Bà Năm nằm trên bàn chụp, người cứng đờ như khúc gỗ mới đốn, hai mắt nhắm nghiền, môi mấp máy liên hồi. Tôi đứng ngoài tấm kính chì dày cộp, vừa thở phào nhẹ nhõm vì cuối cùng cũng đưa được bà vào, vừa buồn cười với cái dáng vẻ "tử vì đạo" của bà. Chắc trong đầu bà đang chạy hàng ngàn kịch bản về việc cái máy kia sẽ moi móc hết bí mật từ xương tủy, từ chuyện bà giấu vàng dưới lu gạo đến việc bà lỡ tay vặt trộm mấy trái ổi non nhà hàng xóm hồi bé xíu. Khám phá bản thân, đúng là một hành trình kỳ diệu, đôi khi lại bắt đầu từ một cái máy lạnh ngắt.

Tiếng "bíp" khô khan vang lên, rồi đèn hiệu chuyển màu. Cô kỹ thuật viên trẻ măng, đeo khẩu trang kín mít, ra hiệu cho tôi giữ im lặng. Bà Năm giật thót, người run lên bần bật như cọng rau gặp gió. Tôi chỉ muốn lao vào vỗ vai bà, bảo "Bà ơi, nó chỉ chụp hình thôi mà, có phải tra tấn đâu!". Nhưng tôi biết, với Bà Năm, cái sự "chụp hình" này còn đáng sợ hơn cả tra tấn. Nó là sự phơi bày, là sự can thiệp thô bạo vào cái thế giới riêng tư mà bà đã xây dựng kiên cố mấy chục năm qua.

Cái máy X-quang, trong mắt Bà Năm, không khác gì một con quái vật công nghệ, với con mắt điện tử sắc lạnh có thể xuyên thấu mọi thứ. Nó không chỉ nhìn thấy xương, thịt, mà còn "nhìn" thấy cả những nỗi lo, những phiền muộn, những vết sẹo vô hình mà thời gian đã khắc lên cuộc đời bà. Tôi tự hỏi, liệu có phải những AI tiên tiến hơn trong tương lai, như VERA chẳng hạn, sẽ thực sự "nhìn" được những điều đó không? Hay chúng chỉ dừng lại ở những con số, những đồ thị, những dữ liệu khô khan mà con người phải tự mình giải mã và cảm nhận?

Phòng chụp lại im phăng phắc, chỉ còn tiếng quạt gió rì rì và tiếng tim tôi đập thình thịch. Tôi nín thở, nhìn chằm chằm vào bà Năm. Bà vẫn nhắm mắt chặt, hai tay siết chặt vào nhau, cứ như đang cố gắng dùng hết sức bình sinh để "chống lại" luồng sóng vô hình đang quét qua cơ thể mình. Ánh sáng xanh nhạt lóe lên rồi tắt ngúm, nhanh như một cái chớp mắt. "Xong rồi bác ơi," cô kỹ thuật viên nói nhỏ, giọng đều đều, không chút cảm xúc. Đối với cô, đây chỉ là một công việc lặp đi lặp lại hàng trăm lần mỗi ngày. Đối với Bà Năm, đó là cả một cuộc chiến cân não vừa kết thúc.

Bà Năm từ từ mở mắt, khuôn mặt tái mét, mắt vẫn còn vương vẻ hoảng loạn. Bà ngồi bật dậy, vội vàng chỉnh lại vạt áo, tóc tai bù xù. "Nó... nó có nhìn thấy gì không con?" Bà thì thào, giọng run run như sắp khóc. Tôi không biết phải trả lời thế nào. "Nhìn thấy xương khớp của bà để bác sĩ chẩn đoán bệnh thôi ạ," tôi cố gắng giải thích một cách khoa học nhất có thể. Nhưng bà vẫn không tin. Bà cứ nhìn tôi, rồi nhìn cái máy X-quang như nhìn kẻ thù không đội trời chung. Tình bạn và tình yêu tuổi trẻ có thể đơn giản, nhưng niềm tin giữa con người và công nghệ thì phức tạp hơn nhiều.

Chúng tôi ra ngoài chờ kết quả. Bà Năm ngồi thụp xuống ghế, thở hổn hển. "Tưởng chết không chứ," bà lẩm bẩm. "Cái máy gì đâu mà ghê gớm. Nó cứ nhìn chằm chằm vào người mình, như muốn nuốt chửng mình vậy." Tôi bật cười. "Bà tưởng tượng đó thôi. Nó chỉ là cái máy, đâu có mắt mũi gì đâu mà nhìn." Bà Năm nguýt tôi một cái rõ dài: "Con nít ranh! Con có biết cái gì đâu. Mấy cái máy móc bây giờ nó tinh quái lắm. Nó có thể nhìn thấy hết, từ bệnh tật trong người đến cả mấy cái chuyện thầm kín nhất của mình nữa đó."

Tôi ngồi cạnh bà, lắng nghe những lời than vãn của bà, trong lòng bỗng thấy lạ lẫm. Cái thế giới của Bà Năm, với những niềm tin và nỗi sợ hãi rất đỗi "người", đối lập hoàn toàn với thế giới số mà tôi đang sống. AI thì vô tri, vô cảm, chỉ làm theo thuật toán. Nhưng con người lại gán cho nó quá nhiều ý nghĩa, quá nhiều cảm xúc. Liệu có phải chính vì thế mà chúng ta, cả người lẫn AI, đôi khi đều "khổ" vì nhau, vì những hiểu lầm không tên? Ước mơ và sự nghiệp của tôi gắn liền với công nghệ, nhưng những khoảnh khắc như thế này lại khiến tôi tự hỏi, liệu mình đã thực sự hiểu được "con người" trong thời đại số chưa.

Một lúc sau, cánh cửa phòng chụp X-quang bật mở một cái "cạch" rõ to, như thể vừa giải thoát cho cả một vũ trụ đang bị nhốt.