Vũ đứng trên một ngọn đồi thấp nhìn xuống con đường quân rút lui vẫn còn kéo dài lê thê phía dưới, tin mới nhất vừa truyền tới: phòng tuyến phương Bắc đã vỡ, tướng Diệu và tướng Xuân buộc phải rút sâu hơn nữa, không còn nơi nào đủ vững để dựng thêm một tuyến cố thủ khác.

"Chỉ huy, giờ mình phải đi đâu tiếp?" Người lính thân cận hỏi, đứng cạnh Vũ, giọng đã không còn giữ được vẻ vững vàng như những ngày đầu.

"Tôi cũng chưa biết, để tôi nghĩ thêm." Vũ đáp, mắt vẫn không rời khỏi dòng người phía dưới, tay buông thõng bên hông, cây roi tre bao năm theo cậu giờ tựa lỏng lẻo trong lòng bàn tay, như thể chính cậu cũng không còn chắc mình còn cần giữ nó theo cách cũ nữa hay không.

Cậu nhớ lại câu hỏi Hồ Quý Ngạn từng hỏi năm nào, giờ hỏi lại lần nữa trước khi chết vì sốt rét chỉ mới ba tháng trước: mày giữ chữ tín với ai, khi cái người mày hứa đã chết rồi. Và một câu hỏi khác, mới hơn, đã đeo bám cậu từ ngày nhận tin dữ về Vọng ở ch.128: khi biết mình sẽ thua, người ta còn nợ ai điều gì.

Gió chiều thổi ngược lên đồi, mang theo mùi bùn đất và mùi khói súng còn vương lại từ những trận đánh đã qua, Vũ đứng lặng, để cơn gió ấy táp thẳng vào mặt, như thể chỉ có cái lạnh buốt ấy mới đủ sức kéo cậu ra khỏi mớ suy nghĩ đang cuốn lấy mình từ mấy hôm nay.

Cùng lúc ấy, cách đó không xa, tại doanh trại tượng binh đang rút lui, Nhu ngồi bên đàn voi còn sót lại, tay đặt lên đầu con voi non nhất, cũng đang tự hỏi mình câu hỏi ấy theo cách riêng, nghĩ tới con Ngà đã mất, tới lời Xuân từng nói về việc một linh cảm không thể thay thế một quân lệnh, và tới việc liệu nợ của một người nuôi voi, có phải là nợ với chính đàn voi mình đã không giữ được hay không.

Ở Phú Xuân, Cẩn ngồi bên bàn viết, tay cầm bút lơ lửng trên trang giấy còn trắng, cũng đang tự hỏi câu hỏi ấy theo cách của một kẻ chép sử: nợ của người cầm bút, phải chăng là nợ với sự thật, dù sự thật ấy có khi chẳng làm ai vui.

Còn ở Chợ Lớn, Nghĩa, sau nhiều đêm lưỡng lự, cuối cùng cũng mở lại rương gỗ cũ, lấy tập thiệu của thầy Chánh Lộc ra, tay run run lật tới trang cuối cùng, nơi có phần chữ viết thêm sau này, và lần đầu tiên, không dừng lại nửa chừng nữa.

Bốn người, bốn nơi khác nhau, cùng đối diện với cùng một câu hỏi, mỗi người tìm một câu trả lời riêng, không ai biết câu trả lời của người kia, và có lẽ, cũng không cần biết, vì đây không phải một câu hỏi có một đáp án đúng để tất cả cùng chọn theo.

Bốn mươi năm trước, cả bốn người còn ngồi chung một chỗ dưới gốc me ở An Thái, nghe thầy Chánh Lộc giảng chữ, chẳng ai trong số họ khi ấy biết trước phần đời mình sẽ trôi dạt về những phương nào, càng không biết có ngày sẽ cùng đứng trước một câu hỏi lớn như thế này, mỗi người ở một góc trời khác nhau của cùng một đất nước đang tan vỡ.

Vũ đứng trên đồi thêm một lúc lâu, nhìn ánh chiều tà nhuộm đỏ cả một vùng trời phía chân trời xa, nơi đoàn quân rút lui vẫn còn tiếp tục kéo dài, và trong lòng cậu, câu hỏi ấy vẫn chưa có lời đáp, nhưng cậu biết, chẳng bao lâu nữa, cậu sẽ phải chọn, không phải chọn giữa đúng và sai, mà chọn xem mình sẽ mang theo phần nợ nào cho quãng đời còn lại.

"Chỉ huy." Người lính thân cận gọi khẽ, thấy Vũ đứng lặng quá lâu.

"Chuẩn bị anh em, mai mình lên đường." Vũ đáp, quay người bước xuống đồi, không nói thêm mình sẽ đi về đâu, có lẽ vì chính cậu, ngay lúc này, cũng chưa thật sự biết.

Về sau sử chép rằng, những ngày cuối của cuộc chiến ba mươi năm ấy, mỗi người còn sống đều tự tìm lấy một lối đi riêng cho mình, và câu ấy đáng lẽ nên dừng lại ở đó, gọn gàng như mọi câu chen khác đã từng viết suốt một trăm ba mươi chín chương trước.

Nhưng lần này, người kể phải dừng lại lâu hơn một câu. Suốt chừng ấy chương, giọng kể này đã đứng ngoài mà nhìn người ta chết, đã biết trước hầu hết mọi cái chết trước khi chúng xảy ra, đã giữ được vẻ bình thản của kẻ biết chuyện gì rồi cũng qua. Nhưng đến đây, trước bốn con người đang đứng ở bốn nơi khác nhau, cùng tự hỏi mình một câu hỏi mà không sử sách nào từng chép câu trả lời, người kể không biết phải nói tiếp làm sao cho phải, không biết đâu là con đường đáng được kể như một lựa chọn đúng, và lần đầu tiên sau ngần ấy chương, xin thú thật: người kể cũng không biết.

Câu trả lời, mỗi người trong bốn người ấy sẽ tự đi tìm, mỗi người theo một hướng, và không có hướng nào trong số đó là hướng người kể dám gọi là con đường duy nhất đáng đi. Người kể chỉ còn có thể làm một việc cuối cùng: đi theo từng người, từng bước một, cho tới cùng, và kể lại thật, dù thật đến đâu cũng không còn dễ chịu như những gì đã kể suốt một trăm ba mươi chín chương trước đó.