Thính cung tai tả ở lồng bên tai.

Bài tư bàng quanh, thân cai,

Tình minh gốc mũi xuống dài Chí âm.

Ngón chân út tả Chi âm.

Giữa bàn chân hữu lại xâm Dũng tuyền.

Dũng tuyền ấy chạy lên liền,

Đến Du phủ huyệt tả biên hữu điều.

Bài năm tâm bào, tam tiêu,

Thiên trì giữa bụng ra chiều Trung xung.

Tay hữu ngón giữa: Trung xung,

Tay tả ngón cái: Quan xung trổ màu,

Quan xung tả chạy lên đầu,

Trúc ty huyệt ấy ở sau chặng này.

Bài sáu đảm với can vầy,

Ra từ Đồng tử, xuống đầy Khiếu âm.

Đồng tử gò má tả cầm,

Ngón chân út tả, Khiếu âm chỗ phòng.

Ngón chân út hữu Đại đôn,

Thẳng bên vú hữu, Kỳ môn đóng đồn.

Ngày đêm khí huyết xây vòng,

Mười hai kinh lạc, ngoài trong khắp hòa.

Khí như mã, huyết như xa,

Xa nhờ mã kéo, mã hòa xa đi,

Thử xem bộ sách Lý y

Vẻ hình gương giá dùng thì khá tra.

Ngư rằng: Như gấm thêm hoa,

Nhớ lời đạo hữu dạy ta đành (rành?) rành.

Dạy rằng : "Muốn thấy phép linh,

Coi chừng trời đất trong hình người ta".

Đường huynh nay lại vẻ ra,

Máy trời đất nhắm trong ba hình người.

Môn rằng: Coi tấm thân người,

Mười hai chi hóa, cùng mười can sinh

Nội kinh câu chữ luận rành:

"Thân tứ đại hóa hữu sinh", phải lời.

Dung y mấy biết thời trời,

Nỡ đem thuốc độc thử chơi mạng người,

Ta thường lo sợ mạng người,

Gắng công đọc sách hơn mười năm nay,

Nhiệm màu mới thấy chỗ hay,

Minh Đường thơ cổ, ngâm rày người nghe:

Minh Đường Thi (Bài thơ về minh đường)

Dịch nghĩa:

Giáp thuộc mật, Ất thuộc gan, Bính thuộc ruột non,

Đinh thuộc tim, Mậu thuộc dạ dày, Kỷ thuộc lá lách,

Canh thuộc ruột già, Tân thuộc phổi,

Nhâm thuộc bọng đái, Quý do thận giữ,

Tam tiêu cũng gởi về ở cung nhâm,

Màng tim cùng tụ về ở cung quí.

Lại có thơ rằng (Bài thơ về minh đường)

Dịch nghĩa:

Phổi ứng với Dần, ruột già ứng với Mão, dạ dày ứng với Thìn,

Lá lách ứng với Tỵ, tim ứng với Ngọ, ruột non ứng với Mùi,

Thân ứng với bọng đái, Dậu ứng với thận, màng tim ứng với Tuất,

Hợi ứng với tam tiêu, Tý ứng với mật, Sửu ứng với gan.

Coi hai thơ ấy tỏ tình,

Thấy trời đất ở trong mình người ta

Cho hay máy tạo chẳng xa,

Âm dương qua lại, trẻ già trong thân.

Tiều rằng: Đạo hữu trước phân,

Mười hai kinh lạc có phần thơ ca.

Còn lo tính thuốc nhiều khoa,

Dẫn kinh mấy vị, hỏi qua chưa rành.

Môn rằng: Học phải có hành,

Hợp coi vị thuốc dẫn kinh cho tường.

Thái dương kinh túc bàng quang,

Kinh thủ tiểu trường, phần biểu nêu tên.

Khương hoạt, Cao bản, dẫn lên,

Hoàng bá dẫn xuống, chớ quên mà lầm.

Trong ấy là kinh Thiếu âm,

Gọi rằng túc thận, thủ tâm hai phần.

Vào trong Hoàng bá, Tế tân,

Khương hoạt, Tri mẫu, về phần thận chuyên.

