Chuyến xe đò dừng lại ở ngã ba Óc Eo lúc quá trưa, nắng dội xuống mặt lộ nhựa bốc hơi nóng rát chân. Đặng Thảo Nguyên xách cái vali kéo lệch một bánh, kéo è è trên nền đất đỏ, đi bộ gần cây số về phía con kênh Rạch Giá, Long Xuyên. Núi Ba Thê đứng phía xa, một cục đá xanh giữa đồng nước đã cạn gần hết, im lìm như chẳng liên quan gì tới chuyện của cô.

Cửa nhà sàn khép hờ. Không khóa. Ở đây người ta ít khóa cửa nhà người mới mất, coi như chừa lối cho vong hồn còn quen đường ra vào.

Nguyên đứng ngoài hiên một lúc lâu mới bước lên bậc thang gỗ. Sàn nhà kêu cót két đúng chỗ nó vẫn kêu từ hồi cô còn nhỏ, cái chỗ hư gần cửa buồng ông ngoại chưa ai sửa. Bên trong, bàn thờ mới lập còn thơm mùi nhang, tấm ảnh ông Hai Đảnh đóng khung gỗ giản dị, mắt nhìn thẳng ra cửa như mọi khi ông ngồi đợi ai về.

Cô để vali xuống, đứng khựng lại trước bàn thờ, không thắp nhang ngay. Tay run nhẹ, không phải vì lạnh.

"Cô Hai về rồi hả?"

Dì Bảy, em họ của mẹ Nguyên, từ nhà bên bước qua, tay còn cầm cái chổi. Giọng dì kéo dài, chậm rãi kiểu người quen sống một mình lâu ngày.

"Con xin lỗi dì, con về trễ." Nguyên nói, mắt vẫn dán vào tấm ảnh.

"Trễ gì đâu con, ông mất có hơn tháng à. Ổng đi nhẹ nhàng lắm, nằm ngủ rồi đi luôn, không đau đớn gì." Dì Bảy đặt chổi dựa vách, xoa xoa hai tay vào áo bà ba. "Cô lo tang lễ xong xuôi rồi mới gọi con, sợ con ở trên đó bận việc, về không kịp cũng thêm rối."

"Sao dì không gọi con sớm hơn, lúc ổng còn tỉnh táo?" Nguyên hỏi, giọng khàn đi.

"Ổng cấm cô gọi. Ổng nói con đang bận việc trên đó, gọi lên nó lo, về không kịp lại càng khổ thân." Dì Bảy thở dài. "Cô cãi ổng không lại, ổng gan lắm, tới cuối vẫn còn gan."

"Dạ." Nguyên chỉ nói được một tiếng. Cô biết dì nói giảm nói tránh. Bận việc không phải lý do thật. Lý do thật là cô đã lần lữa suốt ba tuần liền, tự nhủ tuần sau về cũng được, ông còn khỏe mà, cho tới khi cuộc gọi báo tin tới thì mọi thứ đã xong xuôi hết, không còn gì để cô kịp làm nữa.

Dì Bảy dẫn cô đi một vòng, chỉ chỗ này chỗ kia đã dọn, chỗ nào còn để nguyên chờ Nguyên tự quyết. Tới trước vách gần cửa buồng, dì dừng lại, tay chỉ lên một vật treo cao, bám bụi mỏng.

"Cây sào đo nước của ổng đó. Bốn chục năm ổng cầm cây đó ra sông, giờ có máy móc điện tử rồi ổng vẫn giữ, nói cây sào không bao giờ hết pin."

Cây sào tre dài hơn thân người, những vạch khắc chi chít chạy dọc thân, sậm màu ở đoạn hay ngâm nước, còn nguyên màu vàng nhạt ở đoạn tay cầm. Nguyên đưa tay chạm nhẹ, không dám gỡ xuống.

