Tháng Mười, công ty lắp camera.

Không phải camera thường. Loại này có nhận diện khuôn mặt, gắn ở bốn góc kho và hai chỗ cửa ra vào.

Trong buổi họp phổ biến, anh phụ trách an ninh nói rất rõ mục đích:

"Cái này để đảm bảo an toàn tài sản, và để chấm công chính xác. Từ nay không cần quẹt thẻ nữa, cứ đi qua là hệ thống ghi nhận."

Có người hỏi:

"Thế nó ghi cả lúc mình đi vệ sinh à anh?"

Cả phòng cười. Anh phụ trách an ninh cũng cười.

"Nó ghi ra vào thôi. Ai lo gì thì mới phải lo."

*

Ba tháng sau, có chuyện.

Phòng nhân sự gửi thư cho mười một người trong kho, trong đó có Quỳnh.

Thư ghi: qua dữ liệu chấm công tự động, hệ thống ghi nhận anh chị có **"thời gian rời vị trí làm việc vượt định mức"**, trung bình bốn mươi bảy phút một ngày, và theo quy chế thì phần thời gian vượt định mức sẽ được **trừ vào lương**.

Khoản trừ của Quỳnh tháng ấy: sáu trăm tám mươi nghìn.

*

Cả kho nhốn nháo.

Có người tức, chửi. Có người đi hỏi, bị bảo "hệ thống nó ghi thế". Có chị Lan, bốn mươi hai tuổi, có con nhỏ hay ốm, khóc ở phòng thay đồ vì tháng ấy chị bị trừ chín trăm.

Có bốn người viết đơn khiếu nại. Đơn viết tay, viết rằng chúng tôi không hề rời vị trí lâu như thế.

Cả bốn đơn đều nhận về một câu trả lời:

*"Dữ liệu hệ thống là khách quan. Đề nghị anh chị điều chỉnh tác phong làm việc."*

*

Quỳnh không viết đơn.

Anh về nhà, và ba đêm liền anh đọc.

Anh đọc quy chế lao động của công ty. Anh đọc hợp đồng của chính anh. Anh đọc nội quy an toàn kho. Anh đọc cả cái thông báo lắp camera hồi tháng Mười, cái thông báo mà hôm ấy ai cũng ký vào cho xong.

Và đến đêm thứ ba, anh tìm được thứ anh cần.

*

Nó nằm ở hai chỗ.

**Chỗ thứ nhất**, trong bản thông báo lắp camera, ở đoạn cam kết với người lao động:

*"Dữ liệu camera được lưu trữ 90 ngày. Người lao động có quyền yêu cầu trích xuất dữ liệu liên quan đến cá nhân mình để phục vụ giải quyết tranh chấp lao động."*

Câu ấy người ta viết vào cho đủ thủ tục. Không ai nghĩ sẽ có người dùng nó.

**Chỗ thứ hai**, trong quy chế lao động, mục làm thêm giờ:

*"Thời gian làm việc ngoài giờ hành chính, nếu được ghi nhận và có sự đồng ý của quản lý trực tiếp, được tính là làm thêm giờ và trả theo quy định pháp luật."*

Quỳnh đọc câu ấy ba lần.

*Nếu được ghi nhận.*

Rồi anh ngồi thẳng dậy.

*

Vì có một chuyện mà cả kho ai cũng biết mà không ai nói.

Kho đóng cửa lúc năm rưỡi. Nhưng xe hàng thì về không theo giờ nào cả. Có hôm xe về lúc sáu giờ, có hôm bảy giờ, có hôm tám giờ rưỡi.

Xe về thì phải có người nhận. Nhận xong phải nhập kho. Nhập xong mới về được.

Ba năm nay, mười một người trong kho vẫn ở lại như thế. Không ai ghi vào đâu cả. Anh Bình có nói miệng là "anh em cố giúp nhau, cuối năm anh có thưởng", và cuối năm anh có thưởng thật, mỗi người hai triệu.

Không ai tính xem hai triệu ấy chia cho bao nhiêu giờ.

*

Bây giờ thì có người tính.

Vì suốt ba tháng qua, có một cái camera đứng ở cửa kho, ghi lại chính xác đến từng giây ai ra ai vào, lúc mấy giờ.

Cái camera ấy công ty lắp để trừ lương người lao động.

Và nó cũng chính là thứ ghi nhận đầy đủ nhất, khách quan nhất, không ai chối được, rằng mười một người ấy đã ở lại bao nhiêu giờ ngoài giờ hành chính.

*

Quỳnh soạn một tờ giấy.

