Một chàng trai bước vào thành với chỉ một chiếc dép. Nhà vua nhìn xuống bàn chân trần của chàng và tái mặt — bởi ông đã chờ khoảnh khắc này suốt cả đời, trong nỗi sợ hãi.

Ở xứ Iolcus có một ông vua tên Pelias (đọc "Pê-li-át"). Ông cướp ngôi từ tay người anh em của mình, và từ đó sống trong lo âu. Một lời sấm bảo ông: "Hãy coi chừng kẻ đi một chiếc dép."

Đứa con trai của vị vua bị cướp ngôi được người ta bí mật đưa lên núi, giao cho Chiron — một nhân mã thông thái, thầy dạy của các anh hùng — nuôi lớn. Cậu bé tên Jason (đọc "Gia-xơn").

Hai mươi năm sau, Jason xuống núi đòi lại ngai vàng của cha. Trên đường, chàng gặp một bà lão muốn qua sông. Chàng cõng bà lội nước, và dòng chảy cuốn mất một chiếc dép của chàng. Bà lão ấy chính là nữ thần Hera cải trang — và từ đó bà trở thành người bảo hộ cho Jason.

Nên khi Jason bước vào cung điện Iolcus, chàng chỉ mang một chiếc dép.

Pelias biết ngay chuyện gì đang xảy ra. Nhưng ông không dám giết Jason giữa thanh thiên bạch nhật. Ông chọn cách khôn ngoan hơn: giao cho chàng một nhiệm vụ mà ông tin là không ai sống sót trở về.

"Được," Pelias nói, giọng hào phóng giả tạo. "Ta sẽ trả ngai vàng. Nhưng trước hết, hãy làm rạng danh xứ này. Ở tận cùng phía đông, tại vương quốc Colchis (đọc "Côn-khít"), có một bộ lông cừu vàng treo trên cây thiêng, do một con rồng không bao giờ ngủ canh giữ. Hãy mang nó về, và ngai vàng là của ngươi."

Jason nhận lời ngay. Đó vừa là dũng khí, vừa là sự bồng bột — hai thứ sẽ đi cùng chàng suốt đời.

Chàng cho đóng một con thuyền chưa từng có, đặt tên là Argo. Rồi chàng gửi lời mời đi khắp Hy Lạp: ai muốn dự chuyến phiêu lưu vĩ đại nhất thời đại, hãy đến.

Họ đến. Hercules, kẻ mạnh nhất. Orpheus, người có tiếng đàn làm đá cũng phải khóc. Hai anh em sinh đôi Castor và Pollux. Thợ săn Atalanta. Người thấy trước tương lai, người nghe được tiếng chim, người chạy nhanh hơn gió. Năm mươi anh hùng của cả một thế hệ chen chân trên một con thuyền. Người đời gọi họ là các Argonaut — "thủy thủ tàu Argo".

Chuyến đi là một chuỗi thử thách nối nhau.

Họ ghé một hòn đảo nơi có ông lão mù Phineus bị các nữ quái Harpy — nửa chim nửa người — cướp sạch thức ăn mỗi bữa, hành hạ đến kiệt quệ. Các Argonaut đuổi lũ Harpy đi. Để trả ơn, ông lão chỉ cho họ cách vượt qua thử thách khủng khiếp nhất phía trước: Symplegades — hai vách đá biết di chuyển, chúng lao vào nhau nghiền nát mọi con thuyền dám đi qua.

"Hãy thả một con bồ câu bay qua trước," ông lão dặn. "Khi hai vách đá đập vào nhau rồi tách ra, chúng cần một khoảnh khắc để lấy đà. Hãy chèo trong khoảnh khắc đó. Chèo như thể mạng sống các ngươi nằm trong từng nhịp tay — vì đúng là thế."

Họ làm theo. Con bồ câu bay qua, chỉ mất mấy sợi lông đuôi. Hai vách đá tách ra. Năm mươi mái chèo bổ xuống cùng lúc. Con Argo lao qua khe, và hai khối đá khổng lồ đóng sập lại ngay sau đuôi thuyền, sượt mất một mảnh gỗ lái.

Từ đó, hai vách đá đứng yên vĩnh viễn. Truyền thuyết bảo chúng chỉ được phép giết cho tới khi có một con thuyền vượt qua được.

Cuối cùng con Argo tới Colchis.

Vua Aeetes (đọc "Ê-ê-tét") tiếp đón Jason lạnh nhạt. Ông không định trao bộ lông cừu vàng cho ai cả. Nhưng ông cũng không muốn mang tiếng từ chối, nên ông ra một loạt điều kiện mà ông tin là bất khả:

"Hãy thắng ách hai con bò mộng bằng đồng thở ra lửa. Cày cả cánh đồng thần bằng chúng. Rồi gieo xuống luống cày những chiếc răng rồng ta đưa. Nếu ngươi làm xong trong một ngày, bộ lông cừu là của ngươi."

Jason biết chàng sẽ chết. Nhưng chàng không biết rằng con gái nhà vua đang đứng nhìn từ sau cột đá.

Medea (đọc "Mê-đê-a") là một nữ pháp sư, cháu gái của thần Mặt Trời. Nàng nhìn Jason và lòng nàng đổ sụp — Hera và Aphrodite đã sắp đặt điều đó, để giúp người mình bảo hộ. Nhưng dù thần linh sắp đặt, cái giá thì Medea trả bằng chính đời mình.

