Bà Đò đứng lặng rất lâu dưới cái nhìn của Ông Trâu, và khi bà cuối cùng cất tiếng, giọng bà nghe như của một người đã mang một tảng đá trong ngực mấy trăm năm và giờ mới đặt nó xuống.

"Được," bà nói. "Ta kể. Không phải hết. Ta chưa đủ sức kể hết đêm nay. Nhưng ta kể con nghe cái phần con cần biết, Giao ạ. Con xứng đáng được biết vì sao con bị buộc vào cái nợ này."

Bà ngồi phịch xuống bờ ruộng, và Giao ngồi xuống bên bà. Ông Trâu đứng im, không giục, cái kiên nhẫn của một con vật đã đợi mấy ngàn năm thì đợi thêm một đêm cũng chẳng sao.

"Con biết ta từng là lái đò của cõi," bà Đò bắt đầu. "Con biết ta bỏ nghề vì mất một người. Ta đã kể con nghe đứa em ta, một đứa sinh giờ trống, như con. Ta nuôi nó từ bé, giấu nó, che chở nó. Rồi cái bóng trên trăng tìm ra nó, dụ nó, và nó..." Giọng bà nghẹn lại. "Nó tan đi. Ta không cứu được."

Giao gật. Chuyện này nó đã biết, từ cái đêm bà kể cho nó nghe bên bếp lửa hồi còn ở Bến Cẩm. Nhưng nó biết còn phần chưa kể.

"Cái ta chưa nói với con," bà tiếp, mắt nhìn ra ruộng đêm, "là cái đêm ta cố cứu em ta. Khi cái bóng tới đòi nó, ta biết mình không đủ sức giằng lại. Phép của một lái đò không đủ để chống một kẻ mấy ngàn năm. Ta cần một sức mạnh lớn hơn, ngay lập tức, để giành lại em ta. Nên ta chạy tới đây. Tới bến Sửu. Tới Ông Trâu."

Bà quay sang nhìn con trâu khổng lồ, và trong mắt bà có cả biết ơn lẫn oán hận.

"Ta van xin ông ấy cho ta vay sức. Sức bền của bến Sửu, cái sức để gánh, để giằng, để không buông. Ông ấy cho ta vay. Và với sức đó, ta đã giằng được em ta lại khỏi tay cái bóng, trong một đêm."

"Vậy là bà cứu được nó?" Giao hỏi, dù nó đã biết câu trả lời.

"Chỉ một đêm." Nước mắt lăn trên gương mặt nhăn nheo của bà Đò. "Giằng lại được một đêm. Rồi em ta, nó hiểu ra rằng chừng nào nó còn sống, cái bóng còn tới, và mỗi lần tới ta lại phải vay, phải trả, phải khổ. Nên nó chọn cách của nó. Nó tự tan đi, để cái bóng vĩnh viễn không dùng được nó, và để ta không phải gánh nó nữa. Nó chết trong tay ta, cái đêm sau cái đêm ta vay sức của Ông Trâu."

Bà úp mặt vào hai bàn tay chai sần.

"Em ta chết rồi, thì cái ta vay để cứu nó thành vô nghĩa. Nhưng nợ thì vẫn còn đó. Ta đã vay sức của bến Sửu, và ta phải trả. Chỉ là ta không trả nổi. Cái giá để trả món nợ đó..." Bà ngừng, và Giao thấy bà lại giấu, lại có một tầng nữa bà chưa kể. "Cái giá đó ta không trả được. Nên ta làm cái điều hèn nhất đời ta. Ta bỏ trốn. Ta chôn phép, ngoi lên bờ dương, làm một mụ già chèo đò, và giả như cái nợ này không tồn tại. Mấy trăm năm ta trốn nó. Cho tới đêm nay."

Giao ngồi lặng, để câu chuyện ngấm vào. Nó hiểu bây giờ. Hiểu vì sao bà Đò sợ bến Sửu tới vậy. Hiểu vì sao khi bà nhìn lão Cày, bà thấy chính mình, một kẻ mắc nợ không trả nổi, chờ ngày hóa trâu. Và hiểu một điều đau hơn: cái nợ này bắt nguồn từ tình thương của bà dành cho một đứa giờ trống, giống hệt tình thương bà dành cho nó bây giờ.

"Bà cứu em bà," nó nói khẽ. "Rồi mấy trăm năm sau bà cứu con. Cả hai lần đều là một đứa giờ trống. Cả hai lần bà đều chuốc lấy khổ vì thương tụi con."

Bà Đò không đáp. Nhưng bàn tay bà tìm bàn tay Giao, và siết chặt.

Ông Trâu, đứng nghe suốt nãy giờ, khẽ cất tiếng, và giọng nó lần này không còn cái lạnh của một chủ nợ, mà có một thứ gì gần như nể trọng.

"Ta cho mụ vay sức, cái đêm đó," nó nói, "vì ta thấy một mụ lái đò dám đánh đổi tất cả để cứu một đứa mà cả cõi coi là bỏ đi. Ta trọng cái đó. Ta là con Trâu. Ta hiểu cái nghĩa của việc gánh cho người khác. Nên ta cho vay. Nhưng luật là luật, thằng bé giờ trống ạ. Vay thì phải trả. Ta không xóa nợ được, dù ta có thương con nợ tới đâu. Cái vòng này vận hành bằng luật, không bằng lòng thương. Nếu ta xóa một món nợ vì thương, thì cả cái trật tự giữ cho cõi này đứng vững sẽ sụp."

Nó cúi đầu nhìn Giao, và đôi mắt đục ấy ánh lên cái sắc lạnh của một kẻ khôn ngoan giấu dưới lớp lù đù.

"Vậy nên ta ra điều kiện. Muốn ta thả hai người khỏi bến, các ngươi phải trả đủ món nợ. Không phải bằng cày, vì cày cả đời không hết. Mà bằng đúng cái thứ bằng giá trị món nợ. Còn cái thứ đó là gì, thì ta để các ngươi tự tìm. Ta chỉ nói thế này: món nợ mụ lái đò vay không phải là thóc hay vàng. Nó là một thứ quý hơn nhiều. Và trả một món nợ như thế, thì cũng phải bằng một thứ quý ngang nó. Tự đi mà tìm. Tìm ra, thì các ngươi được đi. Không tìm ra..." Nó liếc về phía cánh đồng đầy ngưu quỷ. "Thì ở lại đây, cày, với đám kia."