Sương chưa tan hết trên mặt sông khi trống trận nổi lên lần thứ ba. Hai trăm chiến thuyền dàn thành ba hàng dọc bến, buồm còn cuộn, mái chèo dựng đứng như một rừng cây trụi lá. Năm vạn quân đứng thành khối vuông trên bãi đất trống, giáp da xỉn màu trong ánh sáng chưa đủ nắng, không ai nói một lời.

Ngô Tuấn đứng đầu hàng tướng lĩnh, tay áo buộc gọn, mắt nhìn thẳng về phía đài gỗ dựng tạm giữa bến. Lý Thánh Tông bước lên đài, khoác long bào ra trận, sau lưng là cờ vàng thêu rồng chưa kịp phất vì gió còn yếu.

"Trẫm thân chinh phương nam," vua nói, giọng không lớn nhưng vang tới cuối hàng quân nhờ tiếng loa truyền của quan hầu đứng hai bên. "Việc nước giao lại cho Thái sư Lý Đạo Thành và Nguyên phi Ỷ Lan. Việc quân, trẫm giao cho Đại tướng Ngô Tuấn tiên phong."

Ngô Tuấn bước lên ba bậc thang gỗ, quỳ một gối. Một viên quan hầu bưng hộp gấm tiến tới, mở nắp, để lộ ấn đồng khắc bốn chữ triện.

"Nhận ấn," vua nói.

Ngô Tuấn đưa hai tay đỡ lấy hộp gấm. Không có lời tạ ơn dài, không có câu thề trung liệt như lệ thường các tướng vẫn nói trước ba quân. Ông chỉ cúi đầu một lần, đứng dậy, lùi ba bước rồi quay người bước xuống đài.

Phía sau lưng, một viên lão tướng đứng gần đó khẽ cau mày, ghé tai người bên cạnh.

"Không một câu," ông ta nói, giọng đủ nhỏ để không tới tai vua. "Đời ta chưa thấy ai nhận ấn tiên phong mà lặng như câm."

"Có khi lặng còn hơn nói nhiều mà không giữ được lời," người bên cạnh đáp, mắt vẫn nhìn về phía đài gỗ.

"Ta không nói hắn thất lễ. Ta chỉ nói lạ."

"Lạ thì để sau trận biết. Giờ còn phải lo cho đủ số thuyền."

Người kia không đáp thêm, chỉ nhìn theo bóng Ngô Tuấn đang bước xuống bến, dáng đi không nhanh không chậm, không một lần ngoái lại phía đài gỗ nơi vua vẫn còn đứng.

Dưới bến, đám lính trẻ đã bắt đầu lên thuyền. Một người trong số đó, áo giáp còn mới, dừng lại trước mạn chiếc thuyền lớn nhất, đưa tay chạm vào gỗ ba lần, mỗi lần đều khẽ cúi đầu. Một người lính già đứng cạnh giải thích cho một tân binh khác đứng gần:

"Chạm ba lần, để biển nhớ mặt. Có nhớ mặt thì mới chịu trả người về."

"Nếu không chạm thì sao?" tân binh hỏi.

"Thì biển không nợ gì cả."

"Ông chạm bao nhiêu lần rồi?"

"Đủ để biển còn nhớ ta là ai," người lính già nói, không cười. "Chú mày mới lần đầu, chạm cho kỹ vào."

Ngô Tuấn đi ngang qua, thấy động tác đó nhưng không dừng bước, cũng không đưa tay chạm vào mạn thuyền của riêng mình khi lên tàu chỉ huy. Một tên lính đứng gần đủ để nhận ra sự khác biệt ấy, nhưng không ai dám hỏi.

*

Ở đầu bến bên kia, một chiếc kiệu nhỏ dừng lại. Ỷ Lan bước xuống, không mặc phẩm phục đầy đủ như lệ thiết triều mà chỉ khoác áo màu sẫm, tóc vấn gọn dưới một tấm khăn. Một viên quan Khu mật chờ sẵn, tay bưng một chiếc ấn khác, nhỏ hơn ấn tiên phong, khắc chữ khác.

"Nguyên phi," viên quan nói, "ấn giám quốc, xin nhận ngay tại đây. Bệ hạ đã dặn, không cần đợi về điện."

Ỷ Lan nhìn chiếc ấn một thoáng trước khi đưa tay ra.

"Ngay tại bến sông?"

"Bệ hạ nói, việc gấp thì lễ phải nhường."

Bà nhận ấn, không nói thêm gì về nghi lễ vội vã ấy, chỉ gật đầu ra hiệu cho viên quan lui xuống. Ngô Tuấn đi ngang, thấy cảnh đó, dừng lại đúng ba bước, chắp tay hành lễ.

"Nguyên phi."

"Đại tướng." Bà nhìn ông, ánh mắt không có gì đặc biệt trong đó, chỉ là một cái nhìn đánh giá nhanh, như người ta nhìn một món đồ vừa được giao vào tay mình sử dụng. "Nghe nói ông không nhận lời thề nào trước ba quân."

"Thần không có lời thề nào để nói ngoài việc thần sẽ làm."

"Vậy nếu trận này thắng, ai sẽ biết công đó là của ông?"

Ngô Tuấn im lặng một nhịp trước khi đáp.

"Sử sẽ biết công của Đại Việt. Còn công của một người, để người đời sau cãi nhau cũng được."

Ỷ Lan khẽ nhướng mày, không cười nhưng cũng không tỏ ý khó chịu.

"Câu đó nghe không giống lời một tướng quân."

"Nguyên phi cũng không giống người vừa nhận ấn giám quốc trên bến sông thay vì trong điện."

Bà không đáp lại câu đó ngay. Một khoảng lặng ngắn trôi qua, chỉ có tiếng nước vỗ mạn thuyền và tiếng quân reo xa xa khi một đoàn khác bắt đầu lên tàu.

"Đi đi," cuối cùng bà nói. "Đường còn dài, đừng để ta phải nghe tin xấu trước khi nghe tin ông đã lên đường."

"Nguyên phi sẽ nghe tin nào trước, còn tùy vào việc ai đưa tin về nhanh hơn."

"Vậy thì đưa tin về nhanh."

Ngô Tuấn cúi đầu, không đáp thêm, quay người bước xuống thuyền chỉ huy. Sau lưng ông, viên quan Khu mật khẽ ho một tiếng, như nhắc Nguyên phi còn phải về điện lo việc sổ sách trước giờ Ngọ. Bà không quay lại nhìn ông lần thứ hai, chỉ đưa ấn giám quốc cho một nội thị đi theo, rồi bước lại lên kiệu.

*

Trống trận nổi lên lần cuối. Dây neo được tháo, từng chiếc một, tiếng gỗ nghiến vào đá bến vang lên rời rạc rồi im bặt khi cả đoàn thuyền bắt đầu trôi theo dòng nước.

Trên mũi thuyền chỉ huy, Ngô Tuấn đứng thẳng, hai tay chắp sau lưng, mắt nhìn về phía trước, nơi sông sẽ mở ra biển. Ông không quay đầu lại.

Phía sau, ở một thuyền khác, người lính trẻ vừa chạm tay vào mạn thuyền ba lần vẫn còn đứng bên be tàu, mắt dõi theo bến sông đang lùi dần, theo bóng dáng những người thân không có mặt ở đó tiễn mình, cho tới khi bờ đất chỉ còn là một vệt mờ giữa sương sớm và mặt nước.