"Còn cái này nữa." Dì Bảy mở ngăn kéo dưới bàn thờ, lấy ra một cuốn sổ bìa da đã sờn hết bốn góc, dày cộp, buộc dây thun cũ đã chùng. "Ổng dặn hồi còn tỉnh táo, cuốn này để lại cho con. Dặn kỹ lắm, nói ai đụng vào cũng được, đừng có làm mất là được."

Nguyên đón lấy cuốn sổ bằng hai tay, nặng hơn cô tưởng. Bìa da lạnh, có mùi ẩm mốc lẫn mùi mực cũ. Cô hé mở trang đầu. Chữ viết tay đều đặn, nét mực đã ngả nâu: Nhật ký mực nước, bắt đầu ghi từ năm 1985, trạm Vàm Rầy.

"Ổng ghi cái này làm chi vậy dì?" Nguyên hỏi, dù trong lòng đã lờ mờ đoán được một phần.

"Ai biết. Hồi trẻ ổng làm ở trạm thủy văn huyện, sau nghỉ rồi vẫn ghi riết, ngày nào cũng ra sông đo, mưa gió gì cũng đi. Xóm này cười ổng cả mấy chục năm, nói ông già rảnh quá không có việc làm." Dì Bảy cười buồn, giọng chùng xuống. "Mà ổng đâu có màng, cứ đi đo, về ghi, năm này qua năm khác. Tới lúc nằm một chỗ mấy tháng cuối còn hỏi thăm coi mực nước năm nay sao rồi."

Nguyên ngồi thụp xuống nền ván, cuốn sổ đặt trên đùi, không nói được gì thêm. Cô nhớ năm tám tuổi, lần đầu ông dắt cô ra bờ kênh, dúi cây sào vào tay cô, chỉ cách đọc vạch nước. Con nhìn kỹ nghen, đọc lộn một chút là sai hết cả bảng. Giọng ông chậm, kiên nhẫn, không giống cách người lớn khác hay quát cô lúc đó.

Cô đã hứa sẽ về thăm ông dịp Tết. Rồi lỡ hẹn vì một cuộc họp gấp ở công ty. Rồi lỡ tiếp một lần nữa. Tới lần thứ ba thì không còn dịp nào để lỡ nữa.

Chiều xuống, dì Bảy về nhà lo cơm nước, để Nguyên ở lại một mình. Cô mở cửa sổ nhìn ra con kênh, nước đã rút thấp hơn mọi năm cô còn nhớ, để lộ một dải bùn nứt nẻ ven bờ. Xa xa có tiếng ghe máy chạy qua, tiếng chó sủa vu vơ đầu xóm.

Cô lật tiếp vài trang sổ. Những trang đầu chữ ông đều tăm tắp, mỗi dòng một ngày, mực nước, thời tiết, đôi khi thêm một câu ghi chú ngắn. Cô chưa hiểu hết những con số đó nói lên điều gì, chỉ biết tay mình đang run, không phải vì sợ.

Đêm đó Nguyên nằm trên bộ ván gỗ quen thuộc từ nhỏ, cuốn sổ để ngay đầu giường, cây sào tre vẫn còn treo trên vách phòng ngoài. Cô gọi điện cho công ty cũ ở Sài Gòn, xin nghỉ thêm ít bữa lo việc gia đình.

"Nghỉ chừng bao lâu, để chị còn sắp lịch cho người khác trực thế?" Giọng đồng nghiệp cũ hỏi qua điện thoại, hơi vội vì đang giữa giờ làm.

"Dạ, em chưa chắc, chắc vài tuần." Nguyên đáp, mắt nhìn ra khung cửa tối om.

"Vài tuần là bao nhiêu, mười ngày hay cả tháng?"

"Em cũng chưa biết nữa chị." Cô cúp máy trước khi kịp nghe câu trả lời tiếp theo, tay vẫn còn đặt trên cuốn sổ.

Ngoài kia, nước con kênh vẫn tiếp tục rút, chậm rãi, đều đặn, như đã rút suốt bốn mươi năm nay mà không ai để ý ngoài một ông già với cây sào tre và một cuốn sổ bìa da.