Ở thành Baghdad có một bác phu khuân vác nghèo, ngày ngày vác thuê kiếm sống ngoài chợ. Một hôm, có một cô gái trẻ mặc áo lụa quý, che mạng kín mặt, thuê bác gánh hàng giúp mình.

Cô dẫn bác đi khắp các quầy hàng trong chợ — mua rượu ngon, trái cây tươi, bánh ngọt, hương liệu quý — chất đầy lên đôi quang gánh của bác, càng lúc càng nặng. Cuối cùng, cô dẫn bác về một ngôi nhà đẹp đẽ, cổng chạm trổ tinh xảo, nằm khuất trong một con hẻm yên tĩnh.

Cửa mở, bác phu khuân vác sững sờ: bên trong là hai cô gái khác xinh đẹp không kém, đang đợi sẵn. Người chị cả tên Zubaida (đọc: Du-bai-đa), dáng vẻ đoan trang, có phần u buồn trong ánh mắt. Ba chị em sống với nhau trong ngôi nhà này, không có đàn ông, tự lo liệu mọi bề.

Thấy bác phu khuân vác thật thà, lại có duyên ăn nói, ba chị em mời bác ở lại dự tiệc cùng. Nhưng Zubaida đặt ra một điều kiện, giọng rất nghiêm: "Ông có thể ở lại vui chơi với chúng tôi tối nay. Nhưng nhớ cho kỹ — bất cứ điều gì ông nhìn thấy trong nhà này, dù lạ lùng đến đâu, tuyệt đối không được hỏi. Hỏi, là rước họa vào thân."

Bác phu khuân vác thề sẽ giữ mồm giữ miệng, và bữa tiệc bắt đầu trong tiếng đàn, tiếng cười.

Giữa chừng bữa tiệc, có tiếng gõ cửa. Ba người hành khất lạ mặt, mỗi người đều cụt một mắt — một chi tiết kỳ lạ giống hệt nhau cả ba — xin được trú nhờ một đêm. Zubaida cho vào, nhưng bắt họ thề đúng lời thề như bác phu khuân vác: không được hỏi bất cứ điều gì mình chứng kiến trong nhà.

Ngay sau đó, lại có thêm ba vị khách nữa gõ cửa: một đoàn thương nhân xin nghỉ trọ. Ba chị em cũng cho vào, với đúng lời thề ấy. Nhưng thật ra, ba vị "thương nhân" đó không phải người thường — chính là vua Harun al-Rashid cải trang, cùng tể tướng Ja'far và một cận vệ, đang vi hành trong đêm.

Khi tiệc đã ngà ngà, Zubaida đứng dậy, dắt ra hai con chó đen, buộc dây quanh cổ. Nàng quỳ xuống trước hai con chó, tay ôm lấy cổ chúng, vừa khóc vừa thì thầm những lời như khấn nguyện, gương mặt đầy đau xót. Xong nghi thức, nàng lau nước mắt, ngồi xuống như chưa từng có chuyện gì xảy ra.

Cảnh tượng ấy khiến tất cả khách trong nhà không nhịn được tò mò. Trước sau gì cũng có người phá lời thề.

Điểm dừng đêm (M8): Zubaida vừa lau nước mắt, sắc mặt bỗng lạnh hẳn. Nàng đã đoán được: có người trong phòng đang định hỏi điều cấm kỵ. Nàng đứng phắt dậy, vỗ tay ra hiệu, mấy tên nô bộc lực lưỡng lập tức xuất hiện, vây quanh, chỉ chờ lệnh nàng là trừng phạt kẻ phạm lời thề. Nàng Scheherazade dừng lời ở đây. Vua Shahryar nín thở: ai đã hỏi, và số phận họ sẽ ra sao? Nhà vua hoãn án thêm một đêm.

Chính bác phu khuân vác và ba vị khách hành khất, rồi cả vị "thương nhân" cải trang, không ai kìm được nữa, đồng loạt lên tiếng hỏi về hai con chó đen và những người đàn ông cụt mắt kỳ lạ. Zubaida nghiêm giọng nhắc lại lời thề, định ra lệnh trừng phạt tất cả vì tội bội ước.

