Còi hết ca một vang lên đúng mười một giờ. Ba ngàn con người từ trong xưởng ùa ra như nước vỡ bờ, ào qua hành lang, xuống cầu thang, tràn ra sân bê tông nóng hầm hập. Thắng đứng ở cửa xưởng số bốn, tay còn cầm miếng giẻ lau dính dầu, mắt nhìn dòng người mà đầu óc trống rỗng như cái máy vừa ngắt điện.

Nó phải ăn. Mười lăm phút. Không hơn.

Căn tin nằm ở cuối dãy nhà ăn, mái tôn, quạt trần quay lờ đờ. Thắng bước vào, mùi cơm, mùi canh, mùi mồ hôi người trộn vào nhau thành một thứ mùi riêng chỉ có ở đây. Nó cầm khay, xếp hàng. Trước mặt nó là một chị tóc ngắn, áo công nhân còn nguyên phù hiệu, đang gãi gãi cổ tay.

"Mười lăm phút," chị nói, không nhìn ai, như nói với cái khay.

"Vâng," Thắng đáp.

"Cơm hôm nay hơi khô."

"Vâng."

Chị quay lại, nhìn nó một giây. "Cậu mới à?"

"Em vào được bốn tháng."

"Bốn tháng." Chị gật gù, quay lên. "Rồi cũng quen. Cái gì cũng quen."

Cô phục vụ múc cho Thắng một muỗng cơm, một muỗng thịt kho trứng, một chút rau luộc. Nó bưng khay đi tìm chỗ. Bàn nào cũng chật. Cuối cùng nó ngồi xuống cạnh một người đàn ông trạc bốn mươi, mặt đen sạm, tay đang bốc cơm ăn vội.

"Ngồi đi," người đàn ông nói, miệng còn đầy. "Đằng nào cũng phải ngồi."

Thắng ngồi. Nó xúc một muỗng cơm, nhai. Cơm khô thật. Nó uống ngụm nước, rồi ăn tiếp.

"Ca chiều mấy giờ?" người đàn ông hỏi.

"Mười hai giờ."

"Còn tôi mười hai rưỡi. Hơn được nửa tiếng." Ông ta cười, hàm răng vàng. "Nửa tiếng quý lắm. Tôi tranh thủ chợp mắt một chút."

"Bác làm bộ phận nào ạ?"

"Đóng gói. Làm mười hai năm rồi." Ông ta dừng ăn, nhìn Thắng. "Cậu làm ép nhựa à? Thấy mùi nhựa trên áo."

"Vâng. Xưởng bốn."

"Ép nhựa nóng. Mùa này khổ."

Thắng gật đầu. Nó không muốn nói nhiều. Nó chỉ muốn ăn hết khay cơm trong mười lăm phút, rồi ra ngoài hít thở chút không khí trước khi vào ca. Nhưng người đàn ông có vẻ muốn nói. Có lẽ ông ta nói để quên đi cái nóng, quên đi mùi dầu máy.

"Hồi tôi mới vào," ông ta nói, "tôi ăn không kịp. Cứ nuốt vội, đau dạ dày cả tháng. Sau phải tập. Ăn nhanh là phải tập, cậu biết không."

"Em cũng đang tập."

"Tập đi. Rồi quen." Ông ta xúc thêm một muỗng. "Mà cậu ở trọ đâu?"

"Dưới khu trọ Bình Minh. Đi xe đạp hết hai mươi phút."

"Xa nhỉ. Sao không thuê gần?"

"Gần đắt hơn. Em thuê phòng bốn trăm, gần thì sáu trăm, bảy trăm. Không kham nổi."

Người đàn ông gật đầu, không nói gì thêm. Ông ta ăn hết khay cơm, đứng dậy, vỗ vai Thắng một cái rồi đi. Thắng nhìn theo, thấy ông ta bước ra khỏi căn tin, ngồi xuống một gốc cây, tựa lưng vào thân cây, nhắm mắt.

Thắng ăn tiếp. Còn khoảng bảy phút. Nó nhìn quanh. Cả căn tin đông nghẹt người, ai cũng cúi gằm ăn. Tiếng thìa, tiếng đũa, tiếng nói chuyện rì rầm. Không ai nói to. Nói to tốn sức.

