Đèn đỏ. Còn hai mươi giây.

Tôi ngồi trên yên xe ở ngã tư trước cổng trường, chân chống đất, dòng xe buýt và xe máy giờ tan tầm xịch khói phía sau, mà trong đầu vẫn còn vang lại câu của thầy hướng dẫn lúc chiều: "Em à, hai năm rồi, mà luận án đọc lên vẫn như tổng hợp lại cái người khác đã nói. Em định bao giờ mới có cái gì của riêng mình?"

Mười lăm giây. Mồ hôi rịn dưới lớp nón bảo hiểm, cái balo đựng chồng tài liệu photo vẫn còn đè nặng hai vai, và điện thoại trong túi quần rung lên một tin nhắn tôi chưa kịp mở.

"Có," tôi lẩm bẩm, không rõ đang trả lời ai. "Em định có, chỉ là chưa biết bao giờ thôi."

Mười giây. Có tiếng còi xe sau lưng, gấp gáp, rồi một cái gì đó rất to, rất gần, và tôi không kịp nghĩ thêm câu nào nữa.

Việc tiếp theo tôi nhận biết được không phải là tiếng còi xe, mà là tiếng nước.

Tôi mở mắt. Không phải trần nhà trọ, không phải đèn huỳnh quang phòng cấp cứu. Là một khoảng trời xanh, một cái giếng đá cũ, và một bàn tay đang giật mạnh vai tôi.

"Tấm! Còn đứng đực ra đó làm gì, không mau gánh nước cho tao!"

Tôi quay lại nhìn người vừa nói. Một bà lão, khăn mỏ quạ, mắt sắc như dao cau, đang chống nạnh nhìn tôi bằng ánh mắt của người sắp mất kiên nhẫn tới lần thứ một trăm.

"Xin lỗi," tôi nói, giọng mình nghe lạ hoắc, "bà... bà gọi ai là Tấm cơ?"

"Gọi cô chứ gọi ai! Nắng lên đến nơi rồi mà còn giả ngơ giả ngác."

Tôi nhìn xuống tay mình. Không phải tay tôi. Ngón thon hơn, da rám nắng hơn, và có một vết chai nhỏ ở gốc ngón cái mà tôi chưa từng có trong đời.

Được rồi, tôi tự nhủ, có ba khả năng. Một, mình đang mơ. Hai, mình vừa bị chấn thương sọ não và đang ảo giác. Ba...

Tôi chưa kịp nghĩ ra khả năng ba thì bà lão đã bước tới, giật cái đòn gánh dựng bên giếng nhét thẳng vào tay tôi, mạnh đến mức tôi loạng choạng.

"Đứng đó mơ mộng gì nữa. Gánh hai thùng đầy, không thiếu một giọt, nghe chưa?"

"Vâng," tôi nói, theo phản xạ, vì hồi nhỏ ai quát to là tôi tự động dạ vâng trước rồi mới nghĩ sau.

Nước giếng lạnh buốt khi tôi múc, và cái lạnh đó là thứ đầu tiên khiến tôi khựng lại. Mơ thì đâu có cảm nhận rõ độ lạnh của nước đến từng ngón tay như vậy. Ảo giác thì, tôi cũng không chắc ảo giác có làm được chuyện này không, nhưng bản năng mách tôi rằng nó không nên chân thực đến mức đau.

"Tấm!" Bà lão lại quát, lần này đứng ngay sau lưng. "Mày định để tao đợi đến bao giờ?"

Tôi quay lại, định giải thích, giải thích cái gì, tôi cũng chưa biết, thì một cái tát giáng thẳng vào má.

Đau thật.

Không phải cái đau mơ hồ trong giấc mơ, kiểu biết là đau nhưng không nhớ rõ cảm giác. Là cái đau rát, cụ thể, lan từ má lên tai, khiến mắt tôi cay xè.

"Lần sau còn đứng thộn mặt ra nhìn tao như vậy," bà lão nói, giọng đã dịu lại chút ít, như thể vừa xả được cơn tức, "tao không chỉ tát một cái đâu."

Tôi đứng im, một tay ôm má, tay kia vẫn nắm chặt đòn gánh. Trong đầu tôi, ba khả năng vừa nãy sụp đổ hết, nhường chỗ cho một câu hỏi duy nhất, ngắn gọn hơn nhiều:

Bà lão, tôi tạm gọi là dì ghẻ vì có vẻ đó đúng là vai của bà, đã quay lưng bỏ vào nhà, còn buông lại một câu qua vai: "Gánh xong thì xuống bếp, cơm chiều còn chưa nấu."

Tôi đứng lại một mình bên giếng, hai thùng nước đầy kẽo kẹt trên vai, cố sắp xếp lại mọi thứ trong đầu theo đúng thứ tự nó vừa xảy ra. Đèn đỏ. Tiếng còi xe. Sau đó là giếng nước, một bà dì ghẻ, một cái tên không phải của tôi.

Tấm.

Tôi từng đọc qua cái tên này không biết bao nhiêu lần, trong giáo trình, trong những buổi hội thảo tôi ngồi ghi chép cho đủ số liệu, trong hàng chục dị bản tôi từng đối chiếu cho một đề tài khác hẳn. Nhưng đọc một cái tên dưới ánh đèn neon thư viện lúc mười một giờ đêm khác hẳn với việc bị người ta gọi thẳng vào mặt và tát cho một cái vì không trả lời kịp.

Không, tôi tự nhắc mình, đặt đòn gánh xuống hiên, xoa má vẫn còn rát. Đừng vội kết luận. Có thể đây chỉ là một ngôi làng nào đó trùng tên. Có thể mình đang nằm mê sảng thật, chỉ là một giấc mơ dai dẳng hơn bình thường một chút.

Nhưng ngay khi nghĩ vậy, tôi lại đưa tay sờ lên má mình lần nữa. Vẫn còn rát. Vẫn còn thật.

Trong bếp, có tiếng ai đó đang khua nồi, và một giọng con gái cất lên, trong trẻo nhưng có gì đó hơi chua: "Tấm đâu rồi? Sao giờ này còn chưa vo gạo?"

Tôi nhìn về phía tiếng nói, rồi nhìn xuống hai thùng nước còn nguyên trên vai, rồi nhìn lên bầu trời đang ngả sang màu cam của một buổi chiều tôi chưa từng thấy bao giờ.

"Tới liền," tôi nghe chính mình đáp lại, bằng đúng cái giọng lảnh lót không phải của mình.

Và trong khoảnh khắc bước chân đầu tiên về phía căn bếp lạ hoắc đó, tôi chợt nhận ra: dù đây là gì đi nữa, mơ, ảo giác, hay một thứ gì tôi còn chưa có tên để gọi, thì cái má đang rát của tôi vừa dứt khoát loại bỏ một khả năng.

Đây không phải là chuyện tôi có thể chỉ đứng yên chờ tỉnh dậy.