng chi tiết bằng trí óc vì không còn cách nào khác. Bụng anh đã bớt cuộn hơn, nhưng một cảm giác khác, mơ hồ và không dễ gọi tên, bắt đầu len vào thay chỗ nó, đúng lúc Hòn Lao hiện ra rõ nét trước mũi tàu, xanh thẫm và im lìm dưới nắng sớm.

"Sắp tới Bãi Hương chưa?" anh hỏi, chỉ để có gì đó để nói.

"Còn khoảng bốn mươi phút," Ngọc Thư đáp, rồi thêm, gần như là một lời cảnh báo hơn là thông tin thông thường. "Đủ thời gian để anh chuẩn bị tinh thần. Ông Năm dẫn đường sẽ không đợi ai quen với sóng gió cả. Ông ấy chỉ đợi nước triều."

Hoài Nam gật đầu, nuốt xuống một ngụm nước bọt đắng, và quay mặt ra biển, cố không nghĩ tới cuốn sổ đang ướt sũng trong túi mình, hay tới câu hỏi đang bắt đầu hình thành rõ hơn trong đầu anh: nếu một nhà khảo cổ dày dạn như Ngọc Thư còn không tin vào sự may mắn, thì có lẽ anh cũng nên bắt đầu học cách không tin ngay từ chuyến đi đầu tiên này.