Ở bàn bên cạnh, hai cô gái trẻ đang ăn. Một cô nói:

"Tối nay mày có tăng ca không?"

"Có. Ba tiếng. Tao đăng ký rồi."

"Tao cũng đăng ký. Tháng này tao cần tiền. Mẹ tao ốm."

"Ừ. Cố lên. Tháng sau có lương, tao trả mày hai trăm."

"Từ từ. Không cần gấp."

Cô gái thứ nhất cười, nhưng mắt không cười. Thắng cúi mặt xuống khay. Nó biết cái cảm giác đó. Nó cũng đang nợ. Không nhiều, nhưng đủ để tháng nào cũng phải tăng ca. Nó nợ tiền phòng ba tháng, nợ tiền xe đạp, nợ mẹ nó hai triệu để mua thuốc. Mẹ nó ở quê, cách đây hai trăm cây số. Mỗi lần gọi điện, mẹ nó hỏi: "Con ăn cơm chưa?" Nó luôn trả lời: "Con ăn rồi." Dù có khi chưa.

Nó ăn hết miếng cơm cuối. Còn hai phút. Nó đứng dậy, bưng khay đi trả. Trên đường ra, nó đi ngang qua bàn của mấy người lớn tuổi hơn. Một người đang nói:

"...nên tao bảo nó đừng vay. Vay ba triệu, tháng trả bốn triệu rưỡi. Cắt cổ. Mà nó không nghe. Giờ nó trốn. Chủ nợ gọi tao."

"Trời ơi. Sao lại vay?"

"Thiếu tiền. Con tao lấy chồng, phải lo đám cưới. Mà lương thì vậy. Không vay thì không xoay được."

Thắng đi qua, không nghe thêm. Nó biết câu chuyện đó. Ở khu trọ của nó, có một chị cũng vay tín dụng đen, giờ chủ nợ ngày nào cũng đến gõ cửa. Chị ấy không dám về phòng, ngủ nhờ nhà bạn. Cả khu trọ biết. Nhưng không ai giúp được. Giúp thì giúp một lần, còn nợ thì còn dài.

Nó ra khỏi căn tin. Nắng tháng sáu đổ xuống sân bê tông, nóng bỏng chân. Nó đi đến chỗ để xe đạp, ngồi xuống bậc thềm. Còn năm phút. Nó lấy điện thoại ra, xem tin nhắn. Không có tin nào mới. Nó mở danh bạ, dừng ở số của mẹ. Nó không gọi. Gọi thì tốn tiền, mà giờ mẹ nó đang ngủ trưa. Nó cất điện thoại.

Cạnh nó, một người đàn ông đang nằm trên ghế đá, tay gác lên trán. Ông ta mở mắt, nhìn Thắng.

"Ca chiều à?"

"Vâng."

"Tôi cũng ca chiều. Mà tôi làm bảo vệ. Đứng tám tiếng. Mệt hơn làm xưởng."

"Bác làm lâu chưa?"

"Hai năm. Trước tôi làm xưởng, nhưng bị thoát vị đĩa đệm, không đứng lâu được. Chuyển sang bảo vệ."

"Lương bảo vệ có đủ không bác?"

"Đủ ăn. Không đủ sống." Ông ta cười, nhắm mắt lại. "Nhưng thôi. Có việc là may rồi."

Thắng im lặng. Nó nhìn đồng hồ. Mười một giờ mười lăm. Đúng mười lăm phút. Nó đứng dậy, phủi quần, đi về phía xưởng. Trên đường, nó đi ngang qua một nhóm công nhân đang ngồi ăn dưới gốc cây. Một người trong đó nói to:

"Tao thề, tháng sau tao xin nghỉ. Tao về quê. Ở đây hoài không có tương lai."

"Về quê làm gì? Ruộng đất bán hết rồi."

"Làm thuê. Làm gì cũng được. Miễn là không phải ăn cơm mười lăm phút."

"Ừ. Mày nói nghe hay lắm. Rồi mày về quê, tháng sau mày lại lên. Tao biết mày mà."

Cả nhóm cười. Thắng không cười. Nó đi tiếp. Nó biết câu chuyện đó. Nó đã nghe ít nhất mười lần trong bốn tháng. Nó cũng đã từng nói câu đó. Nhưng nó vẫn ở đây.

