Cầu tre rộng đúng hai bàn chân. Ba cây bương ghép lại, buộc lạt ở hai đầu, gối lên mấy cái cọc đóng xuống lòng khe. Tay vịn là một sợi thừng chăng chéo, chùng ở quãng giữa, sờ vào thấy ẩm.

Tôi đi được bốn bước thì cầu nhún. Ba lô trên vai nhún theo một nhịp chậm hơn, và hai nhịp ấy đánh nhau ở ngang thắt lưng tôi. Tôi dừng lại, hạ người thấp xuống, rồi đi tiếp bằng cách trượt bàn chân trên thân bương chứ không nhấc lên. Mặt nước cách chân tôi hơn một mét. Nước không kêu to, chỉ ù đều, thỉnh thoảng đánh òm một tiếng vào mỏm đá phía trái rồi lại ù.

Sang tới bờ, tôi ngồi bệt xuống một hòn đá, tháo giày ra dốc cát ướt. Lưng áo dính bết. Tôi ngoái nhìn lại phía bên kia, chỗ sân đình và cái loa nén trên cột điện, thấy nó nhỏ hơn tôi tưởng.

Xóm Bến bám theo một con ngõ đất chạy song song với khe. Rào tre, mấy đống củi xếp cao ngang ngực, một cái chuồng gà quây bằng lưới B40 đã han. Có nhà lợp ngói, có nhà lợp tôn. Tôi đi tìm màu xanh, và tìm thấy nó ở gần cuối ngõ: một nếp nhà ba gian, mái tôn xanh bạc thành màu lá úa, hiên láng xi măng. Ngoài cổng, một cây khế nghiêng hẳn ra đường, dưới gốc rụng đầy quả nhỏ, quả nào cũng bị kiến bu.

Trong sân có hai cái nong phơi măng thái mỏng. Một bà cụ đang cúi trở nong, bốc từng vốc măng hất lên rồi rải ra. Bà nhỏ người, tóc búi thấp, áo cánh nâu, quần đen xắn tới bắp chân, chân đất.

Bà ngẩng lên trước khi tôi kịp chào.

"Con Hoài đấy hả? Cụ Trạc nhắn từ trưa rồi. Sang bằng cầu tle à? Nác lên thế mà cô đi cầu, ướt hết gấu quần kia kìa. Đứng đó làm chi, vào nhá đi."

"Cháu chào bác ạ." Tôi bỏ ba lô xuống bậc hiên.

Bà đi tới, xốc thử cái quai, rồi buông ra ngay. "Cha bố cô. Cái chi mà nặng rứa? Đá à?"

"Dạ máy móc với sổ sách thôi ạ."

"Máy móc." Bà nhắc lại, rồi quay đi rửa tay vào cái chậu nhôm để đầu hiên, vẩy tay hai cái cho ráo. "Ngồi. Nác vối tôi mới rót ban trưa, còn nóng."

Bộ bàn ghế nhựa đỏ kê sát vách, một chân kê thêm mảnh ngói vỡ cho khỏi cập kênh. Cái phích Rạng Đông tróc sơn gần hết, còn lại mấy vệt hoa hồng ở thân. Bà rót ra hai cái cốc thuỷ tinh, đẩy một cốc về phía tôi, rồi ngồi xuống ghế đối diện, hai tay chống lên đầu gối.

"Uống đi. Ba tháng cơ à? Cụ Trạc nói ba tháng. Ba tháng thì cô ăn cơm ở đây, tôi nấu luôn thể, chứ cô nấu riêng thì tốn củi mà bếp cũng có một cái. Tiền nong tính sau, cô đừng có lo cái đó vội. Nhà tôi có mấng người mô, có mình tôi. Cô có kiêng chi không?"

"Dạ cháu không kiêng gì ạ."

"Ừ, rứa cho dễ."

Bà nói nhanh, không chờ tôi đáp hết câu này đã sang câu khác, và trong lúc nói bà chêm những chỗ tôi nghe ra âm nhưng không bắt kịp nghĩa. Tôi ngồi nghe và ráp lại bằng ngữ cảnh, kiểu người ta ráp một câu nước ngoài nghe lỏm ngoài ga: chỗ nào có tay bà chỉ thì tôi đoán được, chỗ nào không thì tôi để trôi qua. Tôi cũng không hỏi lại. Ngày đầu tiên mà hỏi lại từng chữ thì thành ra tôi đang bắt bà giảng bài, và tôi đã học được ở mấy chuyến điền dã trước là đừng làm thế trong hai ngày đầu.

Được một lúc, tôi đặt cốc xuống.

"Bác cho cháu xin phép một việc ạ." Tôi kéo khoá ngăn ngoài ba lô, lấy ra cái máy ghi âm. Nó đen, to bằng bao thuốc lá, có một cái kẹp áo ở lưng. "Cháu bật cái này lúc nói chuyện được không ạ. Nó chỉ thu tiếng thôi ạ, cháu về nghe lại để chép cho đúng."

Bà Rớt cầm lấy, lật qua lật lại, gí ngón tay vào cái lưới thu ở đầu máy.

"Ghi để làm chi? Ghi rồi cô để ở mô?"

"Dạ cháu để trong máy tính, rồi cháu chép ra giấy ạ."

"Rồi ai đọc?"

Tôi hơi khựng. "Dạ, trước mắt là thầy cô ở trường cháu ạ. Sau này thì... ai muốn đọc cũng đọc được ạ."

