Lão Rùa kể, và Thủy Tinh ngồi nghe dưới đáy biển đêm, không biết rằng mình đang nghe chính tương lai của mình.

"Kẻ ấy tên là gì, ta không nhắc nữa, vì nhắc tên một kẻ đã thành ra như thế là một điều tàn nhẫn với cả nó lẫn người nhắc," Lão Rùa mở đầu. "Ta chỉ gọi nó là Kẻ Trước. Kẻ Trước sinh ra như con, từ máu một Cự Nhân đã ngã xuống sông. Được đặt vào đúng tuyến này. Và con biết không, buổi đầu, Kẻ Trước còn tốt hơn con. Nó thương cái cõi này tha thiết. Nó canh cửa không một lời than. Nó là kẻ giữ nước hiền nhất ta từng thấy."

"Thế thì sao nó lại thành ra..." Thủy Tinh không nói hết câu.

"Vì nó hiền quá, và cô đơn quá," Lão Rùa đáp, và đó là câu đầu tiên làm Thủy Tinh lạnh sống lưng, vì chàng nghe như nói về chính mình. "Cái kẻ dưới vực, nó khôn hơn con tưởng nhiều. Nó không tới với Kẻ Trước bằng lời dụ dỗ. Kẻ nào mà chả cảnh giác với lời dụ dỗ. Nó tới bằng SỰ THẬT. Nó thì thầm với Kẻ Trước những điều đúng. Nó nói: ngươi làm cái việc nặng nhất cõi, mà có ai biết ơn ngươi đâu. Đúng không? Đúng. Nó nói: ngươi canh cái cửa nguy nhất, mà cõi này có ai ngó tới ngươi đâu. Đúng không? Đúng. Mỗi đêm nó nói một sự thật cay đắng mà Kẻ Trước vẫn giấu trong lòng không dám nghĩ tới. Và khi một kẻ đã nghe cái đáy tối nói ra giùm mình những sự thật mình không dám nói, thì kẻ ấy bắt đầu thấy cái đáy tối... hiểu mình. Hơn cả cõi. Hơn cả ta, thầy nó."

Thủy Tinh ngồi im, và trong ngực chàng có một cái gì đập nhanh, vì cái cảm giác "cái dưới kia ít nhất cũng để ý tới ta" mà chàng vừa nếm mấy đêm trước, chính là bước đầu tiên trên con đường Lão Rùa đang tả.

"Ta thấy Kẻ Trước đổi," Lão Rùa kể tiếp, giọng nặng dần. "Nó bắt đầu so bì. Bắt đầu thấy phận mình bất công. Ta gỡ cho nó, ta bảo: con ơi, cái làm con thấy bất công không phải là cõi, mà là cái tiếng dưới vực nó gieo vào con. Con đừng nghe nó. Nhưng con biết cái khó không? Cái tiếng ấy nói toàn sự thật, còn ta thì phải bảo nó đừng tin sự thật. Ai lại đi khuyên người ta đừng tin sự thật? Nghe vô lý. Nên Kẻ Trước tin cái tiếng, chứ không tin ta. Vì cái tiếng nói điều nghe có lý hơn."

"Rồi một đêm," Lão Rùa nói, và người nhắm mắt lại, như không muốn nhìn lại cái mình sắp kể, "cái tiếng thả cái độc cuối cùng. Nó không bảo Kẻ Trước làm điều ác. Nó chỉ nói: ngươi mạnh thế này, tài thế này, sao phải chịu cái phận canh cửa cho kẻ khác? Nước mạnh hơn tất cả. Nước có thể dâng ngập cả non. Sao ngươi không lấy cái ngươi xứng đáng? Và Kẻ Trước, sau bao đêm được vỗ về rằng nó bị bạc đãi, đã tin rằng nó xứng đáng hơn cái phận của mình. Nó bắt đầu dùng sức giữ nước để đòi, để giành, để bắt cõi phải nể nó. Mà con nhớ Đạo Nước ta dạy con không? Nước mạnh nhờ buông. Kẻ Trước làm ngược: nó lấy nước để NÍU, để giành, để ôm lấy cái tôi của mình. Nó phản lại chính đạo của nó. Và một kẻ phản đạo của mình thì đạo bỏ nó mà đi. Sức nó cạn dần. Mà nó càng cạn, nó càng phải vay. Vay của ai? Của cái duy nhất chịu cho nó vay: cái đáy tối."

