Thuở Đất Chưa Tên — Tuyến B · Công trường đào kinh Vĩnh Tế, đoạn giáp Châu Đốc, 1819

Trời chưa sáng hẳn, cai Thà đã nghe tiếng chân chạy huỳnh huỵch ngoài lán, rồi tiếng thằng Tám Đại kêu váng lên ngoài cửa.

“Cai Thà! Cai Thà ơi, thằng Tư Kịt nó đi rồi!”

Cai Thà bật dậy, quơ vội cái áo. “Đi đâu? Trốn hả?”

“Đi luôn rồi, cai! Chết rồi! Sốt cả đêm, run như cầy sấy, tới gần sáng thì lặng re, tụi tui lay hoài không dậy.”

Cai Thà bước ra, thấy mấy người trong lán đứng vòng quanh, ai nấy mặt mày còn ngái ngủ lẫn hoảng hốt. Tám Đại đứng gần đó, tay còn cầm cây đèn dầu, mặt tái mét.

“Ổng sốt từ hồi nào?” Cai Thà hỏi.

“Từ chiều hôm qua, cai. Lúc đào tới khúc đất phèn đó, ổng than lạnh, tui biểu ổng nghỉ, ổng hổng chịu, sợ cai la. Tới tối thì run dữ, tui với thằng Sáu đắp cho ổng hai cái mền, cũng hổng ăn thua.”

“Sao không kêu tui liền hồi đó?”

Tám Đại cúi đầu, giọng nhỏ lại. “Tui sợ cai rầy, nói tại tụi tui hổng lo cho ổng nghỉ sớm. Với lại nghĩ ổng chỉ sốt rét bình thường, mai khỏe.”

Cai Thà không nói gì thêm, đi lại chỗ xác Tư Kịt nằm, kéo tấm chiếu phủ qua, nhìn một lượt rồi phủ lại. “Thôi, để đó, chút báo đốc công lo chôn cất. Bây coi dọn dẹp lán, rồi ra sắp hàng điểm danh như thường, đừng để trễ giờ.”

“Dạ.” Tám Đại đáp, giọng còn run, rồi quay đi gọi mấy người khác phụ dọn.

Cai Thà đứng lại một mình, tay siết chặt cuốn sổ bìa da đang cầm sẵn từ lúc nãy, trong bụng đã tính sẵn, buổi điểm danh sáng nay sổ sẽ thiếu một người, ông phải ghi rõ lý do, xin bổ sung người mới, chuyện này ông làm quen tay, không phải lần đầu.

Buổi điểm danh diễn ra ở bãi đất trống đầu công trường, tám mươi mấy người đứng thành hàng, cai Thà đứng trước, mở sổ, gọi từng tên. Gọi tới khoảng giữa, ông ngừng lại một nhịp, nhìn xuống dòng chữ, rồi vẫn xướng như thường lệ:

“Trần Văn Kịt.”

Có tiếng dạ. Một người bước ra khỏi hàng.

Cai Thà ngước lên, tay cầm bút khựng giữa không trung.

“Mày…” Ông nuốt lại câu định nói, đổi giọng. “Mày tên gì?”

“Dạ, Trần Văn Kịt.” Người đó đáp, tỉnh bơ, mắt nhìn thẳng vào ông, không chớp.

Mấy người đứng gần quay lại nhìn, có người cau mày, có người liếc nhau, nhưng không ai lên tiếng. Cai Thà nhìn kỹ gương mặt trước mặt, không phải Tư Kịt, mà cũng không hẳn lạ, như đã gặp ở đâu đó trong đám phu tám chục người này, cố nhớ cho ra là ai thì lại chịu.

“Bây làm ở đội nào, sao tao không nhớ mặt?” Cai Thà hỏi, cố giữ giọng bình thường.

“Dạ, đội cai đây, làm hoài mà cai.”

“Làm hoài là làm hồi nào?”

