Điện nhỏ phía tây Hoàng thành không có tên riêng nào đáng nhớ, chỉ quen gọi là điện Trực Chính, nơi các quan trực ban ngày thường lui tới bàn việc gấp không cần tâu lên tận điện lớn. Nắng trưa hắt qua song cửa gỗ, rọi thành từng vệt dài trên nền gạch còn ẩm hơi sương sớm chưa khô hẳn.

Ỷ Lan ngồi sau án thư, chiếc ấn giám quốc vừa nhận ở bến sông đặt bên tay phải, chưa cất vào hộp. Trên án còn một chồng sổ sách khác chưa kịp mở, mực trong nghiên đã khô cứng lại từ tối hôm trước, chưa ai mài lại. Ngoài sân, tiếng chổi tre quét lá của một người hầu vang lên đều đặn, thứ âm thanh duy nhất phá vỡ sự tĩnh lặng của buổi trưa vắng người.

Lý Đạo Thành bước vào, chắp tay hành lễ, ánh mắt lướt qua chiếc ấn một thoáng trước khi ngồi xuống ghế đối diện theo lời mời.

"Thái sư ngồi," bà nói. "Việc gấp, không cần giữ lễ nhiều."

"Nguyên phi vừa nhận ấn xong đã phải lo việc ngay, kể cũng vội."

"Bệ hạ đi rồi, việc không đợi ai vội hay không vội."

Lý Đạo Thành gật đầu, không phản bác, rút từ trong tay áo một tờ đơn đã gấp nếp.

"Có việc này, thần định để chiều mới trình, nhưng nghĩ lại thấy nên đưa Nguyên phi xem trước."

Ông đặt tờ đơn lên án thư. Ỷ Lan mở ra, đọc lướt, rồi đọc lại lần thứ hai chậm hơn.

"Một hương ở Cổ Pháp xin miễn tô thuế năm nay," bà nói, không phải hỏi mà như đang nói lại cho chính mình nghe. "Vì trai tráng đã đi lính hết, ruộng bỏ hoang một nửa."

"Đúng vậy."

"Thái sư nghĩ nên xử thế nào?"

"Lệ cũ không có khoản miễn cho trường hợp này. Ngụ binh ư nông vốn định sẵn người lính vẫn cày cấy phiên gác, không phải đi xa cả năm. Nhưng năm nay khác lệ, phần đông trai tráng hương ấy theo đường thủy đi cùng Đại tướng, không ai ở nhà cày được."

"Vậy Thái sư định giữ đúng lệ cũ, hay phá lệ?"

"Thần không định gì cả," Lý Đạo Thành nói, chậm rãi. "Thần đưa Nguyên phi xem, vì đây là việc đầu tiên Nguyên phi phải quyết từ khi nhận ấn. Thần muốn biết Nguyên phi định quyết thế nào, trước khi thần nói ý của mình."

Ỷ Lan nhìn ông một lúc, không vội đáp.

"Thái sư muốn thử ta."

"Thần không dám."

"Thái sư đang thử," bà nhắc lại, không có ý trách. "Nếu ta miễn hết, Thái sư sẽ hỏi lấy đâu ra lương nuôi quân. Nếu ta không miễn, Thái sư sẽ hỏi một người đàn bà mới lên ngồi ghế này có còn nhớ dân đói là thế nào không."

Lý Đạo Thành không phủ nhận.

"Nguyên phi nói không sai."

"Vậy để ta hỏi ngược lại Thái sư một câu trước khi ta quyết. Nếu là Thái sư, Thái sư sẽ miễn cả hương, hay chỉ miễn phần ruộng của nhà có người đi lính?"

"Thần sẽ miễn phần ruộng của nhà có người đi lính, phần còn lại vẫn thu, chỉ giảm."

"Vì sao không miễn cả hương?"

"Vì nếu miễn cả hương, hương bên cạnh sẽ hỏi vì sao nhà họ không có người đi lính mà vẫn phải đóng đủ. Việc nước không chỉ có một hương."

Ỷ Lan gật đầu chậm, cầm bút chấm mực.

"Vậy cứ theo cách đó mà làm. Ghi rõ: miễn phần ruộng nhà có người đi lính, phần còn lại giảm một phần ba, không giảm hết. Ai hỏi vì sao không giảm hết, Thái sư cứ trả lời đúng câu Thái sư vừa nói với ta."

"Hương ấy có hơn sáu mươi mẫu ruộng công," Lý Đạo Thành nói thêm, "giảm một phần ba cũng ngót trăm thùng thóc. Kho quốc khố năm nay vốn đã hụt vì lo lương cho chiến dịch."

"Vậy Thái sư định lấy đâu bù vào chỗ hụt đó?"

"Thần chưa tính tới, vì còn chờ Nguyên phi quyết việc miễn giảm trước."

"Thế thì Thái sư về tính luôn hai việc cùng lúc. Ta không muốn ngồi nghe từng việc một, trong khi Đại tướng ngoài kia đang tính cả một chiến dịch trong đầu chỉ bằng một lần họp."

"Nguyên phi định để thần chịu tiếng phần khó?"

"Không." Bà đặt bút xuống, nhìn thẳng vào ông. "Ta định để cả hai cùng chịu. Lệnh ký tên ta, lời giải thích là của Thái sư. Ai muốn trách, phải trách cả hai."

Lý Đạo Thành im lặng một nhịp, rồi khẽ cúi đầu, không phải kiểu cúi đầu vâng lệnh thường thấy mà như một cái gật đầu chậm rãi hơn, dè dặt hơn.

"Nguyên phi còn trẻ hơn thần tưởng khi nghĩ ra cách chia phần trách nhiệm này."

"Thái sư còn già hơn ta tưởng khi vẫn ngồi đây thử một người mới nhận ấn được nửa canh giờ."

Ông không đáp lại câu đó bằng lời, chỉ đứng dậy, chắp tay hành lễ lần nữa, dài hơn lần trước một chút.

"Thần xin lui."

"Thái sư."

Ông dừng bước.

"Nếu Thái sư còn định thử ta thêm lần nữa," bà nói, "thì lần sau đừng đợi tới lúc việc đã gấp mới đưa đơn ra. Ta muốn xem cả những việc chưa gấp, để biết Thái sư định giữ lại bao nhiêu việc cho riêng mình."

"Thần nhớ."

Lý Đạo Thành bước ra khỏi điện, tới cửa thì dừng lại một nhịp, không quay đầu, rồi mới bước tiếp. Tiếng bước chân ông xa dần ngoài hành lang đá, hòa lẫn vào tiếng chổi tre vẫn đang quét đều ngoài sân. Ỷ Lan ngồi lại một mình, nhìn theo bóng ông khuất sau khung cửa, tay vẫn còn đặt trên tờ đơn vừa phê, mực chưa kịp khô hẳn. Bà không gọi người hầu vào dọn chồng sổ sách còn lại trên án, chỉ kéo tập đầu tiên lại gần, mở ra, bắt đầu đọc.