"Nó vay, và nó trả. Trả bằng từng mảnh hồn mình. Vay một lần, mất một mảnh. Vay mãi, tới khi chẳng còn gì là nó nữa. Cho tới cái đêm cuối cùng, khi ta bơi xuống tìm nó, thì ta không còn thấy Kẻ Trước đâu. Ta chỉ thấy cái vực. Và trong cái vực, một phần của cái lạnh, một phần của cái đang-nhìn con mỗi đêm bây giờ... chính là nó. Kẻ Trước không chết, con ạ. Nó thành một phần của cái nó từng canh giữ. Đó là cái kết đáng sợ nhất: không phải bị giết, mà là bị biến thành chính cái kẻ thù. Kẻ giữ cửa, thành cái cửa. Người canh ngục, thành song sắt."

Cả đáy biển lặng đi. Thủy Tinh ngồi, tay lạnh toát, và chàng hỏi, giọng run, cái câu mà đáng lẽ chàng nên khắc vào tận xương:

"Vậy con phải làm sao, thầy? Nếu cái tiếng ấy tới với con, nói với con toàn sự thật, thì con biết đường nào mà chống?"

Lão Rùa mở mắt, nhìn chàng rất lâu, cái nhìn của một kẻ già đã mất một học trò và đang sợ mất thêm một đứa nữa.

"Con nhớ ba điều," người nói chậm rãi, và Thủy Tinh, khờ dại, gật đầu mà không biết rằng chàng sẽ quên cả ba. "Một: khi cái tiếng nói với con một sự thật, con đừng vội mừng vì nó hiểu con. Con hỏi lại: nó nói sự thật này ĐỂ LÀM GÌ? Sự thật trong miệng kẻ ác không phải để an ủi con, mà để mở một cái cửa trong lòng con. Hai: con đừng bao giờ ở một mình lâu. Cái tiếng chỉ thắng được kẻ cô đơn. Hễ con thấy mình bắt đầu nghĩ 'chẳng ai hiểu ta ngoài cái tiếng ấy', thì con biết con sắp ngã. Lúc ấy con phải đi tìm một kẻ sống mà nói chuyện, dù chỉ một con chim, một dòng suối. Ba, và điều này quan trọng nhất..."

Lão Rùa ngừng lại, và người đặt cái chân trước khổng lồ, nặng như một tảng đá ấm, lên vai Thủy Tinh.

"...con nhớ rằng cái phận canh cửa của con không phải là một sự bạc đãi. Nó là một vinh dự. Cả cõi này được ngủ yên là vì có kẻ chịu ngồi chỗ nguy nhất mà thức. Con không bị đẩy xuống đây. Con được TIN CẬY để đứng đây. Ngày nào con còn thấy phận mình là vinh dự, cái tiếng không lay được con. Ngày nào con bắt đầu thấy nó là thiệt thòi, là con hé cửa. Cả cuộc chiến của đời con, con ạ, không phải với cái dưới vực. Nó là với cái ý nghĩ 'ta xứng đáng hơn thế này' trong chính lòng con. Thắng được cái ý nghĩ ấy, con thắng tất cả. Thua nó, con thành Kẻ Trước."

Thủy Tinh gật đầu, long trọng, và trong khoảnh khắc ấy chàng thật lòng tin mình sẽ nhớ. Chàng đâu biết rằng cái ý nghĩ "ta xứng đáng hơn thế này" đã ở sẵn trong chàng từ ngày đầu chàng sinh ra bên cái vực, và rằng nó chỉ đợi đúng một biến cố, một nỗi tủi đủ lớn, để bung ra. Chàng đâu biết rằng, rất nhiều năm sau, khi biến cố ấy tới, khi chàng đứng ở bến một kinh đô nhìn cái mình muốn bị kẻ khác rước đi, thì cả ba lời dặn của Lão Rùa sẽ bay khỏi đầu chàng như lá bay khỏi cành, và chàng sẽ làm đúng cái Kẻ Trước đã làm, từng bước một, như thể có ai đã viết sẵn.

Đêm ấy, Thủy Tinh về tuyến nước của mình, ngủ. Và trong giấc ngủ, lần đầu tiên, cái đang-nhìn dưới vực không chỉ nhìn. Nó khẽ, rất khẽ, gần như không thành tiếng, thử gọi tên chàng bằng một giọng nghe quen tới lạ, cái giọng của một kẻ giữ nước đời trước.