Năm giờ sáng, tiếng lửa bắt đầu.

Không phải tiếng cái bật lửa lách cách hay tiếng bếp ga xì xì như mọi nhà. Đây là tiếng của một thứ gì đó cũ hơn, chậm hơn — tiếng bấc dầu được vặn lên, tiếng ngọn lửa màu vàng ệch bùng lên lần đầu rồi dịu xuống thành một vòng tròn nhỏ, ổn định, nhẫn nại. Tiếng bà Năm nấu cháo.

Hùng, phòng sát bếp, biết mình không ngủ lại được nữa. Anh nằm nhìn trần nhà, đếm thầm. Tiếng muỗng khuấy. Tiếng nắp nồi chạm vào nhau khe khẽ. Tiếng bà Năm hắng giọng một cái, rất khẽ, như người ta thường làm khi biết mình đang ở một mình và không cần phải giữ tiếng.

Mười ba năm. Bà Năm thuê phòng này mười ba năm.

Cái bếp dầu hỏa của bà trông như một vật từ bảo tàng lạc vào bếp chung của nhà trọ — một cái bếp nhỏ bằng gang, đen bóng vì muội khói nhưng lại sạch sẽ đến kỳ lạ, bấc dầu được cắt thẳng tắp, bình dầu luôn đậy nắp cẩn thận. Bà đặt nó ở góc bên trái, sát tường, một chỗ mà không ai tranh vì cái mùi dầu hỏa phảng phất mỗi khi dùng. Bốn người còn lại dùng bếp gas chung, hai mắt bếp, lúc nào cũng có người chờ. Bà Năm không chờ ai bao giờ.

"Bà dùng bếp đó cho biết mùi hay sao?" — Linh, sinh viên năm ba, từng hỏi thẳng như vậy, cái kiểu hỏi của người còn trẻ chưa biết rằng có những thứ người ta không dùng vì tiện, mà dùng vì không nỡ bỏ.

Bà Năm cười, không giải thích.

Bà về đây mùa mưa năm ngoái của mười ba năm trước. Con trai bà — thằng Tuấn, lúc đó mới cưới vợ được hai tháng — gọi điện nói rằng căn hộ chung cư nhỏ quá, hai vợ chồng còn phải lo chỗ cho em bé sắp chào đời, má thông cảm ở tạm dưới quê đi, khi nào rộng rãi hơn con rước má lên.

Bà Năm gói hai túi đồ, bắt xe đò lên Sài Gòn, tìm phòng trọ.

Cái câu "khi nào rộng rãi hơn" đó, mười ba năm qua, chưa bao giờ được nhắc lại.

Đứa cháu bây giờ đã mười hai tuổi. Bà biết vì mỗi năm bà gửi tiền mừng sinh nhật, và thằng Tuấn có nhắn tin cảm ơn, đôi khi kèm một tấm hình. Đứa bé ngày càng cao, tóc ngày càng dài, và ngày càng ít giống bà hơn — nó giống mẹ nó, con nhỏ vợ thằng Tuấn, người bà chưa gặp lần nào ngoài đám cưới.

Bà không oán. Hoặc bà đã học cách không oán. Hai thứ đó đôi khi giống nhau đến mức khó phân biệt.

Hôm đó là thứ Bảy.

Dũng — người thuê phòng lớn nhất, làm bảo vệ ca đêm — về đến nhà lúc sáu giờ sáng, đúng lúc bà Năm đang múc cháo ra tô. Mùi gừng và tiêu thơm lên cả cầu thang.

"Bà Năm nấu nhiều không? Con xin một chén."

Bà Năm ngó anh một cái. Dũng đứng ở cửa bếp, mặt mũi vẫn còn vẻ của người vừa trải qua một đêm dài ngồi nhìn cổng, đôi mắt đỏ hoe nhưng ánh lên cái thứ gì đó thiệt thật. Bà lấy thêm cái tô, múc cháo.

"Ngồi xuống đi."

Hai người ngồi ở bàn bếp — cái bàn nhỏ bốn ghế mà thường thì không ai ngồi cùng nhau, ai nấy bưng tô về phòng — và ăn cháo trong im lặng. Cháo trắng nấu với hành và gừng, đơn giản đến mức gần như không có gì, nhưng lúc năm giờ sáng sau một đêm dài, nó là thứ ngon nhất có thể tưởng tượng.

"Bà nấu mỗi sáng vậy?" Dũng hỏi.

"Ừ."

"Bà không sợ ồn sao? Mấy giờ bà thức?"

Bà Năm đặt muỗng xuống, suy nghĩ một chút. "Bốn rưỡi. Thức giấc quen rồi. Hồi trẻ nấu cơm cho cả nhà, không có đồng hồ cũng tự dậy được."

Dũng gật đầu, tiếp tục ăn. Một lúc sau anh nói: "Con cũng vậy. Hồi nhỏ ở dưới quê, mỗi sáng thức sớm ra đồng với ba. Bây giờ làm ca đêm quen rồi, nhưng mà cứ gần sáng là không ngủ được nữa."

Bà Năm nhìn anh. Dũng ba mươi tám tuổi, tóc đã có vài sợi bạc ở thái dương, sống ở đây bốn năm, ít nói, chưa bao giờ có ai ghé thăm. Bà biết nhiều về những người sống ở đây mà họ không biết bà biết — không phải vì bà dọ xét, mà vì bà ở đây lâu, và người ở lâu tự nhiên thấy nhiều thứ.

Chính vì bà ở lâu mà bà có số điện thoại chủ nhà.