Nó bước vào xưởng bốn. Cái nóng ập vào mặt. Máy móc đã chạy trở lại. Nó đi đến máy ép nhựa số bảy, chỗ nó đứng. Nó cầm miếng giẻ lau, lau sạch bàn điều khiển, rồi bấm nút khởi động. Máy rung lên, tiếng ồn bắt đầu. Nó đứng vào vị trí, hai tay đặt lên bàn, mắt nhìn đồng hồ đo nhiệt. Mười một giờ hai mươi.

Nó bắt đầu ca chiều.

Máy ép số bảy chạy êm được chừng nửa tiếng thì bắt đầu giở chứng. Thắng để ý thấy nhiệt độ khuôn nhựa nhích lên chậm rồi vọt lên nhanh hơn nó quen. Nó đưa tay vặn nhỏ van nước làm mát, nhưng kim đồng hồ vẫn không chịu xuống. Nhựa nóng chảy ra thành sợi dài, đổi màu, bắt đầu có mùi khét. Nó bấm nút dừng khẩn, máy im. Cả xưởng vẫn ồn như thác, không ai để ý đến một cái máy vừa ngừng. Thắng gọi tổ trưởng qua bộ đàm. Chị tổ trưởng tên Liên, giọng khàn như đã nói cả ngày.

"Bảy ngừng rồi hả?"

"Dạ. Nhiệt độ vọt. Em sợ cháy khuôn."

"Để chị gọi kỹ thuật. Cậu đứng đó chờ. Đừng cho ai mở khuôn."

Thắng đứng chờ. Chờ trong cái xưởng này là thứ tốn sức nhất. Không được ngồi, không được rời vị trí, chỉ đứng nhìn cái máy chết. Mồ hôi chảy xuống sống lưng, ướt cả lưng áo. Nó đưa tay áo lên lau trán. Bên cạnh, máy số tám vẫn chạy, tiếng bơm thủy lực rít lên từng nhịp. Người đứng máy số tám là một anh tên Hòa, quay sang nhìn Thắng, gật đầu một cái. Cái gật đầu nghĩa là "ráng lên". Thắng gật lại.

Kỹ thuật đến sau mười phút. Anh ta mở nắp điện, soi đèn pin vào, chửi thề một tiếng nhỏ. "Cảm biến nhiệt hỏng rồi. Thay mất hai tiếng. Cậu qua máy số hai làm tạm đi."

Thắng đi qua máy số hai. Đó là máy cũ, khuôn nhỏ, sản phẩm là nắp chai. Chị Liên đã đứng đó, vừa chạy máy vừa ghi sổ. Thấy Thắng, chị đưa cho nó cặp găng tay dày hơn. "Khuôn này bén. Cẩn thận ngón tay."

Nó làm máy số hai được hai tiếng thì đến giờ đổi ca phụ. Đây không phải đổi ca chính, chỉ là mười lăm phút để người ca sáng bàn giao máy móc và sổ sách. Nhưng mười lăm phút đó cũng là mười lăm phút nghỉ. Thắng đi ra cửa xưởng, ngồi xuống bậc thềm bê tông. Chân nó mỏi nhừ. Nó tháo găng, ngón tay trắng bệch vì mồ hôi ngâm lâu.

Một người đàn ông ngồi xuống cạnh nó. Thắng nhận ra người này, ông ta làm ở bộ phận cắt chỉ, tên Tuấn. Ông ta chìa cho Thắng một điếu thuốc. Thắng lắc đầu. "Em không hút."

"Ừ. Không hút là tốt. Tiết kiệm được mớ tiền." Ông ta tự châm một điếu, rít một hơi dài, nhả khói lên trời. "Máy bảy hỏng à?"

"Dạ. Cảm biến nhiệt."

"Tháng trước máy ba cũng hỏng cảm biến. Kỹ thuật nói do bụi nhựa bám. Mà công ty không cho vệ sinh thường xuyên. Một tháng một lần. Không đủ." Ông ta hút thêm một hơi. "Cậu biết lương tháng này chưa?"

"Chưa. Mai mới có phiếu."

"Tôi nghe nói tháng này cắt giảm tăng ca. Ít hơn tháng trước hai chục tiếng."