Nhưng người em út của nàng — vốn nhân hậu — xin chị nương tay. Zubaida suy nghĩ, rồi đưa ra một lối thoát: mỗi người khách phải kể lại câu chuyện đời mình, càng ly kỳ càng tốt, để chuộc lại lỗi tò mò. Nếu chuyện đủ hay, sẽ được tha.

Lần lượt từng người kể: chuyện ba hoàng tử lâm nạn phải cải trang thành kẻ hành khất cụt mắt, chuyện bác phu khuân vác nghèo mà chăm chỉ, chuyện những "thương nhân" xa lạ. Ai nấy đều được Zubaida gật đầu tha thứ.

Cuối cùng, chính vị khách quý — vua Harun al-Rashid, tuy vẫn giữ vẻ một thương nhân — nhẹ nhàng hỏi lại Zubaida: còn phần nàng thì sao, vì sao nàng lại khóc với hai con chó đen mỗi đêm?

Zubaida trầm ngâm hồi lâu, rồi kể câu chuyện của chính mình.

Nàng vốn có ba chị em ruột, nàng là út trong ba người — hai người kia chính là hai chị gái. Từ nhỏ, hai chị luôn ghen tị với nàng vì nàng được cha mẹ thương hơn, lại khéo tay, được nhiều người quý mến. Nhiều lần hai chị âm thầm hãm hại, phá hoại hạnh phúc của nàng, đẩy nàng vào cảnh khốn cùng — nhưng lần nào nàng cũng vượt qua, nhờ một duyên may đặc biệt.

Duyên may ấy là: nhiều năm trước, nàng đã cứu sống một nàng tiên (jinniyah) bị thương nặng giữa đường. Nàng tiên mang ơn, luôn âm thầm dõi theo, bảo vệ nàng khỏi những âm mưu của hai người chị độc ác. Đến khi biết rõ mọi chuyện, nàng tiên nổi giận, dùng phép thuật hóa hai người chị thành hai con chó đen, phạt họ phải sống kiếp súc vật.

Nhưng nàng tiên cũng ra một điều kiện cho Zubaida: mỗi đêm, nàng phải tự tay làm nghi thức ấy với hai con chó — vừa như một hình phạt nhắc nhở hai người chị, vừa như một lời nhắc chính Zubaida đừng bao giờ để lòng mình chai sạn dù từng bị phản bội. Vì thế mà đêm nào nàng cũng khóc: thương hai chị, dù họ từng hại mình.

Nghe xong, cả nhà lặng đi. Vua Harun al-Rashid, xúc động trước câu chuyện, quyết định ra tay giúp đỡ. Sáng hôm sau, ngài cho triệu nàng tiên tới, dùng uy quyền và lời lẽ chân thành thuyết phục nàng hóa giải phép thuật. Nàng tiên nể tình, đồng ý gỡ bỏ lời nguyền. Hai con chó đen lập tức biến trở lại thành hai người chị, khóc òa, quỳ xuống tạ lỗi với Zubaida.

Vua Harun al-Rashid, sau khi biết ba vị khách hành khất cụt mắt kia thật ra là ba hoàng tử gặp nạn giữa đường, liền đứng ra làm mối, gả ba chị em nhà Zubaida cho ba chàng hoàng tử ấy. Đám cưới linh đình được tổ chức ngay trong cung, khép lại một đêm đầy bí ẩn bằng niềm vui trọn vẹn cho tất cả.

Bài học: Điều cấm kỵ luôn đi kèm với tính tò mò của con người — nhưng câu chuyện này cho thấy: khi phá luật vì tò mò, cách chuộc lỗi đẹp nhất không phải là chịu phạt, mà là biết kể lại một câu chuyện thật lòng. Zubaida tha thứ cho khách, cũng như chính nàng học cách tha thứ cho hai người chị từng hại mình.

Chú ý cấu trúc khung: Để ý cách cả năm vị khách phải lần lượt kể chuyện đời mình để chuộc lỗi tò mò — đây chính là một bản sao thu nhỏ của việc Scheherazade kể chuyện để chuộc mạng sống. Trong Nghìn Lẻ Một Đêm, kể chuyện luôn là cách hoãn một hình phạt, đổi lấy thêm một cơ hội.