Tuy Lý Vương

Tuy Lý Vương tên thật là Nguyễn Phúc Thư, sau đổi thành Nguyễn Phúc Miên Trinh, sinh ngày 3 tháng 2 năm 1820 tại kinh đô Huế, là con trai thứ 11 của vua Minh Mạng, mẹ là bà Tiệp dư Lê Thị Ái quê Phong Điền. Từ nhỏ ông được mẹ và thầy dạy Thân Văn Quyền rèn cặp kỹ lưỡng, nổi tiếng thông minh hiếu học, tính tình đôn hậu ngay thẳng, không chỉ giỏi văn chương mà còn am hiểu y lý. Năm 1839, dưới triều Minh Mạng, ông được phong tước Tuy Quốc công và lập phủ đệ riêng lấy tên Tĩnh Phố tại vùng Vỹ Dạ.

Cùng với người anh cùng cha khác mẹ là Tùng Thiện Vương Nguyễn Phúc Miên Thẩm, ông sáng lập và là trụ cột của Mặc Vân thi xã, còn gọi Tùng Vân thi xã, hội thơ quy tụ nhiều danh sĩ đương thời như Nguyễn Văn Siêu, Cao Bá Quát, Hà Tôn Quyền, Phan Thanh Giản, Nguyễn Đăng Giai. Hội thường họp tại Ký Thưởng Viên, về sau là khuôn viên phủ Tuy Lý Vương. Vua Tự Đức từng ban câu đối nổi tiếng ca ngợi bốn danh sĩ đương thời: Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán, Thi đáo Tùng, Tuy thất thịnh Đường, xếp thơ của Tùng Thiện Vương và Tuy Lý Vương sánh ngang thơ Đường thịnh thế, đưa hai anh em vào hàng những cây bút thơ ca hoàng tộc lừng lẫy nhất triều Nguyễn.

Năm 1851, khi vua Tự Đức lập Tôn Học Đường để dạy dỗ con em hoàng tộc, Tuy Lý Vương được cử giữ chức Đổng Sự trông coi việc học. Sau khi Tự Đức băng hà năm 1883, ông được tấn phong tước Tuy Lý Vương và cùng Thọ Xuân Vương Nguyễn Phúc Miên Định làm phụ chính đại thần phò tá vua mới. Tuy nhiên đây là giai đoạn triều đình rối ren với hàng loạt cuộc phế lập vua liên tiếp, quyền lực thực tế rơi vào tay hai quyền thần Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết. Tuy Lý Vương bị thất thế trong các cuộc chính biến, có lúc phải lánh vào trại lính Pháp, sau đó bị bắt giữ, tống giam rồi lưu đày đi Quảng Ngãi.

Sau sự kiện kinh đô thất thủ năm 1885 và vua Hàm Nghi xuất bôn ra Tân Sở, ông được cho trở về Huế. Đến năm 1889, dưới triều vua Thành Thái, ông được phục chức, giữ vai trò Đệ nhất Phụ chính thân thần cho đến năm 1894. Ông mất ngày 18 tháng 11 năm 1897 tại Huế, thọ 77 tuổi, được truy tặng thụy hiệu Đoan Cung.

Về trước tác, ông để lại khối lượng thơ văn chữ Hán đồ sộ, tập hợp trong bộ Vỹ Dạ hợp tập gồm 12 quyển, ngoài ra còn có Nữ phạm diễn nghĩa từ diễn Nôm sách luân lý dạy đạo đức phụ nữ, và tham gia soạn Hòa Lạc ca. Phủ thờ và lăng mộ ông tại Vỹ Dạ, thành phố Huế nay được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia từ năm 1991. Hậu duệ của ông có nhiều người thành danh trong văn học và chính trị như nhà thơ Ưng Bình Thúc Giạ Thị, Thủ tướng Nguyễn Phúc Bửu Lộc, nhà khoa học kiêm nhà ngoại giao Bửu Hội, cho thấy sức ảnh hưởng lâu dài của dòng thơ hoàng tộc mà ông cùng Tùng Thiện Vương gây dựng.