"Tui chọn giữ lại," bà Kim Ngọc nói, giọng bà chậm rãi nhưng không hề do dự. "Không phải toàn bộ. Tui sẽ giao nộp những chi liên quan tới đường dây buôn lậu, hợp tác đầy đủ với cơ quan điều tra về phần đó. Nhưng cuốn sổ gia phả, và quyền được tiếp tục theo đuổi câu trả lời cho câu chuyện gia tộc mình, tui sẽ giữ lại."

Ngọc Thư nhìn bà, không giấu được sự ngạc nhiên. "Bà hiểu điều ni có nghĩa là chi không? Nhà nước có quyền yêu cầu toàn bộ tài liệu liên quan tới di sản văn hoá dưới nước, kể cả những chi bà cho là 'tài sản gia đình'. Bà sẽ phải đấu tranh pháp lý, có thể kéo dài nhiều năm."

"Tui biết," bà Kim Ngọc đáp, ánh mắt bà kiên định. "Nhưng cô Thư à, cả đời tui đã bị người khác quyết định thay: cha mất sớm, chồng mất sớm, con trai xa lánh. Lần ni, tui muốn tự mình quyết định số phận của câu chuyện gia đình mình, dù điều đó có nghĩa là phải chiến đấu."

Ngọc Thư thở dài, cảm nhận rõ sự phức tạp của tình huống trước mắt. "Tui tôn trọng quyết định của bà, nhưng tui cũng phải nói thẳng: công việc của tui là bảo vệ di sản văn hoá cho nhà nước và cộng đồng. Nếu bà giữ lại những tài liệu quan trọng, mình sẽ đứng ở hai phía đối lập trong vụ việc ni."

"Tui hiểu," bà Kim Ngọc nói. "Và tui không mong cô sẽ đứng về phía tui. Tui chỉ mong, dù mình đối đầu nhau, mình vẫn giữ được sự tôn trọng đã có."

Ngày hôm sau, bà Kim Ngọc thuê một luật sư có tiếng tại Đà Nẵng, bắt đầu quá trình chuẩn bị pháp lý. Bà giao nộp đầy đủ danh sách đầu mối buôn lậu và hợp tác với cơ quan điều tra về phần trách nhiệm hình sự, nhưng kiên quyết từ chối giao nộp cuốn sổ gia phả gốc, viện dẫn quyền sở hữu tài sản gia đình được truyền qua nhiều đời.

Cơ quan chức năng, dù không hài lòng, buộc phải công nhận vấn đề pháp lý phức tạp: cuốn sổ gia phả, dù chứa thông tin liên quan tới nghiên cứu lịch sử, về mặt kỹ thuật vẫn là tài sản riêng của gia đình bà Kim Ngọc, không phải hiện vật khảo cổ được khai quật trực tiếp từ hiện trường.

Ngọc Thư, khi nghe tin, ngồi lại với Diễm để bàn bạc chiến lược. "Mình cần tìm cách thuyết phục bà ấy hợp tác, không phải bằng ép buộc, mà bằng lý lẽ và sự tôn trọng," cô nói. "Nếu mình dùng thủ đoạn, mình sẽ không khác chi những gì mình đang cố gắng chống lại."

Diễm gật đầu, đồng tình. "Đây sẽ là một cuộc chiến dài, và mình cần đấu đúng cách, dù có thể mất nhiều thời gian hơn."

Hoài Nam, dù đã chuyển công tác, được Ngọc Thư gọi điện thông báo tình hình, và anh lập tức xin nghỉ phép để bay về hỗ trợ, hiểu rõ vụ việc ni sẽ cần tới kiến thức pháp lý hành chính chuyên sâu mà chính anh đã tích luỹ được suốt thời gian làm việc trong dự án.

"Con sẽ về giúp chị Thư," anh nói qua điện thoại, giọng anh quyết đoán. "Con nghĩ, đây là một trong những trận chiến quan trọng nhất của cả dự án, và con không thể đứng ngoài cuộc được."

Ngọc Thư cảm ơn anh, dù cũng lo lắng về việc anh có thể gặp rắc rối với công việc mới nếu dành quá nhiều thời gian cho một vụ việc không thuộc phạm vi trách nhiệm chính thức. Nhưng cô cũng hiểu, đôi khi có những việc quan trọng hơn cả sự an toàn nghề nghiệp của riêng một người.

Buổi tối hôm đó, Ngọc Thư ngồi lại một mình, xem lại toàn bộ hồ sơ vụ việc, chuẩn bị tinh thần cho một cuộc chiến pháp lý dài hơi mà cô biết sẽ thử thách không chỉ kiến thức chuyên môn, mà cả sự kiên nhẫn và đạo đức nghề nghiệp của chính mình.

Cô gọi điện cho cấp trên tại Bảo tàng Quảng Nam, báo cáo tình hình một cách trung thực, không giấu giếm bất kỳ khó khăn nào. Vị giám đốc bảo tàng, sau khi nghe hết câu chuyện, đồng ý hỗ trợ đầy đủ về mặt pháp lý, đồng thời nhấn mạnh một nguyên tắc quan trọng: dù kết quả có ra sao, quá trình đấu tranh phải luôn tuân thủ đúng luật pháp, không được phép dùng bất kỳ biện pháp nào nằm ngoài khuôn khổ hợp pháp, dù có thể nhanh chóng hơn.

"Đây không chỉ là một vụ tranh chấp hiện vật," ông nói qua điện thoại. "Đây là một tiền lệ. Cách mình xử lý vụ việc ni sẽ ảnh hưởng tới cách luật di sản được áp dụng trong tương lai. Cô phải làm đúng, dù có mất nhiều thời gian hơn."

Ngọc Thư gật đầu, dù ông không nhìn thấy, và cảm nhận rõ trọng lượng trách nhiệm đang đặt lên vai mình, không chỉ vì một xác tàu cổ, mà vì cả một nguyên tắc lớn hơn nhiều.