Xin nói ngay cho rõ, kẻo mang tiếng lập lờ giữa sử thật và chuyện bịa.

Đào Duy Từ là người có thật. Ông sinh năm 1572, mất năm 1634, con của một kép hát bị luật "xướng ca vô loài" tước mất đường khoa cử năm 1593, sau ẩn thân chăn trâu ở đất Hoài Nhân hơn ba mươi năm, rồi được Khám lý Trần Đức Hòa phát hiện tài năng qua bài phú tự sáng tác, tiến cử lên chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên năm 1627. Ông làm Nội tán, thiết kế Lũy Trường Dục — tiền thân Lũy Thầy — giúp Đàng Trong đứng vững trước nhiều đợt tấn công của quân Trịnh, để lại cuốn binh thư "Hổ Trướng Khu Cơ" vẫn còn nguyên vẹn tới ngày nay. Nguyễn Hữu Tiến, người sau này trở thành con rể ông và một danh tướng thật của chúa Nguyễn, cũng là người có thật. Trần Đức Hòa, chúa Nguyễn Phúc Nguyên — đều là người có thật, giữ đúng công trạng đã được sử sách ghi lại.

Còn Vô Danh Tông — tổ chức bí ẩn tìm tới Đào Duy Từ với lời mời xóa sạch lý lịch — là hoàn toàn bịa. Không có ghi chép lịch sử nào về một tổ chức như vậy. "Thầy Bút", "Vô Diện", "Phạm Nhữ Tôn", "Lại Văn Cơ" — không một ai trong số họ từng tồn tại. Người viết dựng nên họ có tham khảo một mô hình có thật (mật vụ Đông Xưởng, Tây Xưởng đời Minh bên Trung Hoa) để hư cấu có chỗ dựa, nhưng bản thân Vô Danh Tông chưa từng để lại dấu vết nào trong sử Việt, vì đơn giản là nó chưa từng tồn tại.

Vì sao lại bịa ra một tổ chức như thế, đặt cạnh một người có thật? Vì cuộc đời thật của Đào Duy Từ đã mang sẵn trong nó một câu hỏi đáng để kể lại bằng tiểu thuyết: một người bị xã hội từ chối vì lý lịch, có cơ hội chọn con đường tắt để xóa sạch vết nhơ ấy, nhưng đã không chọn. Vô Danh Tông chỉ là cách để đặt câu hỏi đó thành một tình huống cụ thể, có thể kể bằng đối thoại và hành động, thay vì chỉ nói suông "ông là người kiên trì".

Mỗi chương có chạm tới chi tiết lịch sử thật đều có phần Chú thích ở cuối, ghi rõ điều gì là thật, điều gì còn tranh cãi trong giới nghiên cứu, điều gì là truyền thuyết dân gian chưa xác minh được. Nếu muốn tra cứu kỹ hơn, phần Phụ Lục ngay dưới đây liệt kê đầy đủ ai là người thật, ai là nhân vật bịa, cùng các địa danh chính trong truyện.

| Tên | Vai trò thật | Ghi chú | |---|---|---| | Đào Duy Từ (1572–1634) | Nhân vật chính, quân sư chúa Nguyễn | Tước bằng thi 1593, tiến cử 1627, thiết kế Lũy Trường Dục 1630, mất 1634 | | Nguyễn Hữu Tiến (~1602–1666) | Con rể Đào Duy Từ, sau thành danh tướng | Chính thức được ghi nhận năm 1631; vai trò "âm thầm bảo vệ 1627–1631" trong truyện là hư cấu lấp khoảng trống sử liệu | | Trần Đức Hòa | Khám lý, người phát hiện và tiến cử Đào Duy Từ | Gả con gái cho ông trước khi tiến cử lên chúa | | Nguyễn Phúc Nguyên (chúa Sãi) | Chúa Nguyễn, người trọng dụng Đào Duy Từ | Phong ông làm Nội tán năm 1627 |

| Tên | Vai trò trong truyện | |---|---| | Vô Danh Tông | Tổ chức ngầm chuyên giả mạo hồ sơ/gia phả, tống tiền, buôn tin — không có thật | | "Thầy Bút" | Đại diện Vô Danh Tông tiếp xúc trực tiếp Đào Duy Từ | | "Vô Diện" | Sát thủ/hộ vệ của Vô Danh Tông | | Phạm Nhữ Tôn | Quan lại cựu thần, đại diện định kiến xuất thân | | Lại Văn Cơ | Người sáng lập Vô Danh Tông theo truyền thuyết nội bộ tổ chức (không xuất hiện trực tiếp) |

| Tên trong truyện | Tương ứng ngày nay | Ghi chú | |---|---|---| | Hoài Nhân | Hoài Nhơn, Bình Định | Nơi Đào Duy Từ chăn trâu | | Thuận Hóa / Thuận Quảng | Quảng Bình – Thừa Thiên Huế – Quảng Nam | Vùng đất Đàng Trong thời kỳ này | | Cửa Nhật Lệ | Cửa sông Nhật Lệ, Đồng Hới, Quảng Bình | Nơi diễn ra chiến sự Trịnh Nam chinh | | Lũy Trường Dục | Di tích tại Quảng Bình | Đắp năm 1630, tiền thân Lũy Thầy |

| Năm | Sự kiện | |---|---| | 1593 | Đào Duy Từ bị tước bằng thi | | 1627 | Tiến cử, phong Nội tán; Trịnh Nam chinh lần 1 | | 1630 | Đắp Lũy Trường Dục | | 1631 | Nguyễn Hữu Tiến được ghi nhận chính thức, thành con rể | | 1633 | Trịnh Nam chinh lần 2 | | 1634 | Đào Duy Từ mất |

Nguồn tham khảo chi tiết hơn (có trích dẫn URL) nằm trong hồ sơ nghiên cứu của tuyển tập, không công khai trong bản đọc. Mọi chi tiết thật trong bảng trên đều đã qua xác minh trước khi đưa vào truyện.