**PHIẾU YÊU CẦU TRÍCH XUẤT DỮ LIỆU CÁ NHÂN**

Căn cứ: mục 4 Thông báo lắp đặt hệ thống giám sát ngày 12/10.

Nội dung yêu cầu: trích xuất toàn bộ dữ liệu ra vào của cá nhân tôi trong 90 ngày gần nhất, phục vụ việc đối chiếu thời gian làm việc thực tế.

Ở dưới cùng, anh chừa một ô:

*Cán bộ tiếp nhận (ký, ghi rõ họ tên): ...............*

Anh in mười một bản.

*

Sáng thứ Hai, mười một người trong kho cùng lên phòng nhân sự.

Không ai to tiếng. Không ai cãi nhau. Mười một người xếp hàng, mỗi người đặt lên bàn một tờ giấy giống hệt nhau.

Bạn nhân sự trẻ cầm tờ đầu tiên lên đọc.

Đọc xong, bạn ấy ngẩng lên, và bạn ấy hỏi đúng cái câu mà cậu cán bộ phường năm nào đã hỏi:

"Cái này là cái gì thế anh?"

*

Chuyện lên tới ban giám đốc trong hai ngày.

Cuộc họp ấy Quỳnh không được dự. Anh chỉ nghe kể lại, kể bởi chị thư ký, kể trong lúc chị đi lấy nước.

Chị bảo trong phòng họp, người ta cãi nhau chừng bốn mươi phút, và cuối cùng có một câu làm cả phòng im.

Câu ấy của chị kế toán trưởng.

Chị ấy bảo:

"Các anh tính thử đi. Trừ lương mười một người ba tháng, tổng cộng được hai mươi mốt triệu. Còn nếu trả đủ tiền làm thêm giờ ba năm cho mười một người ấy, theo đúng dữ liệu camera, thì..."

Chị ấy gõ máy tính.

"...là bốn trăm sáu mươi triệu."

*

Công ty không trả bốn trăm sáu mươi triệu.

Ta phải nói thật cho đúng: chuyện đời không kết thúc như trong truyện.

Người ta thương lượng. Cuối cùng hai bên thoả thuận: công ty hoàn lại toàn bộ khoản trừ ba tháng, bỏ luôn cái quy định trừ lương theo thời gian rời vị trí, và từ tháng sau tính làm thêm giờ đàng hoàng cho tất cả mười một người, có ký nhận.

Phần ba năm trước thì không ai nhắc nữa. Mười một người cũng không đòi. Đòi thì phải kiện, mà kiện thì mất việc.

Chị Lan được hoàn chín trăm nghìn. Chị mua cho con một đôi giày.

*

Nhưng có một chuyện xảy ra mà Quỳnh không tính trước.

Sáu tháng sau, công ty tháo bớt camera.

Không tháo hết. Chỉ tháo hai cái ở cửa ra vào, giữ lại bốn cái trong kho, và trong thông báo mới có ghi rõ: dữ liệu chỉ dùng cho mục đích an ninh tài sản, không dùng để chấm công.

Người ký thông báo ấy là anh phụ trách an ninh, chính anh hôm nào cười bảo *"ai lo gì thì mới phải lo"*.

*

Người ta hỏi Quỳnh vì sao công ty lại tự tháo.

Anh bảo:

"Tại họ nhận ra một chuyện."

"Chuyện gì?"

Và Trạng nói câu cuối cùng, câu khép lại cả năm mẩu chuyện:

**"Cái máy nó ghi lại hết. Ghi lại hết thì bên nào có lý, bên ấy dùng được."**

*

Bây giờ Quỳnh vẫn làm kho.

Lương anh mười một triệu rưỡi, có tăng, chưa nhiều. Anh vẫn ở trọ. Vẫn chưa vợ, tuy chị Lan có ý muốn giới thiệu cho anh một cô em họ ở quê.

Người trong nghề gọi anh là Trạng. Anh nghe thì cười, bảo trạng gì đâu, tôi có làm được gì to tát đâu.

Mà đúng thế thật. Anh không đổi được cái gì to tát cả.

Anh chỉ đòi lại được ba trăm ba mươi nghìn tiền phí thẻ, sống lại được sau mười hai ngày chết, xin được một chỗ làm, đòi được hai mươi bốn triệu học phí, và giúp mười một người trong kho có thêm chút tiền làm thêm giờ.

Cộng lại thì cũng chẳng bao nhiêu.

Nhưng ở cái xứ mà tám mươi triệu người bấm "Tôi đồng ý" mà không đọc, thì có một người chịu khó đọc, cũng đã là chuyện đáng kể rồi.