Linh về đến tiệm khi trời đã xẩm tối.

Cô không vào nhà trọ ngay. Chân cứ tự dẫn về phố Nguyễn Thái Học, về cái mái ngói âm dương và tấm biển gỗ "Miền Xưa" đã bạc màu vì mưa. Cụ bà Miền không ngạc nhiên thấy cô quay lại — chỉ rót thêm một chén trà, đặt xuống bên góc tủ gần cửa sổ như thể đã biết trước.

"Cháu tìm thấy gì không?"

Linh đặt túi xuống, ngồi vào ghế quen. "Một bài báo nhỏ. Tờ Tin Tức Quảng Nam, năm 1964."

Cụ gật đầu, không hỏi thêm.

Ngoài cửa sổ, con phố nhỏ đang vào giờ thắp đèn lồng. Màu đỏ và vàng nhòe vào nhau trong hơi nước từ sông Hoài dạt vào. Linh nhìn những ngọn đèn đó và nghĩ đến tên người trên tờ báo cũ — Nguyễn Thị An, 23 tuổi — một cái tên mà bộ lưu trữ chỉ còn lại vài dòng chữ nhạt, như người ta không nỡ giữ nhiều hơn.

Cụ bà Miền không nhắc đến cuốn sách. Nhưng khi Linh đứng dậy chuẩn bị về, cụ chậm rãi đi vào trong và mang ra một chiếc túi vải nhỏ. Bên trong là cuốn sách bìa nâu, cột bằng dây thừng mảnh đã sờn.

"Mang về đọc. Hôm nay cháu cần đọc."

Không phải lời gợi ý. Gần như lời dặn dò.

Nhà trọ đêm đó im hơn thường lệ.

Linh ngồi xếp bằng trên giường, cuốn sách đặt trên lòng. Cô mở đèn ngủ — ánh vàng nhạt đủ để đọc, đủ để những trang giấy ố ngả màu mật ong trông ấm hơn thực tế. Mùi giấy cũ bốc lên ngay khi cô mở trang — không hẳn là mùi mốc, mà giống mùi của thứ gì đó đã nằm trong bóng tối rất lâu rồi được đưa ra nắng: phức, đậm, có chút gì ngọt ngào không giải thích được.

Cô lật đến trang cô đọc dở hôm qua.

Nhưng trang đó đã khác.

Linh không giật mình. Cô chỉ ngừng lại, ngón tay đặt lên mép giấy, cảm nhận thớ giấy hơi thô dưới đầu ngón. Rồi cô đọc.

Tôi cũng không chắc mình đang viết theo nghĩa thông thường — nghĩa là viết để một ngày nào đó có người in lên, đóng bìa lại, bày lên kệ hiệu sách Sài Gòn. Kiểu viết đó tôi đã quen. Kiểu bị từ chối đó tôi cũng đã quen rồi.

Nhưng sáng nay tôi ngồi bên cửa sổ nhìn ra ngõ hẻm — trời đang tạnh mưa, mấy đứa trẻ chạy ra nghịch vũng nước trước hiên, tiếng guốc của bà Hoa hàng xóm gõ trên đường gạch — và tôi có cảm giác lạ.

Không phải ở trong ngõ. Không phải ở sau lưng. Mà gần hơn — gần như ở ngay trong từng dòng chữ này, theo dõi từng chữ tôi đặt xuống.

Tôi đang ở 1964. Mùa hè. Hội An. Trời nóng — cái nóng kiểu miền Trung, không oi như Sài Gòn mà khô và trắng, nắng đổ thẳng xuống mái ngói từ mười giờ sáng đến ba giờ chiều, không một bóng mây. Tôi hay ngồi bên cửa sổ phía đông để tránh nắng chiều, nhưng sáng thì chịu — sáng nắng ở đây đẹp lắm, vàng như màu nghệ loãng.

Linh đọc xong đoạn đó và không lật trang.

Tim cô đập nhanh hơn — không phải kiểu sợ hãi, mà kiểu của người đang bước xuống một bậc thang trong bóng tối và chân chạm đất sớm hơn dự tính: giật mình, rồi nhận ra mình vẫn đứng vững.

An đang nói chuyện với người đọc.

Với cô.

Linh nhìn quanh phòng trọ như cần xác nhận gì đó — cái quạt trần đang quay chậm, tiếng võng ai đó đưa ở nhà bên, mùi nhang trầm từ bàn thờ tầng dưới vọng lên mờ nhạt. Tất cả vẫn thực. Tất cả vẫn ở đây.

Cô nhìn lại trang sách.

Chữ của An — bút mực xanh, nét hơi nghiêng, những chỗ nhấn mạnh được gạch chân bằng tay — vẫn nằm im trên trang giấy. Bình thản như thể đã nằm ở đó từ sáu mươi năm trước và chờ đúng người mở ra.

Linh cúi xuống nhìn lề sách — bên phải, bên trái, cả mép dưới. Trắng hoàn toàn. Không có gì ngoài vài vệt ố nhạt của thời gian.

Tay cô dịch xuống gối. Và ngón tay chạm vào cái bút chì cô hay để đó mỗi tối — thói quen từ hồi còn học, hay gạch dưới những câu cô thích trong sách giáo trình.

Cô cầm lên.

Không hẳn là quyết định. Giống một phản xạ, hay một điều gì đó đã được sắp đặt từ trước mà cô chỉ đang thực hiện phần cuối.

Cô nhìn vào lề trắng trang 43.

An ở 1964 đã hỏi.

Và bây giờ là 2024. Mùa hè. Hội An. Bên ngoài cửa sổ nhà trọ, đèn lồng đỏ đang đung đưa trong gió sông, và mưa chuẩn bị quay lại — cô có thể ngửi thấy mùi đất ẩm trước khi những giọt đầu tiên rơi xuống mái tôn phía sau nhà.

Sáu mươi năm.

Linh nhìn đầu bút chì — mòn vừa phải, không quá sắc, không quá cùn. Loại dấu nó để lại sẽ mờ nhạt, có thể xóa được.

Có thể xóa được — điều đó quan trọng, cô không biết tại sao lại nghĩ vậy ngay lúc này.

Cô cúi xuống. Chữ nhỏ, nét bút chì nhạt, viết vào lề trang 43 — chỗ An vừa hỏi tên.

Tay cô không run. Chỉ chậm, như người đang viết điều gì đó cần được viết cẩn thận.

Bên ngoài, những giọt mưa đầu tiên bắt đầu gõ lên mái ngói.