Đó là thứ mà bốn người kia không có — hoặc có nhưng không dùng được. Chủ nhà tên Phúc, năm nay ngoài sáu mươi, sống ở tỉnh, giao nhà trọ cho người cháu quản lý nhưng người cháu thường xuyên mất tích. Mỗi khi có vấn đề — ống nước bể, điện tê liệt, khóa cửa hỏng — thì phải gọi thẳng cho ông Phúc, và ông Phúc chỉ nghe máy từ một số quen. Số của bà Năm là số quen đó.

Tháng trước, Linh trễ tiền thuê mười ngày. Người cháu chủ nhà gọi điện hăm dọa sẽ khóa phòng. Linh hoảng loạn, gõ cửa phòng bà Năm lúc mười giờ đêm, mặt tái xanh.

Bà Năm gọi cho ông Phúc. Giải thích. Ông Phúc bảo thôi kệ, cuối tháng trả một lần cũng được.

Linh đứng ngoài cửa nghe, sau đó cúi đầu nói cảm ơn bà. Bà Năm gật đầu, không nói gì thêm. Không phải vì bà lạnh lùng — mà vì bà hiểu rằng ơn nghĩa không cần nói nhiều, nói nhiều thì người nhận mắc cỡ mà người cho thấy mình đang giữ nợ.

Cái bếp dầu không phải thứ bà mang từ quê lên. Bà mua nó ở tiệm đồ cũ đường Trần Phú, tuần đầu tiên đến Sài Gòn, khi chưa quen với bếp gas và sợ rò rỉ.

Dần dần bà quen với Sài Gòn, với tiếng động, với nhịp sống, với những người thuê trọ đến rồi đi. Nhưng cái bếp dầu thì bà không bỏ. Ngọn lửa của nó khác — vàng hơn, ấm hơn, chậm hơn. Nấu cháo trên bếp dầu phải kiên nhẫn hơn nấu trên bếp gas, không thể vặn lửa to cho mau, chỉ có thể đợi. Bà thích cái sự đợi đó. Có lẽ vì ở cái tuổi này, bà đã quen đợi nhiều thứ khác rồi nên đợi nồi cháo không còn khó.

Một buổi sáng, Minh — anh chàng làm freelancer, ngủ trưa dậy chiều, hiếm khi xuất hiện trước mười giờ — đi ngang bếp lúc bà đang châm dầu vào bình. Minh dừng lại nhìn.

"Cái này dùng dầu hỏa hả bà?"

"Ừ."

"Bây giờ còn bán dầu hỏa không vậy?"

"Tiệm tạp hóa đầu hẻm có. Mình biết chỗ thì có."

Minh ngồi xuống ghế, có vẻ như anh đang đi lấy nước nhưng chợt tò mò. "Bà dùng cái này từ hồi nào vậy?"

Bà Năm suy nghĩ. "Từ hồi mới lên đây. Mười mấy năm rồi."

"Không nặng tay lắm sao?"

Bà cười. "Quen rồi thì không thấy nặng."

Minh nhìn ngọn lửa vàng bùng lên khi bà xoay bấc. Một thứ gì đó trong khuôn mặt anh — thường ngày vô hồn vì nhìn màn hình nhiều quá — chợt mềm lại một chút.

"Giống bếp nhà nội con ngày xưa," anh nói khẽ.

Bà Năm không trả lời, chỉ đặt nồi lên.

Thứ Bảy tuần đó, bà Năm ngã.

Không phải ngã nặng — chỉ trượt chân ở cầu thang, bám được tay vịn, nhưng cổ tay bị bầm và đầu gối đau nhức cả ngày. Bà ngồi trong phòng, không nấu được, không đi lại được thoải mái.

Dũng phát hiện ra khi thấy bếp không có ai dùng lúc sáng sớm. Anh gõ cửa phòng bà.

"Bà không nấu sao?"

"Tay bà hơi trẹo. Không sao đâu."

Dũng nhìn vào. Bà Năm ngồi trên giường, tay cổ băng bằng miếng vải cũ. Anh đi vào, không hỏi thêm, ra bếp.

Nửa tiếng sau anh bưng vào một tô cháo. Không phải cháo nấu bằng bếp dầu — bằng bếp gas, lửa to hơn, mau hơn — nhưng cũng có hành và gừng, theo cái cách bà vẫn làm mà anh đã quan sát suốt mấy tháng ngồi ăn cùng.

Linh và Minh nghe động, cũng ra bếp. Rồi cô Thu — người thuê phòng còn lại, làm nail, ít nói nhất trong nhà — cũng xuất hiện. Không ai nói trước với ai. Họ chỉ đứng trong bếp, hỏi bà cần gì, rồi tự phân công — người đi mua thuốc, người nấu thêm đồ ăn, người dọn dẹp căn bếp mà hôm đó không ai để ý là nó bừa bộn hơn mọi ngày.

Bà Năm ngồi trên chiếc ghế được kéo ra cho bà, nhìn bốn người trong cái bếp nhỏ di chuyển quanh nhau — chật, vướng, đôi khi chạm tay nhau rồi xin lỗi — và lần đầu tiên sau mười ba năm, bà không thấy mình đang ngồi trong một căn bếp trọ.

Bà thấy mình đang ngồi ở nhà.

Tối đó họ ăn chung. Không phải vì ai lên kế hoạch — chỉ vì đồ nấu nhiều quá, và Thu bày ra bàn, và tự nhiên mọi người ngồi xuống.

Dũng múc cháo. Linh rót nước. Minh lấy thêm ghế. Thu đặt muỗng cho bà Năm trước.

Bà Năm nhìn quanh bàn.

Năm người, năm cái tô, một cái bếp dầu ở góc tường vẫn đang giữ ấm nồi cháo còn lại.

Ngọn lửa vàng, nhỏ, nhưng đủ.

— Hết chương 5 —