Trời chưa sáng hẳn, bà Yên đã dậy, khêu lại bếp lửa còn âm ỉ từ đêm qua, bắc nồi cháo loãng lên, rồi ra hiên ngồi nhìn con trai vẫn nằm im trong ổ rơm, đúng như mọi sáng suốt ba năm nay.

Thằng bé không khóc, không cười, không bò, không ngồi dậy. Chỉ nằm, mắt mở, thỉnh thoảng quay đầu theo tiếng động, như thể đang lắng nghe một điều gì đó chỉ mình nó nghe thấy. Bà đã quen với cảnh này tới mức không còn thấy lạ, chỉ còn thấy mệt, cái mệt của người mẹ đơn thân nuôi một đứa con mà cả làng gọi sau lưng là "thằng câm nhà bà Yên", có khi còn ác hơn.

*

Bà không có chồng để san sẻ gánh nặng này. Ông mất bốn năm trước, một cơn lũ bất ngờ cuốn qua khúc đê gần nhà lúc ông đang be lại một chỗ vỡ, để lại một mình bà với ba sào ruộng và một căn nhà tranh ba gian trống trải hơn hẳn trước kia.

Chuyện thằng bé ra đời, bà chưa từng kể trọn vẹn cho ai nghe, kể cả người thân nhất. Một buổi chiều ngoài đồng, gần một năm sau khi chồng mất, bà giẫm phải một vết chân lạ in sâu trong bùn, to hơn hẳn chân người thường, không rõ của ai, của con gì. Bà không nghĩ ngợi nhiều, chỉ thấy rùng mình một thoáng rồi về nhà như mọi ngày. Vài tháng sau, bà biết mình có mang, dù không một người đàn ông nào bước qua ngưỡng cửa nhà bà kể từ ngày chồng mất.

Làng trên xóm dưới đồn đủ chuyện, phần lớn không tử tế. Bà không cãi, cũng không giải thích, chỉ lặng lẽ mang thai đủ mười hai tháng, lâu hơn hẳn người thường, rồi sinh ra đứa bé này, khỏe mạnh, nhưng ba năm sau vẫn chỉ nằm yên trong ổ rơm, không nói, không đi.

*

"Con dậy ăn cháo đi," bà nói, như mọi sáng, dù biết thằng bé sẽ không tự ngồi dậy được, phải bà bế lên, đút từng thìa một.

Thằng bé mở to mắt nhìn bà, không nói gì, nhưng có một điều bà luôn cảm thấy, dù không thể giải thích rõ ràng: đôi mắt ấy không hề ngây ngô như một đứa trẻ chậm phát triển bình thường. Có gì đó trong ánh nhìn của con, như đang chờ đợi một điều gì đó chưa tới, và bà, dù là mẹ nó, cũng không biết đó là điều gì.

*

Gần trưa, bà nghe tiếng ồn ào ngoài đầu làng, tiếng người gọi nhau í ới, tiếng trẻ con chạy rầm rập trên con đường đất. Bà bế thằng bé ra hiên, ngóng về phía có tiếng động, thấy vài người hàng xóm đang tụ tập gần đình làng, chỉ trỏ về phía một đoàn người lạ vừa xuất hiện ở đầu ngõ.

"Có chuyện gì vậy chị?" bà hỏi với sang nhà bên, nơi có một người phụ nữ cũng đang đứng nhìn.

"Nghe đâu có sứ giả nhà vua tới, đang tìm người tài đi đánh giặc," người hàng xóm nói, giọng vừa tò mò vừa có chút lo lắng. "Giặc Ân tràn xuống dữ lắm rồi, nghe nói mấy làng phía biên đã bị đốt sạch."

Bà Yên nghe vậy, lòng chợt nặng trĩu một nỗi lo không tên, dù chưa hiểu vì sao. Bà nhìn xuống đứa con trong lòng, thằng bé vẫn nằm yên như mọi khi, nhưng lần này, đôi mắt nó không còn nhìn bà nữa, mà nhìn thẳng về phía đoàn người lạ đang tiến vào làng, ánh mắt căng thẳng một cách kỳ lạ, khác hẳn ba năm qua bà từng thấy.

"Con sao vậy?" bà hỏi khẽ, dù biết rõ con sẽ không trả lời.

Nhưng lần đầu tiên trong ba năm, bà cảm thấy như thằng bé đang cố nói điều gì đó, chỉ là chưa tìm được cách. Bà ôm chặt con hơn một chút, không biết rằng buổi trưa hôm đó sẽ là buổi trưa cuối cùng trong cuộc đời cả hai mẹ con còn giữ được cái yên bình quen thuộc suốt ba năm qua.

*

Đoàn người lạ đi chậm rãi qua từng ngõ, dẫn đầu là một người đàn ông trung niên mặc áo quan nhỏ đã sờn màu vì đường xa, theo sau là hai người lính mang một tấm biển gỗ lớn. Dân làng túa ra xem, phần đông chỉ đứng xa xa nhìn, không ai dám bước lại gần.

"Nghe nhà vua rao tìm người tài đánh giặc mấy lần rồi," một ông lão trong đám đông nói, giọng chua chát. "Lần nào cũng vậy, người tài đâu chẳng thấy, chỉ thấy trai tráng làng mình bị bắt đi lính, chết dọc đường không kịp về nhìn mặt cha mẹ."

"Suỵt, coi chừng sứ giả nghe thấy," người bên cạnh khẽ kéo tay ông lão, mắt vẫn không rời khỏi đoàn người đang tiến gần.

Bà Yên đứng ở hiên nhà, không dám bước ra xa như những người khác, một phần vì còn bế con, một phần vì đã quen với việc giữ khoảng cách với đám đông trong làng suốt mấy năm qua. Bà chỉ đứng nhìn từ xa, nghe loáng thoáng tiếng người đàn ông mặc áo quan cất giọng rao lớn, thông báo việc giặc Ân đã tràn qua ba ải biên giới, nhà vua cần gấp người tài giúp nước, ai có sức mạnh hơn người, ai có cách gì đánh lui được giặc, hãy trình báo ngay.

Không ai trong đám đông bước ra. Vài người cúi mặt, vài người lảng đi chỗ khác, sợ bị để ý. Người đàn ông mặc áo quan thở dài, ra hiệu cho đoàn tiếp tục đi sang làng khác, có vẻ đây không phải lần đầu ông gặp cảnh im lặng như vậy.

Đúng lúc đoàn người sắp rẽ qua khúc đường dẫn ra khỏi làng, bà Yên cảm thấy đứa con trong lòng mình bỗng cựa quậy mạnh, một cử động bà chưa từng thấy suốt ba năm qua, mạnh tới mức bà suýt để tuột tay.