SỰ HỌC CỦA TRẺ CON Ở NGOÀI LỚP HỌC

Ai có con lại chẳng muốn cho con khôn lớn nên người, ai làm cha mẹ lại chẳng biết con đến tuổi học phải cho vào nhà trường, ai chẳng công-nhận nhà trường là một cái lò nung tài đúc trí, một cái khuôn tô tượng nặn hình của con trẻ, cái vận-mệnh một đời của con trẻ là gây dựng tự lúc ở nhà trường, ông thầy trong lớp học là một tay thợ khéo chạm trổ ra trăm thức nhân-tài, sách vở trong lớp học là một lợi-khí gọt rũa nên mọi bề nhân-cách; ở các nước văn minh thì trẻ con đến tuổi học nhất định bắt phải đi học nhà trường, gọi là giáo-dục cưỡng-bách; ở nước ta tuy chửa thực-hành cái lệnh ấy, nhưng các nhà có con cũng không mấy ai chịu cái tiếng có con không dậy để vậy mà nuôi, cũng đinh-ninh nong-nả lo cho con cắp sách theo thầy, có nhiều người gia cảnh nghèo-nàn lại ở vào chỗ quê-mùa cùng-tịch mà cũng cố bớt ăn nhịn mặc, sắm cho đủ tiền lưng gạo bị để con được theo học bằng anh bằng em, trường nào trường ấy, học-trò đông như kiến cỏ, người dắt con đến xin học chen-chúc nhau, xô đẩy nhau, gạt đi không hết, đến nỗi cái địa-vị một góc ghế nhà trường bây giờ đã thấy quí giá lắm, quí đến nỗi có người phải nói: xin được cho con vào trường học bây giờ khó bằng ngày xưa xin một chân hậu-bổ, như thế đủ biết người mình thật cũng đã chịu chăm-chút sự học cho con. Song, sự học của trẻ con ở trong lớp học thì ai cũng biết chăm-chút như thế, ai cũng lấy làm cần, lấy làm trọng như thế, mà đến sự học của trẻ-con ở ngoài lớp học thì có dễ chưa mấy người để bụng đến, chưa mấy người lấy làm cần, lấy làm trọng cũng như sự học của trẻ con ở trong lớp học mà biết chăm-chút đến đâu.

Sự học của trẻ-con ở ngoài lớp học chẳng những cũng phải cần, cũng phải trọng không kém gì ở trong lớp học mà có lẽ lại cần hơn, còn phải trọng hơn nữa. Cái trí-thức nhu yếu của trẻ-con vốn phải nhờ những bài vở ở trong nhà trường mà bồi-dưỡng được cho nên, cóp nhặt được cho có; song lạ gì cái tính con-trẻ, ở trong lớp học, có cái qui-luật nhà trường, cái quyền phép thầy giáo, cái tâm-chí trẻ-con thế nào cũng bị bó buộc, cái tinh-thần trẻ-con thế nào cũng bị sợ-sệt, mà không sao có được cái hứng-thú hăm-hở nồng-nàn; mà phàm người ta làm việc gì đã không có hứng-thú thì tinh-lực tất vì thế mà dảm, thần trí tất vì thế mà nhụt mất nhiều, việc làm khó mong gì có được cái hiệu-quả tốt. Sự học của trẻ-con ở ngoài lớp học thì không bị bó buộc về cái qui-luật nhà trường, không bị sợ-sệt về cái quyền pháp thầy giáo, tinh-thần chắc được thư sướng thỏa thích, tâm-chí chắc được phát-đạt tự-do hơn; đã từng nghiệm trẻ con khi đương học một bài học, làm một bài toán gì, mặt cũ-rũ, mắt lờ-đờ, ngủ gà ngủ gật, mà hễ vớ được bức tranh, tờ báo hoặc quyển sách nào mới lạ thì hớn hở tỉnh tao ngay; ấy trẻ-con đối với sự học ở ngoài lớp học thường lại có cái hứng-thú đặc biệt như thế; các nhà giáo-dục-học Âu Mỹ đời nay nghiên-cứu về tâm-lý người ta, đều công nhận rằng cái phương-pháp giáo-dục muốn cho được tương-hảo hoàn-toàn, phải lựa theo cái tâm-lý kẻ nhi-đồng mà khéo làm cho nó có hứng-thú về sự học thì nó mới dễ hiểu dễ nhớ mà có sở-đắc nhiều; sự học ở ngoài lớp học chẳng là rất cần cho trẻ mà lại rất ích cho trẻ dư?

