──────────────────────────────────── "Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển Đông, đánh đuổi quân Ngô, giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ, chứ không chịu khom lưng làm tì thiếp người ta." — Câu truyền tụng, chép sớm nhất trong Thanh Hóa kỷ thắng của Vương Duy Trinh, thế kỷ 19 ◆ ────────────────────────────────────

Thằng Nghé kéo bễ được ba nhịp thì buông tay ra.

"Bác biết bà bảo gì không?"

"Kéo đi."

"Bác nghe cái đã."

"Nghé, sắt trong lò không chờ mày." Khang chỉ vào cửa lò bằng cái kìm. "Cái màu kia mà tụt xuống đỏ là hỏng một buổi. Kéo."

Thằng bé kéo. Nó mười lăm, người mỏng như tấm phên, hai vai chưa nở, nhưng nó kéo bễ đều tay hơn phần lớn đàn ông trong trại, vì nó là con nhà hàng xáo, quen giã gạo từ bé.

Khang gắp miếng sắt ra, rắc một nhúm cát trộn tro, chồng mí, và đập từ giữa đập ra. Mười bốn nhát. Nhúng lại vào than. Chờ.

"Nói đi."

Nghé nói.