Bà đẩy cái máy trả lại tôi. "Ừ thì ghi. Tôi nói cũng có chi hay ho mô mà ghi."

Tôi bấm nút. Một chấm đỏ hiện ra ở góc màn hình, và cái vạch sóng nhỏ bắt đầu nhảy theo tiếng gà bới ngoài sân. Tôi đặt máy lên bàn, hướng đầu thu về phía bà, và ghi vào sổ tay: 16h05, ngày 1, nhà bà Rớt, xóm Bến. Đây là lần đầu tiên tôi bật nó ở thung Nác.

Bà Rớt nói tiếp, chẳng khác gì lúc chưa có máy. Bà kể cái mái tôn dột hai chỗ, đã lấy nhựa đường trám nhưng mưa to vẫn thấm; kể năm ngoái gánh luồng được bốn triệu, năm nay chưa biết; kể con chó vàng nằm giữa đường bê tông là chó nhà ông Chắt xóm Trên, nó nằm đó cả ngày, xe máy phải vòng, không ai nói được nó.

Rồi bà hỏi, giọng vẫn y như lúc đang kể chuyện con chó.

"Nhà cô còn mẹ không?"

"Dạ mẹ cháu mất mấy năm rồi ạ."

"Ừ." Bà gật một cái, tay vẫn vê mép cái khăn vắt trên vai. "Cá khe chiều ni có mấng con, để tôi kho mặn. Cô ăn được cay không?"

"Dạ được ạ."

"Rứa thì tốt."

Bà đứng dậy, vỗ vỗ hai tay vào nhau cho rơi vụn măng, rồi bảo tôi xách ba lô theo vào trong.

Buồng dành cho tôi ở gian phía đông, ngăn với gian giữa bằng một tấm ván ép và một cái rèm hoa. Trong buồng có cái klương gỗ kê sát vách, chiếu mới, một cái màn buộc túm bốn góc, một cái quạt cây cánh nhựa ngả vàng, và một cái bàn học cũ có ngăn kéo hỏng, mặt bàn còn dán một miếng đề can hình con mèo đã bong nửa.

"Bàn của con Miên đấy. Cháu tôi. Nó làm nail ngoài thị trấn, cuối tuần nó về." Bà kéo cái rèm ra hết cho sáng. "Nó bằng tuổi cô, hơn kém mấy tuổi chi đó. Cuối tuần nó về thì nó ngủ với tôi ngoài kia, cô cứ ở trong ni."

"Dạ cháu ngủ ngoài cũng được mà bác."

"Ngoài có ai mô mà ngủ." Bà nói vậy, rồi đi ra, để lại cái cửa buồng mở.

Tôi dỡ đồ. Ba cuốn sổ bìa cứng xếp một chồng ở góc bàn, hai thẻ nhớ và mười hai đôi pin tiểu bỏ vào ngăn kéo hỏng, tập giấy giới thiệu để dưới cùng. Cái danh sách bốn mươi mốt người tôi ghim lên vách bằng một cái đinh có sẵn. Ghim xong tôi đứng nhìn nó một lúc, và câu cụ Trạc hỏi ban trưa lại chạy qua đầu tôi thêm một lần nữa, nguyên vẹn từng chữ, rồi đi.

Gần bảy giờ thì trời tối hẳn. Tôi ra giếng rửa mặt. Giếng ở góc sân, thành xây gạch, rêu bám thành từng mảng đen ở mặt trong, gàu là một cái can nhựa cắt vát buộc dây dù. Tôi thả gàu xuống, nghe nó chạm nước một tiếng bụp, rồi kéo lên. Nước lạnh hơn tôi nghĩ, và có mùi đá.

Trong bếp, bà Rớt đang đảo cái gì đó, tiếng đũa cả gõ vào thành nồi.

Rồi bà nói vọng ra qua cửa bếp, không ngẩng lên, giọng đúng như lúc bà bảo tôi uống nác vối:

"Nác lên tới cái rào rồi đó, tối chớ có ra phía cây khế mà xuống, nghe chưa. Blời ni là blời trở, mấng hôm ni tle nó kêu cả đêm, mà tle kêu thì cái klương kê sát vách là ướt chiếu, cô kéo nó ra một gang cho tôi."

Tôi đứng với cái khăn mặt trên tay, nước còn chảy xuống cổ.

"Dạ?" tôi nói. "Bác dặn cháu cái gì ạ?"

Bà Rớt nhắc lại. Nguyên câu, không chậm hơn một chữ nào, không đổi chữ nào, cũng không đổi sang tiếng ngoài. Nói xong bà cúi xuống nhấc cái vung, hơi nước bốc lên che mất mặt bà, và bà không nói thêm gì nữa.

Tôi bắt được cái rào, bắt được cây khế, còn lại là một dãy âm chạy qua tai tôi rồi đi mất, để lại đúng cái dáng của nó. Tôi đứng thêm mấy giây, vắt khăn lên dây, rồi đi nhanh vào buồng, lấy cái máy ghi âm trong ngăn kéo ra.

Tôi bấm nút, ghé miệng sát lưới thu, và nhắc lại từng ấy âm, chậm hơn bà rất nhiều, sai nhiều chỗ, cho tới hết câu. Chấm đỏ vẫn cháy. Ngoài bếp, bà Rớt bắt đầu băm cái gì đó, đều đặn, từng nhát một.