Lành và Đào đọc tiếp sổ cái, và đêm ấy, dưới lòng đất Phủ Cả, toàn bộ huyền sử bị chôn giấu hiện ra trước mắt họ.

Gian hầm không có cửa sổ, chỉ có ánh nến chập chờn hắt lên vách đá ẩm, và mùi giấy cũ trộn lẫn mùi đất lạnh xông lên từ những kệ sổ xếp cao ngất. Bụi thời gian phủ dày trên từng trang, như thể cả trăm năm chưa ai dám chạm vào sự thật này. Mỗi lần lật một trang, tiếng giấy khô sột soạt vang trong tĩnh lặng, nghe rõ đến mức cả hai đều nín thở.

Sổ chép: thuở trời đất hỗn mang, chưa có ngày đêm, có một Vầng Dương Cũ, ông trời nguyên thủy, con mắt không bao giờ khép. Dưới ánh sáng vĩnh viễn của ngài, vạn vật không được nghỉ: cây không ngủ, người không già đi cũng không trẻ lại, và đáng sợ nhất, kẻ chết không thể chết, linh hồn cứ cháy mãi trong cái ngày bất tận, kiệt quệ, điên loạn, không lối thoát. Đó không phải ân huệ. Đó là một địa ngục của sự sống không hồi kết.

Rồi bốn vị Thánh Mẫu dấy lên: Mẫu Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải, Mẫu Địa. Các Mẫu hợp sức, dìm Vầng Dương Cũ xuống đáy dòng sông Cái, đóng con mắt ngài lại. Và để giữ ngài ngủ, các Mẫu thắp lên trên con mắt ấy một ngọn đèn, không phải mặt trời gay gắt, mà một ngọn lửa nhỏ, dịu, vừa đủ. Thứ ánh sáng vừa đủ ấy cho phép có ngày và có đêm, có sống và có chết, có nhớ và có quên, có vòng luân hồi. Cái chết ra đời từ đó, và cùng với nó, là ý nghĩa của sự sống.

"Đây này," Đào đọc tiếp, giọng nghẹn. "'Một ngọn đèn không đủ giữ ngài. Các Mẫu bèn truyền cho con cháu Lạc Long Quân và Âu Cơ chia lửa. Năm mươi người con theo Cha xuống biển, thắp đèn nơi cửa sông cửa biển. Năm mươi người con theo Mẹ lên non, thắp đèn nơi núi rừng. Trăm ngọn đèn của trăm con, giăng thành lưới khắp đất nước, cùng giữ một con mắt. Ấy là vì sao người nước Nam, dù lên rừng hay xuống biển, đều là con một nhà, cùng giữ chung một ngọn lửa.'"

Lành lặng người. Cả huyền thoại con Rồng cháu Tiên mà ai cũng thuộc, trăm trứng, năm mươi xuống biển, năm mươi lên non, hóa ra là câu chuyện của lần chia lửa đầu tiên. Cả một dân tộc, từ khởi nguyên, là một mạng lưới những người giữ đèn.

"Nhưng," Đào đọc trang sau, "'lưới của trăm con vẫn cần một cái neo, một ngọn đèn gốc cháy ngay trên con mắt. Và ngọn đèn gốc ấy, không lửa nào giữ được, ngoài một linh hồn sống. Người con đầu tiên tình nguyện làm bấc, để trăm ngọn đèn kia có chỗ neo về.'"

Lành nhìn Đào. "Người con đầu tiên làm bấc... Đào, con bé áo nâu ở bến Hạ Vọng. Nó bảo nó giữ đèn từ ngọn đèn đầu tiên. Nó bảo nó không được nghỉ, mãi mãi. Em có nghĩ..."

Đào rùng mình. "Em nghĩ con bé ấy chính là người làm bấc đầu tiên. Là cái linh hồn đang cháy trong ngọn Đèn Cái của anh. Suốt mấy nghìn năm."

Cả hai nhìn nhau, lạnh toát. Ngọn Đèn Cái mà Lành mang theo, ngọn lửa xanh cháy không cần dầu ấy, nó đang cháy bằng linh hồn một đứa trẻ, bị buộc canh con mắt dưới sông từ thuở khai thiên, không bao giờ được sang sông, không bao giờ được nghỉ. Và Hội Đồng muốn Lành trở thành đứa trẻ tiếp theo.

Đào gấp cuốn sổ lại một lúc, không dám đọc tiếp ngay, chỉ ngồi ôm gối, mắt nhìn xa xăm vào bóng tối của gian hầm. "Cả một dân tộc gánh trên vai một đứa trẻ," cô thì thầm. "Bao nhiêu người sống yên ổn, mà không ai biết cái giá thật của sự yên ổn ấy là gì."

Lành ngồi lặng bên cô, đầu óc quay cuồng với những điều vừa đọc được. Cậu nghĩ đến trăm con Lạc Hồng, đến cả một dân tộc từ thuở khai thiên đã là những người giữ đèn, đến cái mạng lưới khổng lồ ấy giờ chỉ còn vài mối sót lại trong tay vài dòng họ hiếm hoi.

"Chúng ta đã quên hết rồi," cậu nói khẽ. "Cả một dân tộc quên mất mình từng là ai, từng gánh vác điều gì. Chỉ còn sót lại vài câu chuyện cổ, vài huyền thoại mà người ta kể cho trẻ con nghe trước khi ngủ, không ai còn nhớ đó từng là sự thật."

Đào gật đầu, cầm lấy tay cậu. "Vậy thì có lẽ, việc anh đang làm không chỉ là giữ một ngọn đèn. Nó còn là nhắc cho người ta nhớ lại, mình đã từng là ai."

Ngọn nến trên bệ đá khẽ lay, đổ một vệt sáng dài run rẩy lên trang sổ cũ, như chính ngọn lửa cũng đang lắng nghe câu chuyện của chính nó. Lành nhìn ánh lửa ấy thật lâu, rồi khẽ gật đầu, như thể vừa tự hứa với chính mình một điều gì đó chưa thể nói thành lời.