Thắng siết ngón tay lại. Hai chục tiếng tăng ca là gần một triệu rưỡi. Một triệu rưỡi là tiền phòng, tiền ăn, tiền gửi về quê. Nó không nói gì. Ông Tuấn cũng không nói thêm. Hai người ngồi im, nhìn cái sân bê tông đang dần vắng người. Mặt trời đứng bóng, nóng đến mức không khí như đặc lại.

Mười lăm phút hết. Thắng đứng dậy, đi vào. Nó được phân về máy số hai tiếp. Chị Liên đi ngang, đưa cho nó một chai nước. "Uống đi. Nóng lắm."

Thắng nhận chai nước, uống một ngụm. Nước ấm, nhưng vẫn đỡ. Chị Liên đứng lại một giây. "Máy bảy chắc tối mới xong. Cậu ráng làm máy hai hết ca. Có gì gọi chị."

"Dạ."

Chị Liên đi. Thắng nhìn theo lưng chị, thấy chị có vẻ mệt hơn mọi ngày. Chị Liên làm tổ trưởng đã bảy năm. Người ta nói chị có hai đứa con, chồng làm xa, một mình nuôi con. Có lần Thắng thấy chị ngồi ở bậc thềm, tay cầm điện thoại, nói nhỏ: "Mẹ về muộn, con ăn cơm trước đi." Nói xong chị cúp máy, ngồi im một lúc lâu rồi mới đứng dậy vào xưởng.

Ca chiều kéo dài như mọi ca chiều. Máy số hai chạy đều, sản phẩm ra đều, Thắng gom nắp chai vào thùng, đếm, ghi số. Nó làm theo quán tính, tay cử động, đầu để trống. Đầu để trống là cách tốt nhất để chịu đựng. Nếu nghĩ nhiều, sẽ thấy mệt. Nếu thấy mệt, sẽ không đứng nổi.

Đến bốn giờ, có tiếng loa thông báo. Giọng cô hành chính vang khắp xưởng: "Thông báo đến toàn thể công nhân. Từ tuần sau, căn tin sẽ phục vụ thêm bữa tối cho ca tăng cường. Suất ăn tối giá mười lăm nghìn. Ai có nhu cầu đăng ký với tổ trưởng."

Tiếng loa tắt. Xung quanh Thắng, vài người ngẩng lên, rồi cúi xuống làm tiếp. Mười lăm nghìn cho một bữa tối. Rẻ hơn ngoài, nhưng vẫn là tiền. Thắng tính trong đầu: một tháng hai mươi ngày tăng ca, ba trăm nghìn tiền ăn tối. Không nhiều, nhưng cũng là tiền. Nó quyết định sẽ không đăng ký. Nó sẽ ăn mì gói ở phòng trọ.

Sáu giờ, ca chiều kết thúc. Còi vang lên. Thắng tắt máy, lau bàn điều khiển, ghi sổ bàn giao. Nó đi ra ngoài. Trời đã dịu nắng, có gió. Nó đi bộ ra bãi xe đạp, mở khóa, dắt xe ra cổng. Trên đường về, nó đi ngang qua khu trọ Bình Minh. Căn phòng của nó nằm ở dãy cuối, cạnh nhà vệ sinh công cộng. Bốn trăm nghìn một tháng. Phòng rộng chừng sáu mét vuông, có một cái giường sắt, một cái quạt, một cái bóng đèn. Nó mở cửa, bật đèn. Ánh sáng vàng vọt chiếu lên tường. Nó ngồi xuống giường, cởi giày, nằm ngửa ra.

Điện thoại rung. Mẹ nó gọi. Thắng bắt máy.

"Con ăn cơm chưa?"

"Dạ con ăn rồi." Nó nói dối. Bao giờ cũng nói dối.

"Ăn gì đó?"

"Dạ cơm. Có thịt. Ngon lắm." Nó nhìn lên trần nhà, nơi có vết ố vàng hình con rùa.

"Ừ. Ăn đủ vào. Mẹ thấy trong người khỏe hơn rồi. Tháng này con không cần gửi tiền về đâu."

"Dạ. Con biết rồi." Nó biết mẹ nó nói vậy, nhưng nó vẫn sẽ gửi. Mẹ nó ốm, thuốc thang tốn kém. Nó không thể không gửi.

