Khách đã về hết từ tối hôm trước, sân nhà trở lại yên tĩnh như thường ngày, chỉ còn vài cái ghế kê lệch chưa kịp dọn và mùi rượu nếp còn vương trong gió sớm. Cha ngồi một mình bên án thư, không đọc sách, chỉ xoay xoay chén trà nguội trong tay. Đôn bưng nước tới, định đặt xuống rồi lui, nhưng cha giữ tay cậu lại.

"Ngồi đây với cha một lúc."

Đôn ngồi xuống bên cạnh, không nói gì, chờ cha lên tiếng trước.

"Tối qua con hỏi cụ Đội Vọng câu ấy, cha nghe hết." Cha nhấp một ngụm trà nguội, nhăn mặt vì đắng. "Con hỏi tiếp cha một câu được không?"

"Dạ được ạ."

"Con thấy chuyện năm Bính Ngọ, hai mươi tám công tử bị phạt, mấy người viết thuê chạy thoát, con nghĩ chuyện đó đã xong thật chưa?"

Đôn ngẫm nghĩ một lúc, tay vô thức gõ nhẹ lên mép chiếu, thói quen cũ vẫn còn nguyên từ hồi bảy tuổi.

"Con không biết chắc ạ. Nhưng con nghĩ, người bị phạt là hai mươi tám công tử, tức là hai mươi tám gia đình muốn con mình đỗ bằng cách gian lận. Cái muốn ấy, phạt xong hai mươi tám nhà rồi, thì những nhà khác có còn muốn thế nữa không ạ?"

Cha nhìn con, không trả lời ngay, chỉ im lặng để câu hỏi đó lơ lửng giữa hai cha con.

"Cha cũng không biết." Ông nói thật, giọng chậm rãi. "Nhưng cha e là, cái muốn ấy không chết được đâu con. Nó chỉ tạm im, chờ lúc khác, cách khác, kín đáo hơn."

"Vậy nếu nó tạm im rồi làm cách khác, mình có biết đường nào mà tìm không ạ?"

"Không dễ." Cha lắc đầu. "Người ta không dại gì lặp lại đúng cách cũ đã bị lộ. Lần sau, nếu có lần sau, sẽ là một cách khác hẳn, kín hơn, khó nhận ra hơn."

Đôn im lặng, nhìn xuống chén nước trước mặt, mặt nước phẳng lặng phản chiếu một khoảng trời sáng đang lên cao dần. Cậu nghĩ tới câu hỏi mình đã định hỏi từ tối qua nhưng chưa kịp nói ra hết, giờ mới thành hình trọn vẹn trong đầu.

"Cha ơi." Cậu ngẩng lên. "Vậy những người hồi đó muốn gian lận mà không phải hai mươi tám nhà kia, giờ họ đi đâu mất rồi ạ?"

Cha khựng lại, chén trà trong tay ngừng giữa chừng. Ông nhìn con một lúc lâu, rồi bật cười, nhưng tiếng cười ấy nghe không hẳn là vui.

"Câu hỏi đó khó quá con ạ, khó hơn cả câu hỏi cha vẫn hay đố con." Ông xoa đầu con, đứng dậy, ra vẻ muốn khép lại câu chuyện. "Có khi họ tan biến hết rồi, có khi họ vẫn còn đâu đó, chỉ là không ai nhìn thấy nữa thôi. Thôi, con đi rửa mặt ăn sáng đi, hỏi nhiều quá cha đau đầu."

Đôn đứng dậy theo, nhưng câu hỏi ấy không tan đi theo lời cha nói cho qua chuyện. Nó cứ nằm lại đâu đó trong đầu cậu, một câu hỏi bảy năm nữa cậu mới bắt đầu tìm được manh mối trả lời, và mười lăm năm nữa mới hiểu hết được cái giá của việc đi tìm câu trả lời ấy.

Ra tới sân, Tuất đang quét dọn mấy cái ghế khách để lại tối qua, thấy Đôn ra thì dừng chổi, ngoắc tay gọi.

"Mày với cha mày nói chuyện gì mà lâu thế? Tao đứng ngoài này chờ mãi để rủ mày ra đồng bắt dế."

"Không có gì." Đôn lắc đầu, rồi đổi ý ngay khi vừa nói xong. "Có, tao hỏi cha tao một câu, cha tao không trả lời được."

"Cha mày mà cũng có câu không trả lời được à?" Tuất trợn mắt, ra vẻ không tin. "Cha mày cái gì cũng biết mà."

"Câu này chắc cả làng mình không ai trả lời được." Đôn ngồi xuống bậc thềm, nhìn ra con đường đất trước cổng, nơi vài người làng đã bắt đầu ra đồng từ sớm. "Tao hỏi, những người từng muốn gian lận thi cử hồi xưa mà không bị bắt, giờ họ đi đâu mất rồi."

Tuất chống cằm lên cán chổi, suy nghĩ một lúc thật lâu, kiểu suy nghĩ nghiêm túc hiếm khi thấy ở nó.

"Tao thì tao nghĩ đơn giản hơn mày nhiều." Nó nói cuối cùng, giọng chắc nịch như vừa tìm ra chân lý. "Người ta không biến mất đâu, người ta chỉ đổi việc khác thôi. Như con gà nhà tao nuôi, hôm nay không cho ăn thóc sân này, mai nó bới sân khác, có mất đi đâu, vẫn là con gà đó."

Đôn quay sang nhìn bạn, chưa kịp phản ứng gì thì đã thấy có gì đó trong câu ví von ngô nghê ấy khiến cậu phải suy nghĩ lại. Nó đơn giản, nhưng không hề sai.

"Mày nói cũng có lý." Đôn gật gù, lần đầu tiên thấy nhẹ nhõm hơn một chút kể từ tối qua. "Đi bắt dế thật không?"

"Thật chứ, tao thấy có tổ dế to lắm ở bờ ruộng nhà ông Tứ." Tuất quẳng cây chổi vào góc sân, mặt sáng bừng. "Đi thôi, để câu hỏi khó kia lại cho người lớn đau đầu."

Hai đứa chạy ào ra khỏi cổng, tiếng cười đùa vang lên giòn tan trong nắng sớm, để lại phía sau một câu hỏi chưa có lời đáp, nằm im lìm chờ ngày được gọi tên trở lại.