Hai bên non núi, đá phô hàng chầu,

Trời trong gió lặng, mưa thâu,

Tiếng khe suối chảy, như tâu dịp đờn.

Miếu môn có tấm bảng sơn,

Chữ in "Y Quán Trạng Ngươn (nguyên) chi Từ".

Ngư, Tiều vào giữa miếu từ,

Ngưỡng xem thần tượng nghiêm như sống ngồi.

Tốt thay tướng mạo khôi khôi,

Rồng chầu, cọp nép, thêm dồi uy nghi.

Hai người lòng sợ kính vì,

Lâm dâm vái lạy, xin tỳ hộ tôi.

Lạy rồi vội vã bước lui,

Ra ngoài cửa miếu nhắm xuôi tìm đường.

Đường đi lui tới chưa tường,

Ngó mông nào thấy người thường vãng lai.

Chim kêu, vượn hú bên tai,

Nguồn Đào vắng dấu, biết ai hỏi cùng.

Đang khi lo sợ phập phồng,

May đâu lại gặp một ông bạc đầu.

Gậy lê tay chống qua cầu.

Cười rằng: hai gã đi đâu chỗ này?

Xóm ta ở cũng gần đây,

Hai người lần tới ngõ này, theo ta!

Ngư, Tiều mừng gặp lão già,

Vội vàng theo gót về nhà hỏi thăm.

Đi vừa vài dặm tăm tăm,

Chó chu, gà gáy, tiếng tăm đông đầy,

Lăng xăng kẻ cuốc, người cày,

Vườn dâu, đám ruộng, cùi đày làm ăn.

Ngư, Tiều đều thấy than rằng:

Bàn phong thói cũ, nay bằng còn đây,

Đến nhà lão trượng tiệc vầy,

Đãi nhau cơm, rượu, lối này hết lo.

Ba người ăn uống say no,

Cùng nhau han hỏi chuyện trò một giây.

Ngư rằng: Đi lạc đến đây,

Chưa hay châu huyện đất này gọi chi.

Trong non có miếu tổ y,

Đời nào sùng phụng, cất chi xa đường?

Lão rằng: Ta thuở Đại Đường,

Cháu ông Cung tử ở làng Thanh Cao.

Từ năm chạy giặc Hoàng Sào,

Mới đem làng xóm dời vào cõi đây.

Vừa ngoài bảy chục năm nay,

U Châu lại bỏ đất này Liêu xâm.

Đời còn nhớ đức Vân Lâm,

Nhóm nhau lập miếu, thờ thần trong non.

Bốn mùa hương hỏa vuông tròn,

Khỏi nơi gió bụi, thật còn anh linh.

Tổ ta hiển thánh rất linh,

Ứng cho điềm mộng sự tình đêm nay.

Dạy ta kịp buổi sáng ngày,

Vào non chỉ dẫn hai thầy đường ra.

Thần linh bằng chẳng mách ta,

Hai thầy đi, bị hùm đà ăn thây.

Ngư, Tiều nghe chuyện đêm nay,

Ngó nhau sảng sốt như ngây một hồi.

Bèn đem việc thấy đầu đuôi,

Nói cùng lão trượng, ngùi ngùi thở than.

Lão rằng: Hai chữ "oan oan",

Một vay một trả, người mang nợ đời.

Đạo y xen giúp công trời,

Hay là quốc thủ, dở vời họa môn.

Các thầy học thuốc sồn sồn,

Hại người sao khỏi âm hồn theo sau,

Dụng y chẳng những họa sâu,

Đến thầy địa lý, phải âu lành nghề.

Thanh Ô xưa có sách đề,

Phép đi coi đất, lành nghề kham dư.

Học nay gọi tiếng địa sư,

Nhìn sai phương hướng, làm hư tộc người.

Lỗi y hại một mạng người,

Lỗi thầy âm táng, chết tươi một dòng.

Cho hay phong thủy rồng rồng,

Trọn gây nghiệp báo, lại đông âm hồn,

Hỡi ôi nghề nghiệp khéo khôn,

Chớ tham của lợi, để dồn nợ oan,

Nghề nào nghiệp nấy buộc ràng,

Gặp cơn vận thịnh, khuyên chàng ngó sau,

Có câu phúc tội theo sau,

Lẽ trời báo ứng, chẳng mau cũng chầy.

Một lời vàng ngọc lão này.

Đinh ninh gửi nói các thầy tục y.

Chữ "hành" xét lại chữ "tri".

Biết thời làm biết, chớ khi quỷ thần.

Ngư, Tiều từ biệt lão nhân,

Hỏi thăm đường sá, lần lần ra đi.

U Châu từ ấy ra đi,

Xông pha trời hạ, đang khi nắng nồng.

Đi gần đến phủ Minh Công.

Mặt trời xế mát, ngó mông xa chừng.

Trọn ngày đi đã mỏi chân,

Ghé vào xóm quán vừa chừng nghỉ ngơi,

Thấy quân phủ dẫn một người,

Mang xiềng rổn rảng vào nơi quán này.

Ngư, Tiều hỏi tội sao vầy?

Phủ quân đều nói là thầy thuốc cao.

Ngư rằng: Người bán thuốc cao,

Tội chi đến nỗi xiềng vào khổ thân.

Cao rằng: Mang tiếng sát nhân,

Án đày biển bắc, chung thân khó về.

Thói quen sinh nghiệp, tử nghề,

Cây rừng đủ đọt, hái về nấu cao.

Thuốc cao là thuốc bán rao,

Người quen mua uống lẽ nào hại ai.

Bởi câu "vận kiển, thời quai",

Bệnh lành chẳng gặp, gặp loài bệnh hung.

Chẳng dè người mắc chứng phong,

Thuốc cao cho uống vào lòng, chết tươi.

Nói ra non nước hổ ngươi,

Lá cây đủ đọt giết người bao nhiêu.

Bấy lâu Cao mượn đã nhiều,

Phen này cao trả, xiềng đeo cổ đầy.

Bấy lâu Cao khiến làm thầy,

Phen này Cao bỏ theo bầy tội danh.

Ngư, Tiều nghe nói giật mình,

Nhớ đêm trong miễu, sự tình như đây.

Trạng Nguyên miễu bắt năm thầy,

U Châu phần đất cách đây xa chừng.

Nay còn sót một thầy rừng,

Minh công phủ bắt lại trưng án đày,

Hỡi ôi một việc làm thầy,

U minh hai chữ, khó lây lất rồi.

U thời có quỷ thần soi,

Minh thời có phép nước coi đề hình.

Tiều rằng: Nghề thuốc đặng tinh,

Nào lo ràng rạc khổ hình xiềng gông.

Bởi đời nhiều kẻ bất thông,

Học không chỗ gốc, riêng trông cửa rèm.

Học nho vài chữ lem nhem,

"Mân" coi ra "kiển" "lỗ" nhèm ra "ngư".

Hoặc là dở sách y thư,

Luận đâu trị đó, hốt vơ lấy tiền.

Hoặc là dở sách địa biên,

Nhắm phương coi hướng làm xiên cầu tài.

Có người vốn nghiệp sơ sài,

Đến đâu khua mỏ, khoe tài rằng hay.

Có người vốn nghiệp chẳng hay,

Giả làm mặt biết lời bày chê khen.

Đua nhau trở trắng làm đen,