Thiền sư Ngũ Tổ Pháp Diễn đưa ra một câu hỏi.

Ông không kể chuyện gì trước đó. Ông chỉ nói thẳng, và đây gần như là toàn bộ công án:

Ví như một con trâu đi qua song cửa sổ.

Cái đầu qua rồi. Hai sừng qua rồi. Bốn chân qua rồi. Cả cái thân to lớn ấy — qua hết rồi.

Vậy vì sao cái đuôi lại không qua được?

Hết.

Đó là toàn bộ đề bài. Người học ngồi với câu hỏi ấy, có khi hàng tháng, có khi hàng năm.

Câu hỏi này khó chịu ở chỗ nó vô lý về mặt vật lý. Nếu cái đầu, hai sừng và bốn chân đã lọt qua song cửa, thì cái đuôi — thứ mảnh nhất, nhẹ nhất, bé nhất trên toàn thân con trâu — không có lý do gì để mắc lại.

Chính vì thế mà nó là một công án.

Người mới nghe thì đi tìm câu trả lời khéo. Có người bảo tại cái đuôi ngoe nguẩy. Có người bảo tại con trâu quay lại nhìn. Có người tìm ra một lời giải rất thông minh và rất hài lòng với nó.

Vô Môn — người biên tập tập công án này — bình một câu chặn hết mọi lối ấy. Ông nói: nếu nhằm vào chỗ này mà lật ngược được một con mắt, hạ được một lời chuyển ngữ, thì mới trả xong nợ. Còn nếu chưa được, thì hãy chăm chú vào cái đuôi.

Cái đuôi. Không phải cái đầu, không phải bốn chân, không phải cả thân trâu.

Người học đã đi được rất xa. Đã bỏ được nhà cửa, bỏ được danh lợi, bỏ được rất nhiều thứ nặng. Cả con trâu to lớn đã lọt qua.

Còn lại một sợi đuôi.

Nó nhỏ đến mức không ai buồn nghĩ tới. Nhỏ đến mức chính người học cũng cho rằng mình đã xong. Và chính vì nó nhỏ như vậy, nó mới không bị đem ra xem xét bao giờ.

Cái mắc lại thường không phải cái to.

Ngẫm: Công án này không có đáp án đúng để tra. Nhưng nó có một câu hỏi rất cụ thể để mang về: cái đuôi của bạn là cái gì?

Góc tương tác: Người ta thường bỏ được những thứ lớn dễ hơn những thứ nhỏ — bỏ được một công việc, một thành phố, một mối quan hệ dài, mà không bỏ nổi một thói quen vặt hay một câu nói cũ cứ quay lại trong đầu. Bạn có thứ gì như vậy không? Và vì sao thứ bé nhất lại là thứ khó nhất?