"Mà con làm có mệt không?"

"Không mẹ. Con làm quen rồi."

"Ừ. Ráng lên con. Mẹ nghe nói ở thành phố lương cao."

"Dạ."

"Thôi con nghỉ đi. Mẹ cúp máy."

"Dạ. Mẹ ngủ ngon."

Thắng cúp máy. Nó nằm im một lúc, rồi ngồi dậy, bắc cái bếp điện nhỏ lên ghế nhựa, đun nước. Nó lấy gói mì ra, bóc vỏ, đợi nước sôi. Trong lúc đợi, nó nhìn ra cửa sổ. Bên ngoài, khu trọ đông người đi về. Tiếng nói, tiếng cười, tiếng trẻ con. Có mùi cơm ai đó nấu, mùi cá kho, mùi hành phi. Thắng hít một hơi. Nó nhớ mùi cơm mẹ nó nấu.

Nước sôi. Nó rót vào tô mì, đậy nắp, đợi ba phút. Nó mở nắp, mùi mì bốc lên. Nó xì xụp ăn. Ăn xong, nó rửa tô, tắt đèn, nằm xuống. Trần nhà tối om, chỉ còn vết ố mờ mờ. Nó nghĩ đến ngày mai. Ngày mai lại mười một giờ, lại mười lăm phút, lại cơm khô, lại canh nhạt. Nó nghĩ đến tháng sau, năm sau, mười năm sau. Nó không biết mình sẽ còn làm ở đây bao lâu. Nó không biết mình sẽ đi đâu. Nhưng nó biết một điều: ngày mai nó vẫn phải dậy lúc năm giờ, vẫn phải đạp xe hai mươi phút, vẫn phải đứng máy. Nó không có lựa chọn nào khác.

Nó nhắm mắt. Bên ngoài, tiếng khu trọ dần im. Xa xa, có tiếng xe tải chạy qua đường lớn. Thắng ngủ. Trong giấc ngủ, nó mơ thấy mình đang ăn cơm ở nhà. Mẹ nó ngồi đối diện, gắp cho nó miếng cá. Mâm cơm có canh chua, có rau luộc, có cá kho. Không có còi hết ca. Không có mười lăm phút. Nó ăn chậm rãi, nhai kỹ, nói chuyện với mẹ. Nó nghe tiếng mẹ nói: "Con ăn thêm đi." Nó gật đầu, đưa bát ra. Mẹ nó múc thêm cơm. Cơm nóng, thơm, mềm. Không khô như cơm công nghiệp.

Rồi chuông báo thức reo. Năm giờ sáng. Thắng mở mắt. Trần nhà ố vàng đập vào mắt nó. Nó ngồi dậy, vươn vai, đi rửa mặt. Nước lạnh làm nó tỉnh. Nó mặc áo công nhân, xỏ giày, dắt xe ra khỏi phòng. Trời còn tối. Đường vắng. Nó đạp xe về phía khu công nghiệp. Sương sớm phủ trên mặt đường. Nó đạp đều, thở đều. Trong túi áo nó có hai nghìn, đủ mua một gói xôi. Nó sẽ ăn xôi trên đường, vừa đạp xe vừa ăn. Đó là bữa sáng. Rồi mười một giờ, lại mười lăm phút. Rồi lại cơm khô. Rồi lại ca chiều. Rồi lại tối. Rồi lại sáng. Cứ thế.

Nhưng khi đạp xe qua cây cầu, Thắng nhìn thấy mặt trời mọc ở phía sau khu công nghiệp. Ánh sáng đỏ cam tràn qua những ống khói, nhuộm hồng cả một vùng trời. Nó đạp chậm lại một chút, nhìn. Đẹp. Nó biết là đẹp. Nó không dừng xe, chỉ nhìn, rồi đạp tiếp. Nó nghĩ: ngày mai, mình sẽ nhìn lại. Nếu còn thức kịp. Nếu còn nhớ. Nếu còn đủ sức để ngẩng đầu lên.

Nó đạp qua cổng khu công nghiệp. Còi báo hiệu sắp vào ca vang lên từ xa. Một ngày nữa bắt đầu. Mười lăm phút nữa sẽ lại đến. Thắng đạp nhanh hơn. Nó không muốn trễ.