Lành không kể giấc mơ cho Đào. Nhưng cô thấy cậu ngồi thừ bên bến suốt buổi sáng, nên cô đến ngồi cạnh, im lặng một lúc lâu, rồi hỏi: "Mẹ anh... mất thế nào?"

Lành nhìn ra giữa dòng. Cậu chưa từng kể với ai. Nhưng với Đào, không hiểu sao, cậu kể được.

"Năm tôi mười tuổi," cậu bắt đầu, giọng đều đều. "Mẹ tôi chết đuối. Ngay khúc sông này. Hồi ấy bà tôi đi vắng, sang làng bên hầu một giá ba ngày chưa về. Đêm mẹ chết, không có người giữ đèn nào ở Hạ Vọng cả. Vong mẹ tôi không có ai dẫn qua sông."

Đào nín thở. Nắng sớm trải một lớp vàng nhạt lên mặt nước, chỗ hai người ngồi vẫn còn vương chút hơi sương chưa tan hết, và cô nhận ra bàn tay Lành đặt trên đầu gối đã siết chặt lại từ lúc nào, các khớp ngón tay trắng bệch.

"Mẹ tôi về. Đứng ngay bến này, ướt sũng, gọi tôi. 'Lành ơi, mẹ lạnh quá, mẹ không qua được sông.'" Giọng Lành khẽ run. "Tôi mới mười tuổi. Tôi sợ chết khiếp. Nhưng tôi là người duy nhất trong nhà có dòng máu giữ đèn. Tôi phải tự cầm ngọn Đèn Cái, lần đầu trong đời, ra bến, một mình, lúc nửa đêm, để dẫn mẹ tôi sang sông."

Cậu nhắm mắt. "Tôi không biết bài văn nào. Tôi chỉ biết cầm đèn, lên thuyền, chở mẹ ra giữa dòng, rồi giơ đèn lên mở lối. Mẹ tôi nhìn tôi, khóc, bảo 'Con giỏi lắm, con của mẹ.' Rồi bà bước vào ánh sáng, tan đi. Tôi chèo thuyền về một mình, mười tuổi, vừa chèo vừa khóc, biết rằng mình vừa tự tay tiễn mẹ đi mãi mãi."

Đào lặng người, nước mắt lăn dài. Cô hiểu ra rồi. Vì sao Lành vừa giỏi nghề nhất, vừa hận nghề nhất. Vì sao cậu từng muốn bỏ làng đi. Vì cái nghề này, ngay từ đầu, đã bắt một đứa trẻ mười tuổi phải làm cái việc tàn nhẫn nhất đời: tự tay đưa mẹ mình đi.

Cô hình dung ra cảnh ấy trong đầu, một thằng bé con giữa dòng sông tối đen, một mình trên thuyền, tay run run giơ ngọn đèn lên trong khi bóng mẹ tan dần vào ánh sáng, và cô thấy lồng ngực mình đau nhói, như thể chính cô cũng vừa đứng ở đó, mười năm về trước, chứng kiến tất cả.

"Cho nên," Lành mở mắt, nhìn cô, "khi ông trời cũ, khi cái thứ dưới sông hứa trả lại mẹ tôi... Đào ơi, tôi biết là dối. Nhưng cô không biết nó cám dỗ đến mức nào đâu. Cả đời tôi giữ đèn để người khác không phải làm cái việc tôi đã làm năm mười tuổi. Vậy mà cái thứ ấy bảo: chỉ cần thổi tắt đèn, sẽ không còn ai phải tiễn ai sang sông nữa. Sẽ không còn đứa trẻ nào phải đưa mẹ nó đi giữa đêm."

Cậu cúi đầu. "Nó dùng đúng vết thương của tôi để dụ tôi phá đúng cái thứ tôi đang giữ. Và tôi sợ rằng, có một phần trong tôi muốn nghe lời nó."

Đào không nói gì. Cô chỉ nắm lấy tay cậu, đặt lên đó cái áp lực ấm áp của một người còn sống, còn ở đây, chưa sang sông. Gió sông thổi nhẹ, làm tóc cô bay lòa xòa qua vai, và cô cứ ngồi như thế, không buông tay cậu ra, để mặc gió thổi.

Một lúc lâu sau, cô mới khẽ nói: "Mẹ anh bảo anh giỏi lắm. Mẹ anh đã sang sông bình yên, nhờ chính tay anh. Cái thứ dưới đáy không giữ mẹ anh đâu, mẹ anh tự do rồi. Cái nó giữ chỉ là một cái bóng để dụ anh thôi. Anh tiễn mẹ đi không phải là mất mẹ. Anh cho mẹ được nghỉ."

Lành ngẩng lên nhìn cô, và lần đầu tiên kể từ giấc mơ, cậu thấy lòng mình nhẹ đi một chút. Cậu siết nhẹ tay cô, như một lời cảm ơn không thành tiếng, rồi cả hai cùng ngồi lặng nhìn ra mặt sông, nơi nắng trưa đang trải một lớp vàng nhạt lên từng gợn sóng nhỏ.

"Cô có nhớ cha mẹ mình không?" cậu hỏi, sau một lúc im lặng.

Đào lắc đầu chậm rãi. "Không nhớ được gì cả. Em chỉ nhớ thầy Lam, người nuôi em lớn ở phủ. Có lẽ vì thế mà em hiểu được phần nào cái nỗi đau của anh, dù không giống hệt. Mất một người mình chưa từng biết mặt, và mất một người mình nhớ như in, chắc đau theo hai cách khác nhau."

"Cách nào cũng đau cả," Lành nói khẽ.

Đào gật đầu, không nói thêm gì nữa. Hai người ngồi bên nhau như thế đến khi nắng trưa dịu bớt, ánh sáng vàng nhạt trên mặt sông chuyển dần sang một sắc cam ấm áp hơn, và trong lòng Lành, nỗi sợ hãi đêm qua đã lùi lại phía sau, nhường chỗ cho một quyết tâm mới, âm thầm nhưng vững chãi.

Xa xa, mấy con thuyền chài đang trở về bến, tiếng mái chèo khua nước đều đều vọng lại, một âm thanh bình dị của một buổi chiều làng chài như bao buổi chiều khác, như thể cả khúc sông này chưa từng chứng kiến một đứa trẻ mười tuổi phải tự tay tiễn mẹ mình đi mãi mãi.