Ở các nước văn-minh bây giờ, các nhà giáo-dục, các nhà trước-thuật đều rất chú-ý về một điều rất cần mà rất ích cho trẻ đó. Trẻ con nước nào cũng vậy, ngoài những sách giáo-khoa cùng bài vở công-khóa ở trong nhà trường lại còn có được hàng bao nhiêu là sách là báo, nào đồng-thoại, nào đồng-báo, nào nhi-đồng tạp-chí, nào nhi-đồng họa-báo, nào nhi-đồng tùng-thư, có nơi đã lập hẳn cho lũ trẻ thơ riêng một nhà nhi-đồng thư-viện nữa, toàn là những thứ quà nuôi hồn bổ óc của con trẻ hàng ngày hết món này đến món khác mà nó thích không chịu dời, ưa không biết chán, ngon hơn bánh kẹo, đẹp hơn đồ chơi. Trẻ con lúc ở trong lớp học đã được chịu cái giáo-dục rất hay mà ở ngoài lớp học lại được hưởng những thứ quà nuôi hồn bổ óc rất màu-nhiệm khôn ngoan như thế, trách nào bảo trẻ con người ta sao chóng khôn chóng giỏi, đến tuổi trưởng thành, ai nấy đều có đủ trí-thức để mà tự-trị, tài năng để mà tự-hoạt, nghiễm-nhiên thành cái tư-cách một bậc quốc-dân ưu-mỹ, khôn mạnh hơn người.

Trẻ-con nước ta cũng không hẳn là tư-chất thông-minh kém hẳn trẻ-con các nước khác; cái tính ham học bam biết và cái tính ưa mới thích lạ thì ở đâu cũng vậy, không phải rằng trẻ-con mình có khác gì trẻ-con người; chỉ vì sách vở của nước mình có khuyết-lược nhiều, đến ngay sự học ở trong lớp học, những sách giáo-khoa so với ở các nước văn-minh cũng chưa lấy gì làm hoàn-bị, nhưng còn có mà dạy, mà học, mà tạm gọi là nhồi nhét được đôi-chút học-thức cho trẻ trong lúc theo đuổi những công-khóa nhà trường, còn đến như sự học ở ngoài lớp học thì có thể nói là tuyệt không có tí gì cả; hết giờ trong lớp học, những công khóa nhà trường thật không còn có cái oai-lực gì bắt buộc cho trẻ-con chịu vùi đầu cắm cổ suốt ngày về cái công chuyện « cỏ-vê » của nó được nữa, mà cái thiên-tính hiếu động của trẻ-con có làm sao mà khoanh tay bó gối ngồi không, không dụng thì-giờ, gửi tinh-lực vào một cái gì được, bấy giờ trừ có mấy thứ tạp-chí, mấy tờ báo và một dúm sách chính là chỉ để riêng cho người lớn đọc, trẻ nó tò-mò đọc chẳng được cái ích gì mà lại hao tinh-thần, loạn tư-tưởng của nó nữa cũng có, ngoài ra là không còn kiếm đâu được có một thứ báo, một thứ sách nào để riêng cho trẻ đọc được để gọi là có tí-chút cái quà nuôi hồn bổ óc cho trẻ trong lúc đã mệt mỏi chán nản về những công-khóa nhà trường, bao nhiêu cái đặc-tính ham mới thích lạ, hiếu động ố tĩnh của con em mình đến nỗi phải gửi hết tinh-lực, dụng hết thì-giờ về những chuyện nghịch giặc chơi dong, vô ích mà có hại mất cả; giá cái thì-giờ ấy, cái tinh-lực ấy mà có được thứ báo, thứ sách vừa với cái trình-độ trẻ con, đem những điều đức-dục, trí-dục, thể-dục rất màu-nhiệm khôn ngoan mà khéo dùng cái cách tuyên-truyền, thích hợp với cái tính ham mới thích lạ của trẻ-con, ban phát cho lũ đầu xanh những thứ quà nuôi hồn bổ óc, thì tức là cái cách giáo-dục ở ngoài lớp học rất công-hiệu, có bổ trợ cho sự học ở trong lớp học nhiều. Các nhà giáo-dục ta, các nhà làm sách làm báo ta, chăm chỉ về sự học của trẻ-con ở trong lớp học một phần, tưởng cũng nên chăm-chỉ về sự học ở ngoài lớp học cho trẻ-con bội phần vậy.