Người đó im lặng một chút, rồi đáp, giọng đều đều: “Dạ, con hổng nhớ rõ, chỉ nhớ mình tên Trần Văn Kịt, làm ở đây.”

Cai Thà nhìn xuống sổ, rồi nhìn lại người trước mặt, bụng đánh lô tô nhưng ngoài mặt vẫn cố giữ tỉnh. Đốc công Xái đang đứng phía xa, ngó chừng buổi điểm danh, cai Thà biết nếu làm rùm beng lên lúc này, thế nào cũng bị hỏi tới hỏi lui, mất công, mà chưa chắc đã nói cho ra lẽ. Ông đánh dấu vào sổ, cho người đó vào hàng, tiếp tục gọi tên những người còn lại.

Đủ tám mươi ba người. Không thiếu, không dư, y như mọi bữa.

Điểm danh xong, đám phu tản ra lãnh cuốc, lãnh ky, kéo nhau ra công trường. Cai Thà đứng lại, kéo tay Tám Đại lại gần, hỏi khẽ:

“Mày có biết cái thằng vừa đứng ra nhận tên thằng Tư Kịt đó là ai không?”

Tám Đại nhíu mày, ngoái nhìn theo hướng đám đông vừa đi. “Đâu, cai nói ai?”

“Cái thằng khi nãy dạ tên Trần Văn Kịt đó.”

“Thì… thằng Tư Kịt chớ ai, cai. Ủa mà thằng Tư Kịt hồi hôm mới…” Tám Đại khựng lại giữa câu, mặt biến sắc.

“Mày thấy mặt nó lúc nãy chưa? Có giống thằng Tư Kịt hôm qua không?”

Tám Đại đứng ngẩn ra, cố nhớ lại, rồi lắc đầu chậm rãi. “Con… con hổng dám chắc, cai. Lúc đó con còn đang lo dọn đồ, đâu để ý kỹ mặt mũi. Mà… mà đúng là kỳ thiệt, cai.”

Cai Thà không nói gì thêm, nhìn ra công trường, chỗ người mang tên Tư Kịt đang đứng, cầm cuốc lên, vung một nhát xuống đất, tay nghề thuần thục, đúng ngay khoảnh đất Tư Kịt vẫn đào mỗi ngày.

Đốc công Xái đi ngang qua, thấy hai người đứng khựng lại giữa bãi, ghé lại hỏi: “Sao đứng đực ra đó, thiếu người hả cai Thà?”

“Dạ không, đủ số, thưa đốc công.” Cai Thà đáp nhanh, gấp cuốn sổ lại.

“Đủ thì lo cho tụi nó ra công trường lẹ đi, đứng đó ngó cái gì. Lệnh trên hối tiến độ dữ lắm, nghe đâu bữa nào cũng có người trên tỉnh xuống coi chừng.” Đốc công Xái nói xong, không đợi trả lời, bước đi thẳng, dáng vội vã.

Cai Thà nhìn theo, chờ ông ta khuất hẳn sau dãy lán mới quay lại nói tiếp với Tám Đại.

Tám Đại đứng cạnh, giọng nhỏ hẳn: “Cai… hay là mình lên báo đốc công coi sao?”

“Báo gì? Báo cái gì?” Cai Thà quay lại, giọng gằn xuống. “Nói người ta là sổ tao có ma à? Đốc công Xái mà nghe vậy, ổng cho tao đi chỗ khác coi sổ liền, khỏi coi đội này nữa.”

“Vậy chớ giờ tính sao, cai?”

Cai Thà không trả lời ngay. Ông đứng nhìn thêm một lúc, rồi cúi xuống, lật lại vài trang sổ cũ phía trước, ngón tay dừng lại ở một dòng tên khác, nét mực đã hơi phai, ghi từ hồi tháng trước.

“Từ từ,” ông nói, giọng trầm hẳn xuống, mắt vẫn dán vào trang sổ. “Để tao coi lại cái đã.”