──────────────────────────────────── "Mậu Thìn, năm thứ mười một. Người con gái ở quận Cửu Chân họp quân đánh phá các thành ấp. Thứ sử Giao Châu là Lục Dận dụ hàng, dẹp yên được." — Sử Việt chép lại về năm 248, ngắn gọn đúng chừng ấy chữ ‡ ────────────────────────────────────

Mười hai mùa sau, bà ngồi chẻ nứa ở một cái sân đất ven sông, cách Cửu Chân bốn ngày đường ngược lên phía bắc.

Làng này gọi bà là bà Xoan và không hỏi bà đến từ đâu, vì đàn bà dắt con đi tới một làng lạ thì làng nào cũng đã gặp vài lần rồi. Bà chẻ nứa thuê, đan thúng, đan giần sàng, đan cả loại rổ thưa để xúc tép. Chỗ chai cũ ở gốc bốn ngón, cái dải liền hồi bà còn cào muối với cha, giờ bị một đường sống cứng khác chạy đè lên dọc mép ngoài lòng bàn tay, cứng tới mức dao cùn cứa vào cũng không ăn.

"Mẹ ơi, đủ chưa?"

Con Bống ngồi đối diện, mười bốn tuổi, trước mặt là một bó nan.

"Đưa đây."

Bà cầm lấy, bẻ thử ba cái, hai cái gãy giòn.

"Non quá.