Thiếu dương kinh hỏa biểu truyền,

Túc là phủ đảm, thủ liền tam tiêu.

Sài hồ, Xuyên khung lên điều,

Thanh bì xuống dắt, trị tiêu nhờ chàng.

Trong rắng Túc Quyết âm can,

Thủ mệnh môn hỏa, hai đàng kinh đi.

Sài hồ, Xuyên khung, Thanh bì

Tuy chia biểu lý, cũng y một đường.

Dương minh kinh túc vị hương,

Kinh thủ đại trường, chỗ chứa đồ ăn,

Thăng ma, Bạch chỉ, Cát căn,

Thạch cao lên xuống, nêu rằng dẫn kinh,

Phần trong là Thái âm kinh

Túc tỳ, thủ phế, hai tình cũng y.

Bạch thược, Thăng ma vào tỳ,

Cát cánh, Bạch chỉ, Thung đi phế đình.

Ấy đều vị thuốc dẫn kinh,

Trong ngoài nhận chứng cho tinh khỏi lầm.

Ngư rằng: Ba dương, ba âm,

Sáu kinh dón lại chứng làm dường nào?

Môn rằng: Bệnh mới cảm vào,

Sáu kinh kiến chứng, xưa rao rõ ràng.

Thái dương phát nóng, ghét hàn,

Cứng đơ xương sống, đau ngang lưng quần.

Thiếu dương nóng lạnh không chừng.

Tai bùng, miệng đắng, ẩu lừng nách hông.

Dương minh nóng khát nước sòng,

Mũi khô, mắt nhức, ngồi chong chẳng nằm.

Lại thêm ỉa bón hãn dầm,

Ngầy xem ban mọc, da ngâm nước vàng.

Thiếu âm họng lưỡi khô khan,

Nóng lòng thèm nước dựa màn nằm co,

Quyết âm gân giật, hung no,

Lưỡi cong, dái thụt, môi lò sắc xanh.

Thái âm đau bụng no cành,

Ỉa không, khát nước, nóng hình chân tay.

Âm dương các chứng tỏ bày,

Lại còn hợp bệnh, lâu ngày truyền kinh.

Trong ngoài nhận chứng chẳng tinh,

Mang câu "dẫn khấu nhập đình", tội to.

Học y muốn khỏi tội to,

Hợp kinh mấy chứng phải dò căn nguyên.

Sẵn lời ca quyết thầy truyền,

Ta xin thuật lại người biên giúp đời:

Tam dương kinh kiến chứng tổng quyết (Khái quát về triệu chứng các bệnh thuộc ba dương kinh)

Dịch nghĩa:

Phát nóng, sợ rét, lưng và xương sống đau (Thái dương).

Mắt đau, mình nóng, trong mũi khô (Dương minh).

Tai ù, miệng đắng, cổ ọe khan.

Nóng rét liên tiếp xen kẽ nhau, dưới hông đau ê (Thiếu dương).

Tam âm kinh kiến chứng tổng quyết (Khái quát về triệu chứng các bệnh thuộc ba âm kinh)

Dịch nghĩa:

Tay chân nóng hâm hấp, lúc lúc lại đau bụng (Thái âm).

Đi lỵ mà không khát nước, vốn là tạng bị hàn (Thái âm).

Mạch trầm, sợ khô, vốn liên quan với thận,

Uống ừng ực, cổ khô, nước dãi ít (Thiếu âm).

Gân rút, môi xanh, tứ chi đau,

Tai ù, lưỡi cuốn lại thụt dái (Quyết âm).

Lưỡng cảm chứng ca (Bài ca về triệu chứng bệnh lưỡng cảm)

Dịch nghĩa:

Chứng thương hàn lưỡng cảm nửa âm nửa dương,

Lúc bắt đầu, đầu nhức chịu không nổi.

Trong người bứt rứt, miệng khô, hay khát nước,

Vốn là do thận và bọng đài cùng bị bệnh.

Lưỡng thương bệnh chứng ca (Bài ca về triệu chứng bệnh lưỡng thương)

Dịch nghĩa:

Nguyên là Thái dương và Dương minh cùng bị bệnh,