Đêm ấy nàng tìm gặp Jason.

"Ta sẽ cứu chàng," nàng nói. "Nhưng chàng phải thề, trước mặt các vị thần, rằng chàng sẽ cưới ta và không bao giờ phản bội ta."

Jason thề. Lúc ấy chàng thề thật lòng.

Medea đưa chàng một thứ dầu thần bôi lên da thịt, giúp lửa không đốt cháy và vũ khí không đâm thủng trong một ngày. Nàng còn dặn thêm một mẹo: "Khi những chiến binh mọc lên từ răng rồng, đừng đánh nhau với chúng. Hãy ném một hòn đá vào giữa đám. Chúng sẽ tưởng nhau tấn công mình."

Sáng hôm sau, cả Colchis kéo ra xem Jason chết.

Nhưng Jason bước tới hai con bò đồng, tay không, và lửa chúng phun ra chỉ trượt qua da chàng như gió. Chàng thắng ách chúng, cày xong cánh đồng, gieo răng rồng xuống luống.

Từ đất mọc lên một đội quân — giáp trụ sáng loáng, gươm tuốt trần, hàng trăm chiến binh nhìn thẳng vào chàng.

Jason nhặt một hòn đá, ném vào giữa đám đông.

Đội quân quay sang chém giết lẫn nhau cho tới khi không còn ai đứng vững.

Vua Aeetes hiểu ngay: có kẻ đã phản bội ông. Ông định trở mặt, giết cả đoàn Argonaut ngay đêm đó.

Nhưng Medea đã đưa Jason tới khu rừng thiêng trước. Con rồng không bao giờ ngủ cuộn quanh gốc cây, mắt nó không hề khép suốt trăm năm. Medea hát. Đó là một bài hát ru của phù thủy, chậm rãi và nặng như nước sâu. Từng vòng thân rồng duỗi ra. Rồi cặp mắt kia — lần đầu tiên — nhắm lại.

Jason trèo lên, gỡ bộ lông cừu vàng khỏi cành cây. Nó nặng và ấm, sáng như một mảng bình minh vắt trên tay chàng.

Con Argo rời Colchis trong đêm, mang theo bộ lông cừu và cả công chúa xứ này.

Họ trở về Iolcus sau muôn vàn gian nan. Jason đặt bộ lông cừu vàng dưới chân Pelias và đòi ngai vàng.

Pelias nuốt lời.

Kết cục của Pelias không đẹp, và Medea là người sắp đặt nó — nàng vốn không hiền lành như những câu chuyện thường kể về công chúa. Jason có ngai vàng trong tay một thời gian, nhưng người dân Iolcus không tha thứ cho cách chàng có được nó, và cả hai phải lưu vong sang thành Corinth.

Và ở đó, nhiều năm sau, Jason làm đúng điều chàng đã thề sẽ không bao giờ làm. Chàng bỏ Medea để cưới một công chúa khác, vì một ngai vàng khác.

Người phụ nữ đã phản bội cha mình, bỏ quê hương mình, giết cả tương lai của mình vì lời thề của chàng — người phụ nữ ấy đứng nhìn chàng nói rằng nàng nên biết ơn vì đã được đưa tới Hy Lạp.

Bi kịch xảy ra sau đó là một trong những vở bi kịch tối tăm nhất mà người Hy Lạp từng viết, và chúng ta sẽ không kể ở đây.

Chỉ cần biết rằng Jason mất tất cả. Chàng sống những năm cuối đời lang thang, không ngai vàng, không bạn bè, không ai còn nhớ chàng từng là người dẫn đầu năm mươi anh hùng.

Người ta kể rằng cuối cùng chàng ngồi ngủ dưới bóng con thuyền Argo cũ nát đang mục dần trên bãi biển. Một thanh gỗ mũi thuyền gãy xuống, và người anh hùng chết dưới chính con tàu đã làm nên tên tuổi mình.

Bộ lông cừu vàng thì vẫn còn đó, sáng chói và vô dụng, như mọi thứ ta giành được bằng một lời hứa mà ta không định giữ.

🕸️ Bản đồ quan hệ (M1): Đoàn Argonaut là "biệt đội siêu anh hùng" đầu tiên của văn học phương Tây — Hercules, Orpheus, Atalanta, Castor & Pollux cùng ngồi trên một con thuyền. Thử vẽ đồ thị: ai trong số họ đã xuất hiện ở tale khác trong chuyên đề này? (Gợi ý: tale 08 và tale 11.) Chuyến đi Argo là điểm giao của gần như toàn bộ thế hệ anh hùng trước chiến tranh Troy.

🔀 Nếu là bạn? (M3): Bạn là Medea, đêm trước ngày Jason phải đối mặt hai con bò lửa. Bạn sẽ: (A) Cứu chàng, đổi lấy một lời thề — bỏ cha, bỏ quê hương, đặt cả đời mình vào lời hứa của một người lạ; (B) Giúp chàng nhưng ở lại Colchis; hay (C) Không can thiệp và để định mệnh diễn ra? Bản gốc: Medea chọn A — và Jason nuốt lời. Câu hỏi đắt nhất của tale này không phải "Medea có nên tin Jason không", mà là: khi một người đã đốt hết đường lui vì bạn, bạn nợ người đó điều gì?